Làm thế nào để người trẻ yên tâm lập gia đình, sinh đủ hai con và nuôi dạy con trong điều kiện tốt nhất không còn là câu chuyện của riêng mỗi gia đình, mà trở thành bài toán phát triển bền vững đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội.
Ngại sinh, lỡ thời cơ do áp lực cuộc sống
Anh Nguyễn Thanh Tú (34 tuổi, phường Đông Ngạc) làm nghề kinh doanh quần áo từ khi tốt nghiệp đại học. Ban đầu, anh cùng các bạn mở cửa hàng ở khu vực phố Chùa Bộc. Sau này, mỗi người phát triển theo các hướng khác nhau, công việc kinh doanh gặp khó khăn, anh đành trả cửa hàng và chuyển sang bán hàng online tại nhà. Mặc dù đã có người yêu nhiều năm, song anh Tú vẫn chưa tính đến chuyện kết hôn bởi lo ngại về áp lực cuộc sống. Anh biết mình không còn trẻ và đã có đủ kiến thức về sức khỏe sinh sản, đảm bảo chất lượng con cái, nhưng nghĩ đến việc sinh con và các chi phí nuôi, dạy con thì cả 2 lại e ngại. Sinh con có thể dễ nhưng nuôi dạy con khỏe, ngoan thì thật khó khăn.
Còn anh Nguyễn Mạnh Hải (43 tuổi, phường Bồ Đề) thì đến nay mới có một con gái 16 tuổi. Trước đây, khi còn trong độ tuổi sinh đẻ, thu nhập của vợ chồng anh Hải rất thấp nên không dám sinh thêm con, bởi chỉ cần con ốm hoặc có việc đột xuất thì sẽ rất khó khăn. Giờ thu nhập cải thiện thì hai vợ chồng đều đã nhiều tuổi, nếu sinh thêm con lại sợ ảnh hưởng đến sức khỏe của cả mẹ và con. Anh Hải nói, thu nhập hiện tại của vợ chồng anh là gần 35 triệu đồng/tháng, có thể đủ chi tiêu khi nuôi dạy 2 con, nhưng tuổi thì cao rồi. Với các chính sách an sinh xã hội tốt như hiện nay, các vợ chồng trẻ cũng nên sinh đủ hai con.
Theo Chi cục Dân số, Trẻ em và Phòng, chống tệ nạn xã hội Hà Nội, trong 6 tháng đầu năm 2026, toàn thành phố có 37.629 trẻ được sinh ra, giảm 2.873 trẻ so với cùng kỳ năm 2025. Kết quả này cho thấy công tác duy trì mức sinh thay thế tại Thủ đô vẫn đang đứng trước nhiều thách thức, trong bối cảnh Hà Nội triển khai Chương trình bảo đảm mức sinh thay thế đến năm 2030. Thành phố cũng đang đối mặt với quá trình già hóa dân số và nhiều thách thức mới trong công tác dân số, đòi hỏi nhiều giải pháp đồng bộ hơn trong thời gian tới.
Cần môi trường thuận lợi để khuyến khích người trẻ sinh con
Từ ngày 1/7/2026, Luật Dân số số 113/2025/QH15 chính thức có hiệu lực, bổ sung nhiều chính sách nhằm duy trì mức sinh thay thế. Trong đó, lao động nữ sinh con thứ hai được nghỉ thai sản 7 tháng; lao động nam được nghỉ 10 ngày làm việc khi vợ sinh con thứ hai; phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi được hỗ trợ tài chính; người có từ hai con trở lên được ưu tiên mua, thuê mua hoặc thuê nhà ở xã hội. Luật cũng cho phép địa phương ban hành thêm các chính sách hỗ trợ phù hợp với điều kiện thực tế.
Về các chính sách của Luật Dân số, nhiều người dân Thủ đô cho rằng đây là cơ sở, là yếu tố quan trọng góp phần đảm bảo cả về số lượng và chất lượng dân số. Việc triển khai các chính sách hỗ trợ cần có sự phối hợp của các cấp chính quyền và sự đồng thuận của người dân. Quan trọng hơn, mỗi người cần nhận thức rõ sinh con không chỉ là quyền mà còn là trách nhiệm đối với gia đình và xã hội.
Bà Dương Thanh Nhã, 75 tuổi, sinh sống tại phường Hồng Hà cho rằng, mặc dù áp lực xã hội là có thật, song người trẻ cũng nên nghĩ rằng, việc chủ động trang bị kiến thức, chăm sóc sức khỏe sinh sản, chuẩn bị tốt cho hôn nhân và làm cha mẹ có ý nghĩa rất quan trọng. Với sự hỗ trợ của Nhà nước bằng các chính sách thiết thực, mong rằng các bạn trẻ sẽ nhìn nhận công tác dân số không chỉ là vấn đề riêng của từng cá nhân, từng gia đình, mà còn là trách nhiệm chung đối với sự phát triển của đất nước.
Thực tế hiện nay, nhiều cặp vợ chồng, đặc biệt là các gia đình trẻ muốn có con nhưng lại phải cân nhắc trước nhiều khó khăn, thách thức trong quá trình sinh con và nuôi dạy con. Đó là áp lực về chi phí chăm sóc, giáo dục, nhà ở, việc làm, thu nhập cũng như khó khăn trong việc cân bằng giữa công việc và trách nhiệm gia đình.
Theo ông Vũ Duy Hưng, Chi cục trưởng Chi cục Dân số, Trẻ em và Phòng, chống tệ nạn xã hội Hà Nội, thời gian qua, thành phố đã triển khai Chương trình bảo đảm mức sinh thay thế đến năm 2030, đẩy mạnh truyền thông, tư vấn sức khỏe sinh sản, khám sức khỏe trước hôn nhân, khuyến khích các cặp vợ chồng sinh đủ hai con trước 35 tuổi. Để điều chỉnh mức sinh thì bên cạnh việc tích cực tuyên truyền, cần phải tạo được môi trường thuận lợi để người dân yên tâm kết hôn, sinh con và nuôi dạy con.
Theo các chuyên gia, mức sinh thấp kéo dài sẽ tác động trực tiếp tới quy mô, cơ cấu dân số và để lại nhiều hệ lụy, như thiếu hụt lực lượng lao động, suy giảm quy mô dân số, đẩy nhanh tốc độ già hóa dân số, gia tăng các dòng di cư. Để chính sách khuyến sinh phát huy hiệu quả, cần triển khai đồng bộ các giải pháp hỗ trợ gia đình trẻ như hoàn thiện chế độ nghỉ thai sản, tạo điều kiện để cha mẹ cùng chăm sóc con, phát triển hệ thống nhà trẻ, trường mầm non phù hợp với thời gian làm việc và có chính sách hỗ trợ tài chính khi sinh con. Đồng thời, thành phố cần nâng cao chất lượng cuộc sống để người dân yên tâm lập gia đình, sinh và nuôi dạy con.
