Theo truyền thông Mỹ, việc Nga trả tự do cho một công dân Mỹ sau hơn 4 năm giam giữ, ngay trước cuộc hội đàm giữa Tổng thống Vladimir Putin và đặc phái viên Steve Witkoff, được xem là tín hiệu ngoại giao đáng chú ý trong nỗ lực thúc đẩy đàm phán về Ukraine. Tuy nhiên, lợi ích mà Moskva kỳ vọng và khả năng động thái này tạo ra bước tiến thực chất vẫn chưa rõ ràng.
Ngày 21/10, Tổng thống Nga Vladimir Putin thông báo trả tự do cho ông Stephen James Hubbard, công dân Mỹ 74 tuổi bị giam giữ tại Nga từ năm 2022. Quyết định được công bố trong cuộc gặp giữa ông Putin và đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff tại thành phố St. Petersburg, khi hai bên thảo luận các phương án mới nhằm chấm dứt cuộc xung đột ở Ukraine.
Điểm đáng chú ý là việc trả tự do không diễn ra trong khuôn khổ một cuộc trao đổi tù nhân được công bố công khai. Trước đó một ngày, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết ông đã trực tiếp đề nghị nhà lãnh đạo Nga giải quyết vụ việc của ông Hubbard và ám chỉ có thể sớm xuất hiện kết quả.
Tại cuộc gặp ở St. Petersburg, đặc phái viên Witkoff cảm ơn ông Putin, gọi nhà lãnh đạo Nga là người có tinh thần nhân đạo. Phát biểu này cho thấy Washington coi việc trả tự do là một kết quả tích cực của đối thoại trực tiếp giữa hai bên. Tuy vậy, chưa có thông tin xác nhận Nga và Mỹ đã đạt được thỏa thuận riêng hoặc Washington đưa ra nhượng bộ cụ thể để đổi lấy quyết định của Điện Kremlin.
Tạo thiện chí trước các cuộc đàm phán quan trọng
Việc trả tự do cho ông Hubbard diễn ra vào thời điểm Washington đang đẩy mạnh các nỗ lực ngoại giao nhằm tìm kiếm giải pháp cho cuộc xung đột Ukraine. Trước khi tới Nga, ông Witkoff đã có cuộc gặp với Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cùng đại diện châu Âu tại Oslo, Na Uy, để thảo luận các nội dung liên quan đến khuôn khổ hòa bình, bảo đảm an ninh cho Ukraine và kế hoạch kinh tế hậu xung đột.
Theo Reuters, cuộc gặp tại St. Petersburg là lần thứ chín ông Witkoff hội đàm trực tiếp với ông Putin. Tần suất tiếp xúc này phản ánh vai trò của kênh đối thoại giữa chính quyền Tổng thống Trump và Điện Kremlin trong nỗ lực tìm kiếm thỏa thuận chấm dứt chiến sự.
Trong bối cảnh đó, quyết định trả tự do cho một công dân Mỹ có thể giúp tạo bầu không khí thuận lợi hơn cho các cuộc tiếp xúc ngoại giao. Đối với Moskva, động thái này tạo cơ hội thể hiện rằng Nga sẵn sàng đáp lại một số yêu cầu của Mỹ, ngay cả khi hai bên vẫn còn bất đồng sâu sắc về Ukraine.
Lợi ích ngoại giao của quyết định cũng nằm ở chỗ nó không nhất thiết đòi hỏi Nga phải thay đổi lập trường về những vấn đề cốt lõi của cuộc xung đột. Việc trả tự do cho một cá nhân có thể tạo thiện chí với Washington, trong khi các cuộc thương lượng về lãnh thổ, bảo đảm an ninh và tương lai quan hệ giữa Nga với phương Tây vẫn tiếp tục.
Tuy nhiên, chưa thể khẳng định động thái này sẽ giúp tháo gỡ những bất đồng trong đàm phán hòa bình. Trước đó, các nỗ lực ngoại giao giữa Mỹ, Nga và Ukraine vẫn gặp khó khăn do khác biệt về điều kiện chấm dứt chiến tranh và những bảo đảm an ninh dành cho Kiev.
Theo các nhà quan sát, trong ngoại giao, các bên có thể tìm được điểm đồng thuận ở những vấn đề giới hạn trước khi tiến tới các nội dung phức tạp hơn. Nhưng khả năng chuyển hóa thiện chí thành thỏa thuận lớn phụ thuộc vào việc mỗi bên sẵn sàng điều chỉnh lập trường đến đâu, cũng như mức độ tương thích giữa các điều kiện được đưa ra.
Với Nga và Mỹ, những vấn đề khó khăn nhất vẫn nằm ở cách thức chấm dứt xung đột, tương lai lãnh thổ Ukraine, các cơ chế bảo đảm an ninh và quan hệ giữa Moskva với phương Tây. Hiện tại, chưa có bằng chứng cho thấy việc trả tự do cho ông Hubbard đã giúp hai bên thu hẹp đáng kể những khác biệt này.
Từ số phận một công dân đến phép thử của đối thoại Mỹ - Nga
Ông Hubbard bị bắt tại thành phố Izium, miền Đông Ukraine, vào tháng 4/2022, không lâu sau khi Nga phát động chiến dịch quân sự tại Ukraine. Một tòa án Nga kết án ông gần 7 năm tù vào tháng 10/2024 với cáo buộc làm lính đánh thuê cho Ukraine.
Phía Nga cho rằng ông Hubbard tham gia hoạt động quân sự cùng lực lượng Ukraine. Trong khi đó, luật sư của ông nói với Reuters rằng thân chủ bác bỏ cáo buộc và khẳng định mình không tham gia bất kỳ đơn vị chiến đấu nào. Tháng 1/2025, Bộ Ngoại giao Mỹ xếp ông vào diện công dân bị giam giữ trái phép.
Việc trả tự do cho ông Hubbard vì thế đã khép lại một vụ việc kéo dài. Nhưng sự kiện cũng đặt ra câu hỏi rộng hơn về vai trò của các kênh ngoại giao trực tiếp trong việc giải quyết những vấn đề liên quan đến công dân bị giam giữ ở nước ngoài.
Trong trường hợp này, việc Tổng thống Trump trực tiếp đề nghị ông Putin giải quyết vụ việc và việc Nga công bố quyết định trả tự do ngay trong cuộc gặp với ông Witkoff cho thấy liên lạc cấp cao có thể góp phần tạo ra kết quả cụ thể. Nhưng đối với tiến trình hòa bình Ukraine, câu hỏi quan trọng hơn là liệu hai bên có thể tiếp tục đạt được những kết quả cụ thể trong các vấn đề đang gây bất đồng hay không.
