Tập đoàn Landbridge đã khởi động thủ tục trọng tài quốc tế sau khi Thủ tướng Anthony Albanese cam kết đưa cảng chiến lược này trở lại quyền kiểm soát của Australia.
Theo hãng thông tấn Kyodo (Nhật Bản), ông Albanese đưa ra cam kết trên trong chiến dịch tranh cử liên bang năm ngoái, trong bối cảnh xuất hiện lo ngại về an ninh liên quan đến cảng Darwin gia tăng.
Tập đoàn Landbridge phản đối động thái trên và đã đưa vụ việc ra Trung tâm Quốc tế về Giải quyết Tranh chấp Đầu tư (ICSID) thuộc Ngân hàng Thế giới (WB) vào tháng 4 năm nay.
Cảng Darwin vốn được lực lượng Thủy quân Lục chiến Mỹ sử dụng trong các đợt luân chuyển đến thành phố ở miền Bắc Australia hàng năm. Nơi đây đồng thời cũng là nơi neo đậu của các tàu hải quân Mỹ và Australia. Nhiều cơ sở quân sự cũng nằm ở khu vực lân cận. Các biển báo cảnh báo về khu vực hạn chế được lắp quanh lối vào cảng.
Vụ việc gây tranh cãi này bắt nguồn từ năm 2015, khi chính quyền Vùng lãnh thổ Bắc Australia đồng ý cho tập đoàn Landbridge thuê cảng Darwin đến năm 2114 với giá 506 triệu đô la Australia (tương đương 356 triệu USD).
Thỏa thuận này châm ngòi cho tranh cãi gay gắt về các rủi ro an ninh tiềm tàng. Tổng thống Mỹ khi đó là ông Barack Obama được cho là đã bày tỏ "không hài lòng" bởi Washington không được tham vấn trước về vụ việc.
Hợp đồng cho thuê này đã được triển khai dưới thời chính quyền của Thủ tướng Malcolm Turnbull. Sau khi chính phủ Công đảng của ông Albanese lên nắm quyền vào năm 2022, Canberra đã yêu cầu rà soát lại thỏa thuận. Kết quả rà soát năm 2023 cho thấy không cần thiết phải thay đổi hay hủy bỏ hợp đồng cho thuê, và chính phủ đã chấp thuận khuyến nghị này.
Tuy nhiên, cục diện chính trị thay đổi vào thời điểm diễn ra cuộc bầu cử năm 2025, khi cả Công đảng lẫn liên minh đối lập đều vận động tranh cử với cam kết chấm dứt sự kiểm soát của nước ngoài đối với cảng Darwin.
"Chúng tôi muốn cảng thuộc quyền quản lý của Australia", ông Albanese phát biểu trên truyền thông địa phương vào tháng 4/2025. Ông Albanese cho biết Canberra đang tìm kiếm bên mua tư nhân, đặc biệt là các quỹ hưu trí, đồng thời vẫn để ngỏ khả năng chính quyền Liên bang trực tiếp can thiệp nếu cần thiết. Liên minh đối lập cũng tuyên bố sẽ tìm kiếm đơn vị vận hành của Australia và sẽ sử dụng quyền thu hồi bắt buộc như biện pháp cuối cùng nếu không đạt được thỏa thuận.
Động thái nhằm thu hồi quyền kiểm soát cảng Darwin về tay Australia cũng vấp phải phản ứng từ phía Trung Quốc. Hồi tháng 1, Đại sứ Trung Quốc Xiao Qian tuyên bố rằng Bắc Kinh có nghĩa vụ bảo vệ lợi ích của doanh nghiệp Trung Quốc nếu cảng này bị thu hồi thông qua các biện pháp cưỡng chế.
Trong khi đó, tập đoàn Landbridge cáo buộc cách tiếp cận của chính phủ Australia "mang tính phân biệt đối xử" và cho rằng hành động này không phù hợp với các nghĩa vụ của Canberra theo hiệp định thương mại tự do với Bắc Kinh.
Vụ tranh chấp này diễn ra trong bối cảnh Australia và Trung Quốc đang nỗ lực duy trì đà cải thiện quan hệ dưới thời chính phủ Thủ tướng Albanese, sau nhiều năm căng thẳng về ngoại giao và thương mại. Trung Quốc vẫn là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Australia.
Ông Graham Fletcher, Đại sứ Australia tại Trung Quốc từ năm 2019 đến 2023, trong tháng trước đã cảnh báo trong báo cáo cho Viện Lowy rằng quan hệ song phương vẫn dễ bị tổn thương trước nguy cơ tái diễn những bất đồng nghiêm trọng, vốn có thể rất khó kiểm soát. Ông dẫn chứng nỗ lực của Canberra nhằm đưa cảng Darwin trở lại quyền sở hữu của Australia là vấn đề đang vấp phải sự "phản đối quyết liệt" từ Bắc Kinh, qua đó làm dấy lên khả năng xảy ra căng thẳng mới giữa hai nước.
