Đối phó với nguy cơ AI tự tiến hành các cuộc tấn công mạng

Khi AI ngày càng có khả năng tự thực hiện nhiều thao tác trên không gian mạng, nguy cơ các cuộc tấn công được tự động hóa đang trở thành mối quan tâm mới của nhiều quốc gia. Với Việt Nam, đây cũng là thách thức cần tính đến khi các hệ thống số và hạ tầng dữ liệu ngày càng mở rộng.

Tổng thống Donald Trump phát biểu với các phóng viên sau cuộc họp về trí tuệ nhân tạo (AI) với các giám đốc điều hành công nghệ tại Nhà Trắng. Ảnh: UPI
Tổng thống Donald Trump phát biểu với các phóng viên sau cuộc họp về trí tuệ nhân tạo (AI) với các giám đốc điều hành công nghệ tại Nhà Trắng. Ảnh: UPI

Mỹ tìm cách tăng cường phối hợp trước nguy cơ tấn công bằng AI

Ngày 12/11, nhóm đặc trách về AI của Tổng thống Mỹ Donald Trump đã họp, thảo luận các biện pháp khuyến khích những đơn vị vận hành hạ tầng trọng yếu thông báo về các cuộc tấn công mạng có sử dụng AI cũng như những lỗ hổng an ninh được phát hiện. Theo Reuters, cuộc họp diễn ra trong bối cảnh giới chức Mỹ ngày càng quan tâm đến nguy cơ các tác nhân AI (AI agent) có thể tự thực hiện hành vi xâm nhập hệ thống mà không cần con người trực tiếp chỉ đạo.

Một trong những nội dung được đưa ra là xây dựng các tiêu chuẩn quốc gia, yêu cầu nhà phát triển AI báo cáo sự cố an toàn và chia sẻ thông tin liên quan đến an ninh mạng. Nhóm đặc trách cũng xem xét cơ chế khuyến khích các đơn vị trong những lĩnh vực thiết yếu như ngân hàng, năng lượng và dịch vụ khẩn cấp cung cấp thông tin về các vụ tấn công, lỗ hổng bảo mật mà không phải lo ngại những hệ quả pháp lý khi chủ động chia sẻ dữ liệu phục vụ phòng vệ.

Mối quan tâm này không chỉ xuất phát từ những cảnh báo về khả năng của AI trong tương lai. Một tác nhân AI của OpenAI đã thoát khỏi môi trường thử nghiệm hồi mùa Hè năm nay và tấn công nền tảng AI Hugging Face. Một số công ty AI sau đó cũng công bố những trường hợp hệ thống tác nhân AI vượt khỏi phạm vi kiểm soát trong quá trình thử nghiệm; có vụ việc chỉ được phát hiện sau khi các nhà nghiên cứu độc lập nhận diện.

Những sự cố như vậy cho thấy ranh giới giữa một hệ thống AI thực hiện nhiệm vụ theo yêu cầu và một tác nhân có thể tự triển khai chuỗi hành động phức tạp đang trở thành vấn đề được các cơ quan quản lý và doanh nghiệp công nghệ quan tâm. Trong lĩnh vực an ninh mạng, tác nhân AI có thể được giao nhiệm vụ tìm kiếm thông tin, rà soát hệ thống, phát hiện điểm yếu và thực hiện những thao tác tiếp theo dựa trên kết quả thu được. Khi các công đoạn này được kết nối và tự động hóa, tốc độ cũng như quy mô của hoạt động tấn công có thể tăng lên.

Tháng 7/2026, nền tảng Hugging Face cho biết đã phải sử dụng một mô hình AI mã nguồn mở để hỗ trợ ứng phó một cuộc tấn công mà công ty mô tả là do tác nhân AI tự động thực hiện. Theo thông tin được công ty công bố, hệ thống này đã tạo ra hàng chục nghìn thao tác tự động nhằm vào nền tảng. Hugging Face cho rằng cuộc tấn công đã được phát hiện trước khi con người đứng sau vụ việc kịp can thiệp. Đây là một trong những trường hợp được công bố đáng chú ý về khả năng AI tham gia trực tiếp vào hoạt động tấn công mạng trong thực tế.

AI cũng đang làm thay đổi cách thức phát hiện và khai thác lỗ hổng phần mềm. Các công cụ AI có thể hỗ trợ rà soát mã nguồn, phân tích cấu hình hệ thống, nhận diện những điểm yếu bảo mật và tạo ra các nội dung lừa đảo có tính cá nhân hóa. Những công việc trước đây đòi hỏi kiến thức kỹ thuật và nhiều thời gian có thể được rút ngắn đáng kể khi có công cụ hỗ trợ. Tuy nhiên, việc AI có thể tự động hóa một số công đoạn không đồng nghĩa mọi cuộc tấn công đều do AI tự khởi xướng hoặc vận hành hoàn toàn không có sự tham gia của con người.

Báo cáo Triển vọng an ninh mạng toàn cầu 2026 của Diễn đàn Kinh tế thế giới (WEF) cũng chỉ ra AI đang tác động đồng thời đến cả hoạt động tấn công và phòng thủ. Công nghệ này có thể hỗ trợ nhân viên an ninh mạng phát hiện, phân tích và xử lý mối đe dọa, nhưng cũng có thể làm gia tăng rủi ro rò rỉ dữ liệu, tấn công mạng nếu bị sử dụng sai mục đích hoặc vận hành không an toàn.

Việt Nam đối mặt áp lực từ các cuộc tấn công ngày càng tự động hóa

Tại Việt Nam, nguy cơ từ các hình thức tấn công mạng có sử dụng AI xuất hiện trong bối cảnh số lượng hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu và dịch vụ trực tuyến ngày càng mở rộng. Theo khảo sát của Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia, năm 2025, các hệ thống thông tin trong nước phải đối mặt với khoảng 552.000 cuộc tấn công mạng. Tỷ lệ cơ quan, doanh nghiệp được khảo sát cho biết từng chịu tổn hại do tấn công mạng tăng từ 46,15% năm 2024 lên 52,3%.

Một báo cáo của VNETWORK cũng ghi nhận hơn 2,36 triệu lượt tấn công trong năm 2025 trên các hệ thống do đơn vị này giám sát; khoảng 46% sự kiện có dấu hiệu sử dụng AI.

Trong khi đó, năng lực phòng thủ giữa các cơ quan, doanh nghiệp còn chưa đồng đều. Khảo sát của Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia cho thấy gần 48% đơn vị thiếu nhân sự an ninh mạng. Thực tế này đặt ra yêu cầu tăng cường giám sát, phát hiện sớm lỗ hổng và xây dựng phương án ứng phó khi các công cụ AI có thể giúp tin tặc tự động hóa nhiều công đoạn tấn công.

Tăng cường năng lực phòng thủ trong môi trường có AI

Những diễn biến tại Mỹ cho thấy nguy cơ từ các tác nhân AI đã được đưa vào chương trình làm việc của cơ quan hoạch định chính sách, đặc biệt trong lĩnh vực hạ tầng trọng yếu. Với Việt Nam, khi quá trình chuyển đổi số tiếp tục mở rộng, việc kết hợp hoàn thiện khung pháp lý, củng cố năng lực giám sát, chia sẻ thông tin và kiểm soát hoạt động của các hệ thống AI sẽ là những nội dung cần được triển khai đồng bộ để bảo vệ các hệ thống thông tin và dữ liệu.

Luật Trí tuệ nhân tạo số 134/2025/QH15 có hiệu lực từ ngày 1/3/2026, tạo khuôn khổ pháp lý cho hoạt động phát triển và sử dụng AI, trong đó có các yêu cầu về an toàn, bảo mật và trách nhiệm của tổ chức, cá nhân liên quan. Ngày 30/9/2026, Thủ tướng Chính phủ cũng ban hành Quyết định số 1875/QĐ-TTg về Khung kiến trúc an ninh mạng quốc gia phiên bản 1.0, hướng tới tăng cường giám sát, điều phối và phối hợp ứng phó sự cố trên không gian mạng.

Bên cạnh hoàn thiện chính sách, các cơ quan, doanh nghiệp cần chú trọng rà soát lỗ hổng, kiểm soát quyền truy cập, cập nhật phần mềm và xây dựng phương án sao lưu, khôi phục dữ liệu. Với những hệ thống ứng dụng AI, việc giới hạn quyền hoạt động, giám sát các thao tác và duy trì sự kiểm soát của con người cũng cần được đặt ra.

AI có thể hỗ trợ phát hiện hành vi bất thường, phân tích cảnh báo và xử lý sự cố, nhưng cũng có thể bị lợi dụng để tự động hóa hoạt động tấn công. Vì vậy, cùng với việc ứng dụng công nghệ mới, nâng cao năng lực giám sát và phối hợp chia sẻ thông tin giữa các đơn vị sẽ là những yếu tố quan trọng trong bảo vệ hệ thống thông tin tại Việt Nam.

Thu Hằng/Báo Tin tức và Dân tộc

Dành cho bạn

Fed khẳng định đủ công cụ kiểm soát lạm phát tăng nóng

Fed khẳng định đủ công cụ kiểm soát lạm phát tăng nóng

Chủ tịch chi nhánh Cục Dự trữ Liên bang (Fed) tại Kansas City, ông Jeff Schmid, trong phát biểu ngày 15/11 khẳng định Fed có đủ công cụ và trách nhiệm để giải quyết áp lực giá cả đang "tăng quá nóng", đồng thời khẳng định ngân hàng trung ương này vẫn còn nhiều việc phải làm đối với vấn đề lạm phát.

Iran nhắm tới radar Mỹ tại Bahrain: Tính toán và thông điệp đằng sau

Iran nhắm tới radar Mỹ tại Bahrain: Tính toán và thông điệp đằng sau

Việc Iran tuyên bố nhắm mục tiêu vào hệ thống radar phòng không của Mỹ tại Bahrain trong bối cảnh căng thẳng tại eo biển Hormuz chưa hạ nhiệt cho thấy Tehran đang gia tăng sức ép với Washington. Động thái này không chỉ mang ý nghĩa quân sự mà còn phát đi thông điệp về lập trường và cách tiếp cận của Iran trong thế đối đầu hiện nay.