Theo truyền thông Mỹ, ngày 10/11, các đoàn đàm phán Nga, Mỹ và Ukraine bắt đầu làm việc tại Abu Dhabi, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), trong khuôn khổ vòng thương lượng kéo dài hai ngày. Đây là cuộc đàm phán ba bên đầu tiên kể từ tháng 2/2026, đánh dấu sự nối lại nỗ lực ngoại giao sau nhiều tháng gián đoạn.
Đoàn Ukraine do ông Rustem Umerov, người đứng đầu Cơ quan Tình báo Đối ngoại Ukraine, dẫn đầu, với sự tham gia của Chánh Văn phòng Tổng thống Kyrylo Budanov và một số quan chức ngoại giao, quân sự. Phía Mỹ có Đặc phái viên Steve Witkoff và ông Jared Kushner, con rể Tổng thống Donald Trump. Đoàn Nga do ông Vladimir Medinsky, Trợ lý Tổng thống Vladimir Putin, dẫn đầu, cùng các quan chức ngoại giao, quân sự và tình báo cấp cao, trong đó có ông Igor Kostyukov, người đứng đầu Tổng cục Tình báo thuộc Bộ Tổng tham mưu các lực lượng vũ trang Nga (GRU); Dmitry Minaev, đứng đầu Cục Hoạt động phản gián thuộc FSB...
Theo đặc phái viên Kushner, chương trình nghị sự bao gồm bốn lĩnh vực: chấm dứt các hoạt động quân sự, thiết lập bảo đảm an ninh và cơ chế ngăn ngừa xung đột tái diễn, xây dựng kế hoạch phục hồi kinh tế Ukraine và giải quyết các vấn đề nhân đạo.
Việc ba bên cùng trở lại bàn đàm phán cho thấy các kênh đối thoại vẫn được duy trì bất chấp những khác biệt lớn. Tuy nhiên, giới quan sát chưa đặt nhiều kỳ vọng vào một thỏa thuận đột phá ngay trong vòng đầu tiên. Ông Davyd Arakhamia, thành viên đoàn đàm phán Ukraine, thậm chí cho rằng việc nối lại thương lượng sau thời gian dài gián đoạn tự thân đã là một kết quả đáng ghi nhận.
Theo Reuters, một quan chức Mỹ nhận định Nga và Ukraine đang thể hiện một mức độ linh hoạt nhất định trong các trao đổi riêng về khả năng thỏa hiệp lãnh thổ. Dù vậy, những tuyên bố công khai của hai bên vẫn cho thấy khoảng cách đáng kể. Trong bối cảnh đó, triển vọng của tiến trình Abu Dhabi sẽ phụ thuộc nhiều vào khả năng xử lý ba nút thắt lớn.
Lãnh thổ: Bất đồng khó tìm tiếng nói chung
Vấn đề lãnh thổ tiếp tục là một trong những trở ngại lớn nhất đối với bất kỳ thỏa thuận hòa bình nào giữa Nga và Ukraine.
Moskva nhiều lần khẳng định việc giải quyết xung đột phải tính đến những thực tế lãnh thổ hiện nay, đồng thời yêu cầu xử lý các vấn đề mà Nga coi là nguyên nhân gốc rễ của cuộc khủng hoảng. Tổng thống Vladimir Putin tiếp tục yêu cầu Ukraine rút khỏi toàn bộ vùng Donbass, trong đó có những khu vực mà lực lượng Nga chưa kiểm soát hoàn toàn.
Trong khi đó, Kiev khẳng định không chấp nhận việc phải từ bỏ các vùng lãnh thổ thuộc chủ quyền Ukraine. Tổng thống Volodymyr Zelensky nhiều lần nhấn mạnh rằng bất kỳ thỏa thuận nào cũng phải bảo đảm chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của nước này.
Theo Reuters, một quan chức Mỹ cho biết cả Nga và Ukraine trong các cuộc trao đổi kín đều đã thể hiện khả năng cân nhắc một số phương án thỏa hiệp liên quan đến lãnh thổ. Tuy nhiên, một quan chức cấp cao Ukraine bác bỏ khả năng chính phủ nước này chấp nhận nhượng bộ lãnh thổ, đồng thời nhấn mạnh vấn đề này chỉ có thể được thảo luận ở cấp lãnh đạo và phải gắn với những bảo đảm an ninh phù hợp.
Những thông tin trên cho thấy Washington đang tìm cách xác định một không gian thỏa hiệp giữa hai bên. Tuy nhiên, khả năng hai nước chấp nhận điều chỉnh lập trường công khai vẫn là dấu hỏi lớn.
Trong khi đó, phía Mỹ cho rằng vấn đề lãnh thổ có thể chỉ được đưa ra giải quyết ở giai đoạn cuối của tiến trình thương lượng, sau khi các bên đạt được đồng thuận về những nội dung khác, đặc biệt là cấu trúc an ninh hậu xung đột. Trả lời phỏng vấn chương trình “60 Minutes” của đài CBS ngày 8/11, Tổng thống Trump bày tỏ tin tưởng xung đột Nga - Ukraine sẽ sớm kết thúc, đồng thời đề cập khả năng Ukraine có “hình hài hơi khác một chút” sau khi các bên đạt được thỏa thuận.
(Từ trái sang) Bộ trưởng Quốc phòng Đức Boris Pistorius, Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine Rustem Umerov và Bộ trưởng Quốc phòng Anh John Healey trong cuộc họp báo sau hội nghị Nhóm Liên lạc Quốc phòng Ukraine ở Brussels, Bỉ, ngày 11/4/2025. Ảnh: THX/TTXVN phát
Bảo đảm an ninh: Điều kiện của Kiev, mối quan tâm của Moskva
Ukraine muốn có những cam kết đủ mạnh từ Mỹ và các đối tác phương Tây nhằm ngăn chặn nguy cơ xung đột tái diễn. Một trong những phương án được đề cập là cơ chế bảo đảm phòng thủ tương tự Điều 5 của Hiệp ước NATO, theo đó các nước tham gia cam kết hỗ trợ khi một thành viên bị tấn công.
Theo Reuters, một quan chức Mỹ cho biết khả năng áp dụng cam kết tương tự Điều 5 cho Ukraine có thể được đưa vào thảo luận tại Abu Dhabi.
Đối với Kiev, vấn đề không chỉ là có được cam kết trên giấy tờ mà còn phải xác định rõ phạm vi, điều kiện kích hoạt và mức độ hỗ trợ thực tế nếu một thỏa thuận hòa bình bị vi phạm. Kinh nghiệm từ những thỏa thuận an ninh trước đây khiến Ukraine muốn có một cơ chế đủ tin cậy để tránh tình trạng ngừng bắn chỉ mang tính tạm thời.
Trong khi đó, Moskva từ lâu phản đối khả năng Ukraine gia nhập NATO và việc triển khai lực lượng quân sự phương Tây trên lãnh thổ Ukraine. Nga cho rằng các thỏa thuận an ninh cần tính đến lợi ích của Nga và cấu trúc an ninh rộng hơn tại châu Âu, thay vì chỉ tập trung vào những cam kết dành riêng cho Kiev.
Washington đang tìm cách kết nối hai mối quan tâm này thông qua ý tưởng về một cấu trúc an ninh dài hạn giữa Nga và châu Âu. Theo báo The Guardian ngày 10/11, các quan chức Mỹ đề cập đến khả năng tăng cường tham vấn an ninh, thiết lập các kênh liên lạc xử lý khủng hoảng, minh bạch hơn về hoạt động quân sự và những biện pháp có đi có lại nhằm giảm nguy cơ leo thang.
Tuy nhiên, nội dung cụ thể của đề xuất vẫn chưa được làm rõ. Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho biết đã có một số tiến triển trong thảo luận về cấu trúc an ninh châu Âu sau xung đột, nhưng nhấn mạnh các bên vẫn cần vượt qua những bất đồng hiện tại.
Ngừng bắn và vai trò của châu Âu: Phép thử đối với thiện chí đàm phán
Nút thắt thứ ba có ý nghĩa trực tiếp đối với triển vọng hòa bình là khả năng thiết lập lệnh ngừng bắn và cơ chế giám sát thực thi.
Theo thông tin được Bloomberg dẫn từ một quan chức Mỹ, phiên làm việc đầu tiên tập trung vào cơ chế giám sát ngừng bắn và các thỏa thuận an ninh hậu chiến, trong khi vấn đề lãnh thổ dự kiến được thảo luận ở phiên tiếp theo. Các vấn đề nhân đạo, đặc biệt là trao đổi tù binh, cũng nằm trong chương trình nghị sự.
Tuy nhiên, một lệnh ngừng bắn không chỉ đòi hỏi sự đồng thuận về thời điểm chấm dứt giao tranh. Các bên còn phải thống nhất phạm vi áp dụng, cách thức xác minh vi phạm, cơ chế xử lý khi xảy ra sự cố và trách nhiệm của những bên tham gia giám sát.
Thực tế cho thấy những nỗ lực giảm leo thang trước đây chưa tạo được nền tảng ổn định. Lệnh tạm ngừng tấn công các cơ sở năng lượng được Tổng thống Trump công bố trước đó đã nhanh chóng đổ vỡ, trong khi các cuộc tập kích nhằm vào hạ tầng năng lượng của cả Nga và Ukraine tiếp tục diễn ra.
Bên cạnh ba vấn đề cốt lõi, vai trò của châu Âu cũng là một yếu tố quan trọng. Các đại diện Anh, Pháp, Đức, Italy, EU và NATO có mặt tại Abu Dhabi để tiến hành những cuộc tham vấn riêng với đoàn Ukraine và phía Mỹ, nhưng không trực tiếp tham gia bàn đàm phán ba bên.
Kiev muốn châu Âu có tiếng nói trong tiến trình ngoại giao, bởi các nước này không chỉ là những bên hỗ trợ quan trọng cho Ukraine mà còn có vai trò trực tiếp trong việc định hình môi trường an ninh của lục địa sau xung đột. Trong khi đó, Moskva không muốn mở rộng khuôn khổ đàm phán ba bên thành một cơ chế có sự tham gia trực tiếp của các nước châu Âu.
