Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên cho biết, năm 2026 là năm bản lề triển khai các chương trình, đề án dân số giai đoạn 2026-2030. Trong 6 tháng đầu năm 2026, ngành Dân số hoàn thành 2/2 chỉ tiêu theo Nghị quyết số 01/NQ-CP Về nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và dự toán ngân sách nhà nước năm 2026, ước hoàn thành và vượt 5/7 chỉ tiêu chuyên môn.
Cục trưởng Cục Dân số (Bộ Y tế) Lê Thanh Dũng thông tin, trong 6 tháng đầu năm 2026, nhiều chỉ tiêu dân số đạt kết quả tích cực. Có 5 địa phương vượt chỉ tiêu duy trì mức sinh thay thế; hơn 4,74 triệu người sử dụng các biện pháp tránh thai hiện đại và 683 xã, phường triển khai chiến dịch truyền thông lồng ghép chăm sóc sức khỏe sinh sản, kế hoạch hóa gia đình. Các địa phương đẩy mạnh tầm soát, chẩn đoán và điều trị một số bệnh tật trước sinh và sơ sinh; tăng cường đào tạo, nâng cao năng lực tư vấn, cung cấp dịch vụ sàng lọc. Các địa phương ban hành nhiều chính sách kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh, chăm sóc sức khỏe người cao tuổi và đổi mới truyền thông theo hướng ứng dụng công nghệ số, mạng xã hội.
Tuy nhiên, công tác dân số tại một số địa phương vẫn gặp nhiều khó khăn do quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy và triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Đội ngũ cán bộ, cộng tác viên dân số cơ sở còn thiếu và chưa được kiện toàn, trong khi nguồn lực đầu tư chưa đáp ứng yêu cầu. Năng lực chuyên môn ở một số lĩnh vực như sàng lọc trước sinh, sơ sinh, chăm sóc sức khỏe người cao tuổi, chuyển đổi số và quản lý dữ liệu dân số còn hạn chế; việc cập nhật, liên thông dữ liệu giữa các địa phương chưa đồng bộ. Việc lồng ghép các mục tiêu dân số vào kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội ở một số địa phương còn chưa hiệu quả.
Tại hội thảo, Bộ Y tế hướng dẫn các địa phương triển khai Chương trình bảo đảm mức sinh thay thế trên toàn quốc đến năm 2030, Chương trình chăm sóc sức khỏe người cao tuổi giai đoạn 2026-2030 và các nội dung về dân số trong Chương trình mục tiêu quốc gia Chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035.
Thông tin về Chương trình bảo đảm mức sinh thay thế đến năm 2030, bà Nguyễn Thị Thu, Phó Trưởng phòng Quy mô dân số và Kế hoạch hóa gia đình (Cục Dân số, Bộ Y tế) cho biết, quy mô dân số Việt Nam năm 2025 đạt khoảng 102,3 triệu người. Tuy nhiên, mức sinh đang giảm dưới mức thay thế, làm gia tăng nguy cơ thiếu hụt lao động, suy giảm quy mô dân số và đẩy nhanh quá trình già hóa dân số.
Để ứng phó với tình trạng này, Luật Dân số năm 2025 quy định nhiều chính sách khuyến khích sinh đủ hai con và duy trì mức sinh thay thế. Chương trình bảo đảm mức sinh thay thế đến năm 2030 chuyển trọng tâm từ điều chỉnh sang tăng và duy trì mức sinh, ưu tiên các địa phương có mức sinh thấp; phấn đấu đến năm 2030 tăng bình quân 2% tổng tỷ suất sinh trên toàn quốc, trên 95% người trong độ tuổi sinh đẻ được tư vấn về kết hôn, sinh con và 100% tỉnh, thành phố triển khai chính sách hỗ trợ sinh con, nuôi con.
Hiện có 8/34 tỉnh, thành phố ban hành nghị quyết về chính sách dân số; trong đó 5 địa phương triển khai hỗ trợ trực tiếp nhằm khuyến khích sinh đủ hai con với mức từ 1 - 5 triệu đồng/trường hợp đủ điều kiện.
Chương trình chăm sóc sức khỏe người cao tuổi đến năm 2030 đặt ra 14 mục tiêu và 6 nhóm nhiệm vụ, giải pháp. Chương trình phấn đấu từ năm 2026 người cao tuổi được khám sức khỏe hoặc sàng lọc ít nhất mỗi năm một lần, được lập hồ sơ quản lý sức khỏe; đến năm 2030, 90% xã, phường, đặc khu có câu lạc bộ và đội tình nguyện viên chăm sóc người cao tuổi, 20% địa phương phát triển mô hình chăm sóc ban ngày; 100% tỉnh, thành phố có cơ sở chăm sóc người cao tuổi theo hình thức xã hội hóa và có bệnh viện hoặc chuyên khoa lão khoa…
Các đại biểu cũng trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm và đề xuất nhiều giải pháp nhằm triển khai hiệu quả Luật Dân số và các chương trình dân số giai đoạn 2026-2030, góp phần duy trì mức sinh thay thế, nâng cao chất lượng dân số và chủ động thích ứng với già hóa dân số.
