Chỉ trong vòng 2 ngày, chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đã có hai quyết định trái chiều liên quan đến lệnh trừng phạt dầu mỏ Nga - trước tiên tuyên bố không gia hạn miễn trừ, rồi sau đó lại đảo ngược hoàn toàn. Diễn biến bất ngờ này phản ánh thế khó của Washington trong việc cân bằng giữa áp lực địa chính trị và mục tiêu ổn định thị trường năng lượng toàn cầu.
Miễn trừ bị thu hồi rồi lại gia hạn
Hôm 15/4, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent thông báo Washington sẽ không gia hạn miễn trừ trừng phạt đối với xuất khẩu dầu mỏ của Nga - vốn được áp dụng cho dầu đã chất lên tàu trong giai đoạn từ ngày 10/3 đến ngày 11/4. Một ngày trước đó, các miễn trừ tương tự đối với dầu Iran cũng đã bị thu hồi. Bối cảnh ban đầu của các miễn trừ này là nhằm kiềm chế đà tăng giá dầu sau khi Iran phong tỏa eo biển Hormuz, làm gián đoạn nguồn cung dầu thô từ các nước vùng Vịnh ra thị trường toàn cầu.
Tuy nhiên, theo Reuters ngày 18/4, chính quyền Trump đã đảo ngược quyết định vào cuối ngày 17/4, tức chỉ hai ngày sau tuyên bố của ông Bessent. Bộ Tài chính Mỹ đăng tải giấy phép mới lên trang web của mình, cho phép các quốc gia tiếp tục mua dầu và các sản phẩm dầu mỏ bị trừng phạt của Nga được vận chuyển trên tàu từ thứ 17/4 đến ngày 16/5 năm nay. Giấy phép này thay thế cho miễn trừ 30 ngày đã hết hạn vào ngày 11/4, và loại trừ các giao dịch liên quan đến Iran, Cuba và Triều Tiên.
Ông Bessent cho biết, miễn trừ dành cho Iran ngày 20/3 đã cho phép khoảng 140 triệu thùng dầu tiếp cận thị trường toàn cầu, góp phần giảm bớt áp lực nguồn cung trong thời chiến. Đặc phái viên Tổng thống Nga, ông Kirill Dmitriev, cho biết miễn trừ đầu tiên dành cho dầu Nga đã giải phóng 100 triệu thùng dầu thô - tương đương gần một ngày sản lượng toàn cầu.
Có ít nhất ba lý do chính giải thích cho quyết định ban đầu của chính quyền Trump nhằm khôi phục các lệnh trừng phạt đối với dầu Nga. Thứ nhất, xuất khẩu dầu của chính Mỹ đang tăng lên, với Washington tiến rất gần đến việc trở thành nước xuất khẩu dầu ròng.
Thứ hai, đàm phán vòng đầu tiên với Iran thất bại đặt Mỹ vào thế khó khi cuộc xung đột có nguy cơ kéo dài. Washington cần tăng cường áp lực lên Tehran và tranh thủ sự ủng hộ từ các nước nhập khẩu dầu lớn, đặc biệt là EU, Trung Quốc và Ấn Độ.
Thứ ba, theo Konstantin Simonov, người đứng đầu Quỹ An ninh Năng lượng Quốc gia Nga, chia sẻ với báo Rossiyskaya Gazeta (Nga), mục tiêu chính của Mỹ là "thống trị tất cả các phân khúc của thị trường toàn cầu", tiếp tục tích cực loại bỏ các đối thủ cạnh tranh và "chứng tỏ rằng mọi thứ phụ thuộc vào thiện chí hay ác ý của họ".
Tuy nhiên, quyết định miễn trừ trừng phạt sau đó đã vấp phải chỉ trích từ cả hai đảng tại Quốc hội Mỹ. Các nhà lập pháp Mỹ cho rằng điều này vô tình tiếp sức cho nền kinh tế Iran - khi nước này đang đối đầu với Mỹ - và Nga, trong khi Moskva vẫn đang tiến hành chiến dịch quân sự tại Ukraine.
Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen cũng lên tiếng phản đối, tuyên bố "đây không phải là lúc để nới lỏng các lệnh trừng phạt đối với Nga". Việc miễn trừ cũng bị đánh giá là có thể làm phức tạp thêm nỗ lực của phương Tây nhằm tước đoạt nguồn thu của Nga để tài trợ cho cuộc chiến ở Ukraine.
Chuyên gia về trừng phạt Brett Erickson từ Obsidian Risk Advisors cho rằng đợt gia hạn này có thể không phải là lần cuối cùng, đồng thời nhấn mạnh: "Cuộc xung đột đã gây ra thiệt hại lâu dài cho thị trường năng lượng toàn cầu, và các công cụ hiện có để ổn định thị trường gần như đã cạn kiệt".
Dầu Nga vẫn tìm được lối ra
Bất chấp áp lực, Cơ quan Năng lượng Quốc tế ghi nhận xuất khẩu dầu của Nga đã tăng 4,7% trong tháng 3, đạt 7,13 triệu thùng mỗi ngày. Giá dầu thô Urals cũng tăng mạnh từ 44,59 USD/thùng trong tháng 2 lên 78,38 USD/thùng.
Phó Chủ tịch Ủy ban Năng lượng Duma Quốc gia Nga Yury Stankevich nhận định với báo Izvestia (Nga) rằng mức tăng giá nhẹ đã phần nào bù đắp cho những hạn chế do lệnh trừng phạt và mức chiết khấu so với giá dầu Brent. Mức tăng trưởng xuất khẩu 4,7% phản ánh nhu cầu ổn định từ các nước châu Á, đặc biệt là Trung Quốc và Ấn Độ, trong khi sự quan tâm từ các nước Đông Nam Á cũng đang hỗ trợ việc chuyển hướng dòng chảy thương mại nhờ chính sách giá cả linh hoạt của các nhà cung cấp Nga. Ông Stankevich dự báo sẽ không có sự sụt giảm đáng kể nguồn cung từ Nga trong ngắn hạn, mà thay vào đó sẽ là sự điều chỉnh thêm về hậu cần và điều khoản giá cả.
Dmitry Kasatkin, đối tác quản lý tại tổ chức tư vấn Kasatkin, dự báo trong ngắn hạn giá dầu Brent sẽ duy trì ở mức 90-110 USD/thùng, với khả năng tăng lên 120-140 USD trong trường hợp xung đột ở Trung Đông leo thang. "Đối với các nhà xuất khẩu Nga, điều này có nghĩa là sự tiếp nối của giai đoạn doanh thu cao điểm trong bốn năm qua", ông Kasatkin nhấn mạnh.
