Bế tắc quen thuộc sau ngày bỏ phiếu
Theo báo Ynet (Israel) ngày 30/10, kết quả kiểm phiếu đưa Israel trở lại một tình thế khó xử quen thuộc trong đời sống chính trị nước này. Ủy ban Bầu cử Trung ương Israel (CEC) đã hoàn tất kiểm phiếu hôm 29/10 và không khối chính (khối ủng hộ Thủ tướng đương nhiệm Benjamin Netanyahu và khối đối lập) nào giành đủ 61 ghế cần thiết để chiếm đa số trong Knesset gồm 120 thành viên.
Vì vậy, Tổng thống Israel Isaac Herzog sẽ tham khảo ý kiến lãnh đạo các đảng trước khi chọn người có cơ hội đầu tiên lập chính phủ. Nếu đàm phán liên minh thất bại, Israel vẫn còn hai lối thoát trước nguy cơ bầu cử lại: một ứng viên khác, hoặc một nỗ lực vào phút chót có 61 nghị sĩ ủng hộ.
Các đảng phái đã bắt đầu vận động ngay cả khi kết quả chưa rõ ràng. Các cuộc tham vấn chính trị đã diễn ra, với các đảng ở cả hai khối cùng tìm cách lập một liên minh cầm quyền và tránh một cuộc bầu cử mới.
Giai đoạn tiếp theo đặt Tổng thống Herzog vào vị trí trung tâm của quá trình này. Lãnh đạo các đảng đang chuẩn bị đề cử ứng viên thủ tướng mà họ ủng hộ. Ba câu hỏi lớn đặt ra lúc này: Israel lập chính phủ như thế nào sau bầu cử, điều gì xảy ra nếu ứng viên đầu tiên thất bại, và khi nào cử tri có thể phải đi bỏ phiếu lại.
Từ công bố kết quả đến lễ tuyên thệ
Lộ trình sau ngày bầu cử mở đầu bằng thủ tục công bố kết quả chính thức. CEC sẽ công bố kết quả trên Reshumot (Công báo chính thức của Israel). Luật Israel cho phép CEC có 8 ngày kể từ ngày bầu cử để làm việc này, tức hạn chót rơi vào ngày 4/11. Knesset khóa 26 dự kiến tuyên thệ nhậm chức vào ngày 10/11, đúng hai tuần sau cuộc bầu cử ngày 27/10. Tuy nhiên, cuộc đua thành lập chính phủ sẽ khởi động trước khi quốc hội mới chính thức nhóm họp.
Tổng thống tham vấn các đảng
Vai trò của tổng thống trở nên quyết định ngay sau khi ông nhận kết quả chính thức. Khi CEC trình kết quả, ông Herzog sẽ triệu tập đại diện các đảng giành ghế tại Knesset đến Phủ Tổng thống. Tại đây, mỗi đảng đề cử nghị sĩ mà họ ủng hộ nhận nhiệm vụ thành lập chính phủ mới. Ông Herzog dự kiến bắt đầu các cuộc tham vấn vào ngày 4/11.
Luật pháp Israel đặt ra giới hạn thời gian cho Tổng thống Herzog nhưng vẫn để lại cho ông khoảng chủ động nhất định. Theo đó, Tổng thống Herzog có 7 ngày kể từ khi công bố kết quả chính thức để hoàn tất tham vấn và giao nhiệm vụ lập chính phủ. Nếu CEC công bố kết quả vào ngày 4/11, ông Herzog có thời gian đến ngày 11/11, dù ông có thể quyết định sớm hơn. Tổng thống Herzog thường trao quyền cho nghị sĩ mà ông tin có cơ hội cao nhất lập chính phủ liên minh. Trong hầu hết trường hợp, đó là ứng viên nhận nhiều đề cử nhất từ các phe phái trong quốc hội.
Lần thử đầu tiên: 28 ngày, có thể gia hạn
Ứng viên đầu tiên có lợi thế rõ rệt về thời gian so với những người tiếp theo. Nghị sĩ nhận nhiệm vụ đầu tiên có 28 ngày để hoàn tất đàm phán liên minh và trình thành viên chính phủ. Tổng thống Herzog có thể cho thêm thời gian, nhưng tổng thời gian gia hạn không vượt quá 14 ngày. Như vậy, ứng viên này có tối đa 42 ngày để hoàn thành nhiệm vụ.
Thất bại của ứng viên đầu tiên mở ra hai lựa chọn cho tổng thống. Thứ nhất, ông Herzog có thể giao nhiệm vụ cho một nghị sĩ khác của Knesset, nhiều khả năng là lãnh đạo khối chính trị đối lập. Thứ hai, ông có thể thông báo với Chủ tịch Knesset rằng ông không thấy triển vọng thành lập chính phủ. Ứng viên thứ hai có 28 ngày để lập liên minh và không có khả năng được gia hạn.
Cơ hội cuối cùng: 61 chữ ký trong 21 ngày
Khi các lựa chọn của tổng thống cạn kiệt, quyền chủ động chuyển sang các nghị sĩ. Một cơ chế nghị viện cuối cùng sẽ áp dụng nếu tổng thống kết luận không ứng viên nào có thể lập chính phủ, hoặc nếu ứng viên thứ hai cũng thất bại. Khi đó, trong khoảng thời gian 21 ngày, ít nhất 61 trên 120 nghị sĩ Knesset có thể gửi yêu cầu bằng văn bản, đề nghị Tổng thống Herzog giao nhiệm vụ cho một nghị sĩ cụ thể đã đồng ý nhận nhiệm vụ. Nếu đủ đa số cần thiết ký vào yêu cầu, ứng viên này có 14 ngày để thành lập chính phủ.
Thất bại ở bước cuối cùng sẽ đưa cử tri Israel trở lại hòm phiếu. Nếu nỗ lực này không thành, hoặc không ứng viên nào thu đủ 61 chữ ký trong thời hạn quy định, Knesset sẽ tự động giải tán và Israel sẽ tổ chức một cuộc bầu cử mới.
Cuộc bầu cử năm 2026 có thể đã kết thúc, nhưng cuộc đấu tranh chính trị vẫn chưa ngã ngũ. Những tuần tới sẽ quyết định các đảng có thể đàm phán lập một liên minh giành tín nhiệm của Knesset, hay người dân Israel lại phải đi bỏ phiếu.
