“Nghề bán than nắng cũng như mưa, ngày cũng như đêm, ngày thường cũng như tết nhất, nghỉ việc là tắt bữa. Niềm vui nhất của tôi sau 15 giờ rạc bước khắp nẻo đường thành phố là được trở về với căn nhà nhỏ bé của mình, ăn với than, ngủ trong than và chuẩn bị than để bán ngày mai. Đời tôi gắn liền với nghề bán than đen”, anh Ngô Ngọc Tuệ - người đã gần 20 năm làm nghề bán than củi cho các tiệm phở chia sẻ.
Mưu sinh
Thời buổi hiện đại, người dân thành phố Vũng Tàu đa phần đun nấu bằng gas, nhưng không phải người nào cũng có điều kiện ấy. Như qui luật cung cầu, ở thành phố này có biết bao nhiêu quán bún, phở dùng than củi, thì có ngần ấy người bán than. Hàng ngày họ phải dậy từ 1 giờ sáng chất đầy than lên xe lam hoặc xe ba gác đẩy về thành phố. Nơi họ bán chủ yếu là quán phở, bún ven đường.
 Anh Ngô Ngọc Tuệ với xe than mưu sinh của mình. |
Anh Ngô Ngọc Tuệ làm nghề bán than củi đã gần 20 năm mà tôi gặp trên đường Vi Ba thành phố Vũng Tàu cho biết: “Nghề bán than cực nhọc mà chẳng được bao nhiêu. Để kịp có than cho những quán bún, phở bán sáng, tôi phải dậy từ 1 giờ đêm và chạy xe 60 km/ngày. Nghề này không có khái niệm về thời gian, nắng cũng như mưa, ngày cũng như đêm, người dân còn ăn phở là chúng tôi còn bán than. Nhọc nhằn nhưng vui, đó là nghề nghiệp, là cơm áo gạo tiền để nuôi sống cả gia đình tôi”.
Xe than này anh bán được bao nhiêu tiền? - “Nó nặng một tạ hai (120 kg) nhưng chỉ lời được 60 ngàn đồng, tức là một ký lời 500 đồng. Trừ chi phí xe cộ, chỉ đủ đắp đổi qua ngày. Nếu chẳng may gặp trời mưa, than ngấm nước rã rời, lúc đó bán rẻ không ai mua, cho không ai lấy chỉ có nước đổ đi. Cả xóm tôi bán than củi, nhưng không phải ai cũng có mối ngon (ý nói nơi bán than). Nhiều khi phải cần đến “cò” dẫn dắt nữa”.
Cũng như anh Tuệ, chị Mã Thị Huế là dân nhập cư đến Vũng Tàu từ Thanh Hóa. Cả hai vợ chồng chị làm nghề bán than đã 15 năm. Buổi tối, anh Tâm (chồng chị Huế) vượt hơn 80 cây số đến Đồng Nai mua than và chở về thành phố lúc 2 giờ sáng.
Chị Huế đón chồng ở đường Nguyễn Văn Bé và đem than đi giao. Công việc đó phải xong trước 3 giờ sáng để kịp cho quán phở có than nấu. Chị Huế bảo “nghề bán than lấy đêm làm ngày. Vợ chồng tôi phải đẩy xe suốt đêm trong thành phố. Biết là mệt nhọc nhưng không dám nghỉ, vì nếu nghỉ lấy gì mà ăn, tiền đâu cho con học hành”.
Than - nghề “gia truyền”
Không chỉ riêng anh Tuệ, vợ chồng chị Huế, ở thành phố Vũng Tàu có rất nhiều người bán than củi đêm. Từ khi người dân không dùng than đá (than tổ ong) nữa vì độc hại, thì nhu cầu dùng than củi ngày càng nhiều, vì thế “đội quân” bán than cũng ngày một đông hơn. Họ đến từ nhiều tỉnh khác nhau, và như một sự tiếp nối, đời bố mẹ đến đời con cái họ gắn liền với than, con của họ lớn lên từ than, chơi với than, học trong than.
 Bố con anh Trần Văn Thanh trong căn phòng trọ tồi tàn. |
Anh Trần Văn Thanh ở xóm củi phường 12 quê Hà Trung, Thanh Hóa làm nghề than đã 30 năm. Anh Thanh cho biết: “Ngày gia đình tôi ở thị xã Bỉm Sơn, Thanh Hóa, bố tôi đã làm nghề buôn than. Tôi lớn lên trong gia đình buôn bán than, khổ với than nên theo nghiệp than. Con tôi sẽ theo nghề tôi”. Như để minh chứng thêm lời bố nói, đứa con trai anh Thanh - Trần Văn Than mách: “Bố mới cho con đi học.
Năm ngoái, bố bắt ở nhà xếp than. Con sẽ học giỏi để sau này không phải bán than như bố mẹ nữa” - Sao con lại tên là Than? - Con không biết. “Nó tên Than vì đẻ ra trên đống than này đấy. Tôi đặt tên nó là Than để khi lớn lên nó hiểu bố mẹ nó làm nghề than vất vả cả đời, cho nó cố gắng học tập sau này không làm nghề than như chúng tôi nữa”, anh Thanh nói.
Tôi như không tin nổi vào mắt mình khi đến nhà anh Thanh. Căn phòng thuê khoảng 17 m2 tồi tàn hôi hám đủ kê chiếc giường nhỏ và trải chiếu ăn cơm là hết chỗ. Với chiếc giường cỏn con ấy, vợ chồng anh và đứa con 8 tuổi chen chúc nằm ngược đầu nhau để ngủ. Tất cả quần áo được vắt trên màn, đuôi giường hoặc dưới đất.
Anh Thanh chia sẻ: “Đi làm cả ngày, chiếc giường này chỉ ngả lưng từ 9 giờ đêm đến 1 giờ sáng. Vợ chồng tôi đi lấy than sớm, thằng Than ngủ dậy sau, sáng tự nấu mì tôm ăn rồi đi học. Anh hỏi tôi sao không đi bán than ban ngày ư? Nghề này chỉ đi bán ban đêm, vì xe than cồng kềnh không thể vào thành phố ban ngày được. Hơn nữa giao than lúc 2 giờ sáng sẽ không bị cản trở gì, không có công an bắt giữ và kịp cho họ nấu phở. Cả nhà tôi chỉ sống bằng nghề bán than này. Nghề bán than cực nhọc lắm anh ơi”.
Chị Mẫn (vợ anh Thanh), do nhiều đêm thức trắng đi lấy than, chất độc hại từ than đã làm đôi mắt chị ngày càng mờ đi, chỉ nhìn thấy lờ lờ. Cả tuần nay bị bệnh, chị chỉ gượng dậy nấu cho chồng bữa cơm, công việc bán than, anh Thanh làm hết.
“Để mình nhà tôi đi bán than cũng cực lắm, mỗi lần xe than lên dốc rất nặng nề, không người phụ giúp dễ trượt bánh đổ xe. Tôi sẽ cố gắng làm có tiền để đi mổ mắt. Giàu hai con mắt mà anh. Mắt tôi mà mù thì lấy ai chăm sóc cho con, cho chồng. Tôi chỉ mong kiếm đủ cơm và mua cho thằng con cái áo mới cho nó đến trường ngày khai giảng là mừng” , chị Mẫn nói nước mắt rưng rưng...
Có thể nói, nghề bán than ở Vũng Tàu mỗi người có một hoàn cảnh, một điều kiện khác nhau, công việc họ đang làm cực nhọc, vất vả, độc hại, nhưng họ biết kiếm kế sinh nhai bằng sức lực của mình. Những ngày cuối tuần, ngày lễ, tết, họ phải làm nhiều hơn chuẩn bị than cho các tiệm phở phục vụ khách du lịch. Trong cục than đen ấy, chất chứa bao mồ hôi công sức và nước mắt, nhưng vẫn lấp lánh niềm vui yêu đời, vì đó là cuộc sống hằng ngày của họ.
Bài và ảnh: Mai Thắng
Kỳ 3: Nhọc nhằn đời ngư phủ
Trong nhiều nghề, đi biển là nghề cực nhọc và nguy hiểm. Bởi những ngư phủ không chỉ lao động nặng nề kiệt sức, mà phải thường xuyên đối mặt với gió bão, cá mập. Đã không ít người bỏ xác giữa biển khơi, để lại gánh nặng cho người thân, vợ con ở quê nhà nheo nhóc. Song dù cực nhọc họ vẫn ra khơi vì cuộc sống mưu sinh, và góp phần bảo vệ chủ quyền biển của Tổ quốc.
