Theo tờ New York Times, đối mặt với sức ép từ phe cứng rắn trong nước và những phát ngôn cứng rắn từ Tổng thống Donald Trump, Iran đang phát đi những tín hiệu không nhất quán về khả năng nối lại đàm phán hòa bình với Mỹ.
Trong các trao đổi riêng, giới chức Iran cho biết họ đang chuẩn bị quay lại bàn đàm phán. Tuy nhiên, trên bình diện công khai, họ tỏ ra dè dặt, thậm chí có lúc cứng rắn, khi đổ lỗi cho Nhà Trắng đã khiến triển vọng ngoại giao gặp rủi ro.
Ngày 20/4, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei từ chối xác nhận liệu Iran có tham gia vòng đàm phán thứ hai tại Islamabad trong tuần này hay không. Khi được hỏi về thông tin phái đoàn Mỹ có kế hoạch tới Pakistan, ông chỉ trả lời ngắn gọn rằng đó là “việc của họ”.
Ông Baghaei nhấn mạnh rằng các quan chức Iran “không thấy bất kỳ dấu hiệu nghiêm túc nào về cam kết của Mỹ” đối với một thỏa thuận.
Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian cũng đưa ra thông điệp không rõ ràng. Trong khi thừa nhận “sự thiếu tin tưởng sâu sắc trong lịch sử” giữa hai nước, ông cho rằng chiến tranh không phục vụ lợi ích của bên nào. Tuy nhiên, ngay sau đó, ông lại cảnh báo rằng người Mỹ “tìm cách buộc Iran đầu hàng. Người Iran không khuất phục trước sức ép”.
Trong khi đó, một số quan chức khác cho biết Iran vẫn có kế hoạch tới Pakistan, và Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf có thể dẫn đầu phái đoàn nếu Phó Tổng thống Mỹ JD Vance cũng tham dự.
Những tín hiệu mâu thuẫn này phản ánh thế tiến thoái lưỡng nan của Tehran. Lãnh đạo Iran vừa không tin tưởng Washington, vừa hiểu rằng một thỏa thuận là cần thiết để giảm bớt cuộc khủng hoảng kinh tế nghiêm trọng trong nước.
Họ cũng muốn củng cố vị thế đàm phán bằng cách cho phía Mỹ thấy rằng Iran sẽ không đàm phán nếu Tổng thống Trump tiếp tục các động thái gây sức ép - từ việc tái áp đặt phong tỏa hải quân cho tới yêu cầu kiểm soát kho hạt nhân của Iran trong một thỏa thuận.
Đồng thời, chính quyền Iran phải kiểm soát được lực lượng ủng hộ cứng rắn trong nước - những người đang được củng cố tinh thần sau chiến tranh và không muốn nhượng bộ trong đàm phán.
Thời gian cũng đang gây áp lực: lệnh ngừng bắn kéo dài hai tuần giữa hai nước sẽ hết hạn vào sáng sớm 22/4 theo giờ Iran.
Tổng thống Pezeshkian cho biết để “lý trí” chiếm ưu thế trong đàm phán, Iran cần thấy những tín hiệu rõ ràng hơn rằng Tổng thống Trump sẽ tuân thủ một thỏa thuận nếu đạt được.
Các quan chức Iran cũng nhắc lại rằng ông Trump từng rút khỏi thỏa thuận hạt nhân trước đây và đã hai lần tham gia chiến dịch quân sự cùng Israel chống lại Iran ngay trong thời điểm hai bên đang tìm cách đàm phán. Theo hai quan chức Mỹ, Phó Tổng thống JD Vance dự kiến rời Washington tới Pakistan trong ngày 21/4.
Giới phân tích nhận định giọng điệu cứng rắn của Iran phản ánh áp lực từ nhiều phía đối với lãnh đạo nước này.
Một mặt là phe cứng rắn trong nước, được khích lệ sau khi chính quyền vượt qua chiến dịch tấn công kéo dài 5 tuần của Mỹ và Israel, và đang huy động người ủng hộ xuống đường với khẩu hiệu phản đối đầu hàng.
“Một bộ phận nòng cốt ủng hộ Cộng hòa Hồi giáo có lập trường rất cứng rắn và nhạy cảm với bất kỳ dấu hiệu nhượng bộ nào”, chuyên gia Hamidreza Azizi nhận định. “Mặt khác là áp lực từ Tổng thống Donald Trump - với chiến lược ngoại giao mang tính cưỡng ép của ông.”
Ông dẫn lại diễn biến cuối tuần qua: sau khi Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi tuyên bố Iran sẽ mở lại eo biển Hormuz, ông lập tức vấp phải chỉ trích từ truyền thông thân Lực lượng Vệ binh Cách mạng. Chưa đầy một giờ sau, ông Trump tuyên bố phong tỏa hải quân của Mỹ vẫn tiếp tục. Ngày hôm sau, Iran tái áp đặt phong tỏa của riêng mình tại eo biển này.
“Tôi nghĩ Iran thực sự muốn đạt được thỏa thuận, nhưng ông Trump lại quá cứng rắn - ông muốn chiến thắng hoàn toàn về mặt hình ảnh công khai”, Mohammad Ali Shabani, biên tập viên một trang tin khu vực, nhận xét. “Và phía Iran cho rằng thời gian đang đứng về phía họ".
Theo ông Shabani, quyết định phong tỏa eo biển sẽ gây ra những hệ quả kinh tế và địa chính trị nghiêm trọng đối với Iran, nhưng Tehran tin rằng họ có thể chịu đựng áp lực lâu hơn ông Trump.
Một số quan chức Iran cũng lo ngại rằng họ có thể bị tấn công ngay cả khi đang đàm phán, hoặc Mỹ có thể quay lại chiến tranh toàn diện, theo Sasan Karimi, cựu quan chức chính phủ và nhà khoa học chính trị tại Đại học Tehran.
“Các nhà đàm phán thậm chí không biết liệu họ có bị tấn công khi đang trên đường bay hay không”, ông nói.
“Họ không muốn rơi vào cái bẫy, cũng không muốn bị ép đàm phán dưới áp lực - dù là về thời gian hay điều kiện tiên quyết. Trong những hoàn cảnh đó, người Iran thậm chí có thể chọn chiến tranh.”
