BBNJ được thông qua vào tháng 6/2023 và đã được 60 quốc gia phê chuẩn vào tháng 9 năm ngoái. Theo bà Janine Coye-Felson, đồng Chủ tịch Ủy ban xúc tiến triển khai hiệp định, nhóm quốc gia trên đã đề xuất tiến hành cuộc họp COP đầu tiên vào ngày 11 - 22/1/2027 tại trụ sở LHQ. Hiện ủy ban này đang tiến hành phiên họp cuối cùng tại New York nhằm hoàn thiện các nội dung nền tảng, bao gồm quy tắc hoạt động, cơ cấu vận hành và việc lựa chọn địa điểm đặt Ban Thư ký.
Còn được gọi là “Hiệp ước Biển cả”, BBNJ chính thức có hiệu lực từ đầu năm 2026 và được xem là khuôn khổ pháp lý toàn diện đầu tiên điều chỉnh các hoạt động liên quan đến đa dạng sinh học tại các vùng biển nằm ngoài quyền tài phán quốc gia - không gian chiếm khoảng 61% diện tích đại dương trên thế giới và 43% bề mặt Trái Đất. Đây được đánh giá là bước tiến quan trọng trong nhiều thập kỷ trong quản trị đại dương toàn cầu, góp phần thiết lập cơ chế hợp tác đa phương nhằm bảo tồn và sử dụng bền vững tài nguyên biển trên cơ sở luật pháp quốc tế, đặc biệt là Công ước LHQ về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS). Hiệp định cũng lần đầu tiên khẳng định việc áp dụng nguyên tắc “di sản chung của nhân loại” đối với tài nguyên đa dạng sinh học tại các vùng biển quốc tế.
Một trong những nội dung cốt lõi của hiệp định là cho phép các quốc gia thiết lập các khu bảo tồn biển quy mô lớn tại vùng biển quốc tế, đồng thời yêu cầu tiến hành đánh giá tác động môi trường đối với các hoạt động kinh tế biển. Không chỉ tập trung vào bảo tồn, hiệp định BBNJ còn nhấn mạnh nguyên tắc công bằng và hòa nhập. Các quốc gia đang phát triển được ưu tiên hỗ trợ để có thể thực thi hiệu quả các cam kết, thông qua các chương trình nâng cao năng lực, đào tạo chuyên môn và chuyển giao công nghệ biển.
Hiệp định được xây dựng trong bối cảnh các đại dương đang đối mặt với nhiều thách thức nghiêm trọng như biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường và khai thác tài nguyên quá mức. Các chuyên gia nhận định đại dương đóng vai trò thiết yếu trong cân bằng hệ sinh thái toàn cầu, tạo ra khoảng một nửa lượng oxy của Trái Đất và hấp thụ lượng lớn khí CO₂ do hoạt động của con người gây ra.
Tuy nhiên, dù chiếm gần một nửa diện tích hành tinh, hiện mới chỉ khoảng 1% vùng biển quốc tế được áp dụng các biện pháp bảo tồn. Trong bối cảnh đó, việc triển khai hiệu quả Hiệp định BBNJ được kỳ vọng sẽ góp phần hiện thực hóa mục tiêu toàn cầu là đến năm 2030 khôi phục và bảo tồn ít nhất 30% diện tích đất và đại dương của hành tinh, vốn được Khung Đa dạng sinh học toàn cầu Côn Minh-Montreal (GBF) được thông qua vào năm 2022.
