Đây là nội dung được các đại biểu nhấn mạnh tại tọa đàm “Báo chí hiện đại trong kỷ nguyên số: Xu hướng phát triển và yêu cầu đổi mới nguồn nhân lực”, do Trung tâm Đào tạo và Truyền thông thuộc Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức ngày 17/11.
Ông Tô Đình Tuân, Phó Tổng Giám đốc Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh, nhận định công nghệ đang thay đổi sâu sắc cách sản xuất, phân phối và tiếp nhận thông tin. Trí tuệ nhân tạo mở ra những khả năng mới, đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn về kiểm chứng, bản quyền và trách nhiệm biên tập. Sự thay đổi trong cách công chúng tiếp nhận thông tin cũng đòi hỏi các cơ quan báo chí đổi mới nội dung và phương thức tiếp cận.
“Người làm báo cần có tư duy số, khả năng làm việc đa nền tảng, đồng thời có chuyên môn sâu và năng lực phối hợp. Càng ứng dụng công nghệ càng phải giữ vững bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp, tinh thần nhân văn và trách nhiệm xã hội”, ông Tô Đình Tuân nhấn mạnh. Theo ông, những yêu cầu này cần được cụ thể hóa trong nội dung đào tạo, phương pháp giảng dạy và tiêu chí đánh giá năng lực nghề nghiệp.
Từ góc độ đào tạo, Tiến sĩ Triệu Thanh Lê, Trưởng khoa Báo chí và Truyền thông, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh), cho biết gần 90% sinh viên tham gia khảo sát tự học cách sử dụng AI. Phần lớn sinh viên tiếp cận các ứng dụng phổ thông, trong khi có nhu cầu được trang bị kiến thức, kỹ năng chuyên sâu về thu thập, phân tích dữ liệu và kiểm chứng thông tin. Nhà trường đã đưa học phần về năng lực trí tuệ nhân tạo vào chương trình đại cương, tích hợp công cụ AI chuyên sâu trong các môn nghiệp vụ; đồng thời tăng cường hướng dẫn sinh viên kiểm tra, đối chiếu thông tin với nguồn xác thực, tôn trọng bản quyền và quyền riêng tư.
Chia sẻ kinh nghiệm từ thực tiễn tòa soạn, ông Nguyễn Thái Bình, Phó Tổng Biên tập Báo điện tử Tuổi Trẻ, cho biết báo khuyến khích phóng viên sử dụng AI để hỗ trợ công việc, tham khảo thông tin, nhưng yêu cầu phóng viên trực tiếp thực hiện tác phẩm báo chí. Trong tập huấn sinh viên và hướng dẫn phóng viên, báo chú trọng kết hợp kỹ năng sử dụng AI của người trẻ với kinh nghiệm thẩm định của biên tập viên. Kinh nghiệm nghề nghiệp giúp biên tập viên phát hiện những chi tiết đáng ngờ trong tin, bài hoặc hình ảnh để yêu cầu kiểm tra lại trước khi đăng.
Quang cảnh toạ đàm.
Ở lĩnh vực truyền hình, ông Thái Thành Chung, Phó Tổng Giám đốc Đài Phát thanh và Truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh (HTV), cho biết Đài đã ứng dụng biên tập viên ảo để rút ngắn thời gian hậu kỳ bản tin, sử dụng AI phục chế các vở cải lương được ghi hình từ nhiều thập niên trước. Tuy nhiên, trong sản xuất thời sự, ông nhấn mạnh nguyên tắc “đúng trước đã”. Các nhóm sản xuất nội dung số có người giàu kinh nghiệm hướng dẫn, giúp phóng viên trẻ tích lũy kiến thức về lĩnh vực phụ trách và phát hiện sai sót trước khi phát sóng.
Đề cập đến trách nhiệm nghề nghiệp, ông Trần Trọng Dũng, Phó Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, lưu ý kỹ năng sử dụng AI phải đi đôi với năng lực thẩm định và trách nhiệm biên tập. Nhà báo cần đối chiếu thông tin, số liệu và trích dẫn do AI cung cấp với nguồn xác thực. Nội dung có AI hỗ trợ phải được biên tập, phê duyệt trước khi xuất bản; đồng thời cần thông báo phù hợp cho công chúng khi công cụ được sử dụng ở mức đáng kể. Việc bảo vệ nguồn tin, dữ liệu cá nhân và bản thảo chưa công bố cũng cần được chú trọng trong đào tạo và thực hành nghiệp vụ.
Từ góc độ quản lý, ông Nguyễn Ngọc Hồi, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Thành phố Hồ Chí Minh, đề xuất tăng cường bồi dưỡng kỹ năng tiếp cận công chúng trên nền tảng số cho nhà báo, đồng thời trang bị kiến thức nền, đạo đức và kỹ năng biên tập cho đội ngũ sáng tạo nội dung. Bên cạnh các tòa soạn, cơ sở đào tạo có thể mở rộng địa điểm thực tập sang các nền tảng số và công ty quản lý mạng đa kênh, giúp sinh viên tìm hiểu trực tiếp cách tổ chức sản xuất, phân phối nội dung và tiếp cận các nhóm công chúng khác nhau.