Thời điểm này, có dịp đi trên tuyến đường ven biển Nghi Sơn - Cửa Lò (qua địa phận xã Quỳnh Phú, tỉnh Nghệ An), du khách sẽ bất ngờ và hút mắt trước vẻ đẹp của loài rau nhót mặn mọc dày, phủ màu tím trên những cánh đồng muối hai bên đường của người dân thuộc địa bàn các xã Quỳnh Thuận, An Hòa, Quỳnh Nghĩa, Tiến Thủy… của huyện Quỳnh Lưu (cũ). Trên những diện tích bằng phẳng để phơi đất của những cánh đồng muối rộng hàng chục ha, rau nhót ngả màu tím, nhuộm không gian, trông rất bắt mắt.
Sắc tím đặc trưng
Rau nhót (còn có tên là rau còng còng, rau sương muối) có thân màu tím phớt hồng, lá mọng nước như hoa mười giờ, mọc hoang ngoài bãi ven các đầm nuôi tôm, cửa sông, cửa biển, cánh đồng muối… Theo chu kỳ sinh trưởng, từ tháng Giêng hằng năm, khi tiết trời ấm dần, rau nhót lại bắt đầu vòng đời sinh sôi, phát triển. Sức sống bền bỉ, dẻo dai của rau nhót có được nhờ đặc tính uống “sương đêm”, thở “khí trời”. Hút dưỡng chất từ lớp đất mặn nên càng ở những nơi nắng gió khắc nghiệt, ít chịu sự tác động của con người, rau nhót lại càng phát triển tốt tươi.
Tại cánh đồng muối rộng hơn 20 ha của người dân thôn Nghĩa Phú (xã Quỳnh Phú) nằm cạnh cửa biển Lạch Quèn, mọi người đều bị “hút mắt” bởi bạt ngàn sắc tím của rau nhót đang phủ kín nơi đây. Rau nhót hiện diện khắp mọi nơi từ chỗ phơi đất, dọc các kênh mương dẫn nước biển vào đồng muối đến cả nền chưng cất nước mặn để tạo muối, hệ thống giếng đựng nước, bể lọc rau nhót cũng mọc thành đám, trải sắc tím thành thảm, nhuộm tím không gian. Từ cầu Lạch Quèn nhìn xuống, cả cánh đồng muối của thôn Nghĩa Phú như được khoác lên mình một tấm áo mới, điểm xuyết bởi những dải màu tím rực rỡ và bình yên của rau nhót.
Ông Nguyễn Văn Hải, người dân thôn Nghĩa Phú (xã Quỳnh Phú) cho biết, rau nhót có từ bao giờ cũng chẳng ai rõ. Bao đời nay, người dân chúng tôi đã quen thuộc với nó trên cánh đồng muối. Rau nhót có đặc điểm khá kỳ lạ. Nếu mọc ở những nơi thiếu độ mặn, rau nhót có màu xanh mơn mởn, nhưng mọc ở trên đồng muối lại có màu tím đặc trưng. Từ nhiều tuần qua, không riêng thôn Nghĩa Phú mà nhiều vùng, khu vực làm muối khác ở các xã Quỳnh Thuận, An Hòa, Quỳnh Nghĩa, Tiến Thủy (cũ), rau nhót mặn nhuộm tím nhiều diện tích trên những cánh đồng muối.
Bất ngờ trước vẻ đẹp những bãi đất mọc đầy rau nhót, phủ kín sắc tím trên cánh đồng muối, không ít người đi đường đã dừng xe, trực tiếp đi bộ xuống cánh đồng muối để chụp ảnh. Họ tỏ ra thích thú trước vẻ đẹp nhẹ nhàng, dung dị của loại cây hoang dã này. Chị Nguyễn Thị Phương (phường Đông Quang, tỉnh Thanh Hóa) chia sẻ, từ xa nhìn cứ nhầm tưởng những thảm màu tím dưới đồng muối là hoa mười giờ. Khi đến gần, chị mới biết màu tím đó được tạo nên từ muôn vàn lá rau nhót. Bất ngờ hơn, lá rau nhót ở khu vực này lại có màu tím biếc chứ không phải màu xanh như thường thấy. Dạo trên đồng muối, ngắm những bãi rau nhót tím, cùng trải nghiệm, tìm hiểu về cách thức làm muối biển truyền thống nơi vùng cửa biển khiến chị cảm thấy thú vị.
Nộm rau nhót - đặc sản của cư dân miền biển xứ Nghệ
Với người dân miền biển tỉnh Nghệ An, cây rau nhót là món quà mà thiên nhiên đã ban tặng để làm nguyên liệu, tạo nên món ăn độc đáo, góp phần làm nên thương hiệu ẩm thực xứ Nghệ hàng chục năm qua. Đó là món nộm rau nhót. Tại các xã Diễn Châu, Quỳnh Phú, Hải Châu…, người dân làng biển thường ví rau nhót là “lộc trời”, “nhân sâm” của người nghèo. Bởi đây là loại rau sạch, bổ dưỡng, dễ tìm kiếm, dễ chế biến. Đặc biệt, món nộm rau nhót vừa gói ghém được đặc điểm tự nhiên, vừa ghi dấu cuộc sống nhọc nhằn nhưng lại lấp lánh vẻ đẹp tâm hồn của người dân xứ biển.
Từ tháng Giêng đến tháng 3 hằng năm, về những vùng biển xã Hải Châu, Diễn Châu, du khách dễ dàng bắt gặp từng tốp phụ nữ, trẻ em mang theo dụng cụ thúng, mẹt, rổ lúi húi hái rau nhót ngoài đồng muối, bờ bãi ven biển để về chế biến món nộm. Để rau nhót hội tụ được yếu tố tươi, ngon thì thời điểm hái rau thường vào vào buổi sáng. Nếu vào buổi trưa hoặc chiều thì rau có vị hơi chát. Sau những ngày mưa, người dân hái rau vào thời điểm nào cũng được.
Bà Chu Thị Hoài (xóm Hải Bắc, xã Diễn Châu) cho biết, trong kí ức của nhiều người miền biển, rau nhót gắn liền với một thời khốn khó, kinh tế còn thiếu thốn. Để có món rau trong bữa cơm, nhiều người đã đi hái rau nhót về luộc hoặc mang ra chợ bán kiếm thêm thu nhập. Cách thức chế biến rau nhót khá đơn điệu khi chủ yếu được luộc chín để làm món nộm. Tuy nhiên, để có món nộm rau nhót ngon, “chuẩn vị” của người vùng biển thì phải cần sự cầu kỳ và trải qua nhiều công đoạn.
Thưởng thức nộm rau nhót sẽ cảm nhận được độ giòn giòn, sật sật của rau nhót, vị thơm của các loại rau, vị bùi của lạc rang và chua, cay hài hòa của chanh, ớt. Tất cả hòa quyện tạo nên sự đậm đà trong từng cọng rau của món ăn gắn liền với biết bao thế hệ cư dân miền biển xứ Nghệ.
Ngày nay, người dân miền biển xứ Nghệ thường thưởng thức món nộm rau nhót kết hợp ăn kèm với bánh đa hoặc bánh mướt, bún hay thịt cá trích biển nướng than hoa chấm với nước mắm nhĩ ủ bằng phương pháp thủ công truyền thống của cư dân nơi đây. Dù ăn kèm với món ăn nào thì cũng cho hương vị rất độc đáo, tinh tế. Nhiều năm gần đây, món nộm rau nhót đã xuất hiện trong thực đơn của những nhà hàng, khách sạn ở những khu du lịch ven biển, như: Khu du lịch biển Quỳnh, khu du lịch Diễn Thành, khu du lịch biển Diễn Kim, Cửa Hiền, Cửa Lò…
