Trong nỗ lực giảm phụ thuộc vào công nghệ AI của Mỹ, DeepSeek - một trong những công ty AI đáng chú ý của Trung Quốc - ngày 30/9 thông báo phát triển các công cụ phần mềm dành cho chip do Huawei Technologies sản xuất. Đằng sau sự hợp tác này không chỉ là câu chuyện về một ngôn ngữ lập trình mới, mà còn cho thấy cuộc đua AI đang chuyển dần từ việc sở hữu những con chip mạnh sang khả năng xây dựng một hệ sinh thái công nghệ hoàn chỉnh.
Đây cũng là vấn đề có ý nghĩa đối với các quốc gia đang tìm cách nâng cao năng lực công nghệ của mình. Với Việt Nam, tinh thần của Nghị quyết 57-NQ/TW đặt ra yêu cầu từng bước làm chủ các công nghệ chiến lược, đồng thời gắn nghiên cứu, phát triển với ứng dụng và tạo ra sản phẩm có giá trị. Câu chuyện DeepSeek - Huawei có thể được nhìn như một ví dụ về cách năng lực công nghệ được hình thành không chỉ từ một sản phẩm riêng lẻ, mà từ sự kết nối giữa phần cứng, phần mềm, doanh nghiệp và nguồn nhân lực.
Không chỉ là câu chuyện về chip
Theo truyền thông Mỹ, sự hợp tác giữa DeepSeek và Huawei nhằm giải quyết một trong những trở ngại đối với tham vọng xây dựng ngành AI nội địa của Trung Quốc: phần mềm có khả năng khai thác tối đa hiệu suất của các dòng chip trong nước.
Một con chip tiên tiến tự nó chưa đủ để tạo nên một hệ thống AI mạnh. Phần cứng và phần mềm ở cấp độ chip phải phối hợp hiệu quả để phục vụ những nhiệm vụ phức tạp, từ huấn luyện các mô hình AI đến vận hành những ứng dụng mà doanh nghiệp và người tiêu dùng sử dụng hằng ngày.
Đó cũng là lý do phần mềm ngày càng trở thành một lợi thế cạnh tranh quan trọng trong ngành bán dẫn và AI. Một hệ sinh thái phần mềm đủ lớn có thể tạo ra mạng lưới các nhà phát triển, ứng dụng và công cụ hỗ trợ, qua đó khiến đối thủ khó thu hút người dùng ngay cả khi họ có phần cứng tương đương.
Nvidia là một ví dụ điển hình. Vị thế của tập đoàn Mỹ trong AI không chỉ đến từ các dòng chip được sử dụng rộng rãi trong những hệ thống AI tiên tiến, mà còn từ hệ sinh thái phần mềm CUDA. Nền tảng này được khoảng 4 triệu nhà phát triển trên toàn cầu sử dụng để lập trình cho chip Nvidia.
Trong thông báo trên tài khoản WeChat chính thức ngày 30/9, DeepSeek giới thiệu sản phẩm hợp tác với Huawei như một giải pháp có thể thay thế CUDA.
DeepSeek cho rằng để xây dựng một hệ sinh thái AI thành công, phần mềm chuyên dụng cần trở thành một “ngôn ngữ phổ quát, dễ lập trình”, đồng thời có khả năng khai thác tối đa hiệu suất phần cứng. Công ty cho biết ngôn ngữ lập trình TileLang được thiết kế theo hướng này, với mô hình lập trình đơn giản hơn so với CUDA.
Ngôn ngữ lập trình là lớp công cụ giúp con người và ngày càng nhiều hệ thống AI ra lệnh cho máy tính thực hiện các tác vụ. Vì vậy, việc phát triển một lớp phần mềm có khả năng kết nối hiệu quả giữa các mô hình AI với chip nội địa có thể giúp Trung Quốc giảm bớt sự phụ thuộc vào các nền tảng do doanh nghiệp Mỹ kiểm soát.
DeepSeek cho biết phiên bản TileLang dành cho chip AI của Huawei là phần mềm mã nguồn mở, cho phép các bên khác sử dụng và chỉnh sửa. Công ty cũng cho biết đã thử nghiệm TileLang trên các dòng chip Nvidia thế hệ cũ và hiện sử dụng công cụ này như một “công cụ cốt lõi” trong nghiên cứu về trí tuệ nhân tạo tổng quát (AGI), lĩnh vực hướng tới những hệ thống có khả năng thực hiện nhiều nhiệm vụ ở mức tương đương hoặc vượt con người.
Huawei cần DeepSeek, DeepSeek cần hệ sinh thái
Sự hợp tác giữa DeepSeek và Huawei kết hợp hai doanh nghiệp có thế mạnh khác nhau nhưng cùng đóng vai trò trong nỗ lực phát triển năng lực AI nội địa của Trung Quốc.
DeepSeek nổi lên nhờ khả năng phát triển các mô hình AI có hiệu năng đáng chú ý, trong khi Huawei tập trung xây dựng một hệ sinh thái phần cứng và hạ tầng công nghệ có thể thay thế từng phần các sản phẩm của Mỹ.
Sự kết hợp này cho thấy một điểm đáng chú ý của cuộc đua AI hiện nay: mô hình AI mạnh và chip mạnh chưa đủ nếu thiếu lớp phần mềm kết nối hai yếu tố đó.
Trung Quốc đang có tốc độ phát triển nhanh về mô hình AI, với sự tham gia của nhiều công ty như Z.ai và Moonshot AI. Trong khi đó, Huawei tiếp tục tìm cách nâng cao năng lực sản xuất chip và hệ thống máy tính AI để đáp ứng nhu cầu trong nước.
Tại một sự kiện ở Thượng Hải trong tháng này, Huawei công bố kế hoạch phát triển những hệ thống máy tính AI lớn hơn, mạnh hơn, đồng thời giới thiệu các thế hệ chip Ascend chủ lực mới dự kiến ra mắt vào các năm 2028 và 2029.
Huawei cho rằng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Mỹ đã tạo thêm động lực cho nỗ lực tự chủ công nghệ của Trung Quốc. Những hạn chế này khiến các doanh nghiệp Trung Quốc khó tiếp cận những dòng chip AI tiên tiến nhất của Nvidia cũng như các thiết bị hiện đại cần thiết để sản xuất chất bán dẫn thế hệ mới.
“Tôi không thể chấp nhận một số phận mà chúng ta không thể kiểm soát”, Eric Xu, Chủ tịch luân phiên của Huawei, phát biểu tại hội nghị. Theo ông, Trung Quốc cũng không thể chấp nhận việc số phận của mình “bị quyết định bởi việc người khác có muốn bán chip cho Trung Quốc hay không”.
Đằng sau những phát biểu đó là một chiến lược dài hạn: thay vì chỉ tìm cách mua hoặc thay thế từng sản phẩm công nghệ riêng lẻ, Trung Quốc đang cố gắng xây dựng các mắt xích có khả năng hỗ trợ lẫn nhau, từ thiết kế chip, sản xuất, hệ thống máy tính, phần mềm cho tới các mô hình AI.
Từ câu chuyện Trung Quốc đến yêu cầu làm chủ công nghệ ở Việt Nam
Điểm đáng chú ý từ cú bắt tay DeepSeek - Huawei là cách một hệ sinh thái công nghệ được hình thành khi doanh nghiệp, phần cứng, phần mềm, nghiên cứu và thị trường cùng được kết nối.
Đây là vấn đề phù hợp với định hướng được đặt ra trong Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Nghị quyết xác định công nghệ chiến lược là một trọng tâm, nhấn mạnh yêu cầu từng bước tự chủ về công nghệ, đồng thời phát huy vai trò của doanh nghiệp, gắn kết nghiên cứu - ứng dụng - đào tạo và phát triển các doanh nghiệp công nghệ số có năng lực cạnh tranh.
Đáng chú ý, trong kết luận về triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW năm 2026, yêu cầu được nhấn mạnh là tập trung nguồn lực để làm chủ và phát triển các công nghệ chiến lược thành sản phẩm cụ thể, xác định rõ các mốc về công nghệ được làm chủ, sản phẩm hình thành, khả năng xuất khẩu và đóng góp cho tăng trưởng.
Từ góc độ đó, câu chuyện của DeepSeek và Huawei gợi mở một hướng tiếp cận đáng quan tâm đối với Việt Nam: phát triển AI không nên chỉ được nhìn qua số lượng mô hình được xây dựng hay quy mô đầu tư vào hạ tầng, mà còn qua khả năng tạo ra những lớp công nghệ có thể được nhiều doanh nghiệp, nhà phát triển và sản phẩm khác sử dụng.
Một mô hình AI được phát triển trong nước sẽ tạo ra giá trị lớn hơn nếu có hạ tầng tính toán phù hợp, dữ liệu đủ chất lượng, đội ngũ kỹ sư có khả năng tối ưu phần mềm cho phần cứng, hệ thống công cụ dành cho nhà phát triển và thị trường đủ rộng để sản phẩm tiếp tục được hoàn thiện.
Với Việt Nam, bài học quan trọng từ cuộc đua AI hiện nay vì thế có thể nằm ở việc xây dựng hệ sinh thái thay vì chỉ theo đuổi từng sản phẩm riêng lẻ. Từ AI, bán dẫn, dữ liệu lớn đến điện toán đám mây và an ninh mạng, việc kết nối trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp công nghệ và cơ quan quản lý có thể giúp rút ngắn khoảng cách từ nghiên cứu đến ứng dụng.
Cuộc hợp tác giữa DeepSeek và Huawei cho thấy một cuộc đua công nghệ có thể chuyển hướng rất nhanh. Khi phần cứng ngày càng trở thành nền tảng của AI, lớp phần mềm phía trên có thể quyết định ai khai thác được tối đa sức mạnh của phần cứng đó. Và khi công nghệ chiến lược trở thành một yếu tố của năng lực cạnh tranh quốc gia, khả năng làm chủ từng mắt xích trong hệ sinh thái sẽ ngày càng quan trọng đối với những quốc gia muốn đi xa hơn trong quá trình chuyển đổi số và phát triển công nghiệp công nghệ cao.
