Hai trực thăng đã va chạm khi cùng tìm cách hạ cánh xuống một bãi đáp nhỏ phủ tuyết ở độ cao khoảng 4.370 m gần núi Everest, Nepal. Tai nạn xảy ra sáng 3/11 tại Pheriche, điểm dừng chân phổ biến của những người leo núi và đi bộ đường dài trên hành trình đến Trại căn cứ Everest (EBC).
Theo Cơ quan Hàng không Dân dụng Nepal (CAAN), một chiếc trực thăng đang thực hiện chuyến bay vận chuyển hàng hóa từ sân bay Lukla đến bãi đáp Pheriche, cách Trại căn cứ Everest khoảng 16 km. Chiếc còn lại vừa cất cánh từ Gorakshep, thuộc huyện Solukhumbu, cách EBC khoảng 4 km, để thực hiện nhiệm vụ sơ tán y tế cho hai công dân nước ngoài.
Video lan truyền trên mạng xã hội cho thấy một trực thăng hạ độ cao nhanh dù nhân viên mặt đất đã phát tín hiệu cảnh báo. Cùng thời điểm, chiếc còn lại cũng đang tiếp cận bãi đáp từ hướng đối diện. Khi cả hai còn cách mặt đất khoảng 2-3 m, cánh quạt của một chiếc va vào khu vực cửa sổ khoang hành khách của chiếc kia, gây ra vụ va chạm.
Đáng chú ý, bãi đáp Pheriche nằm ngoài phạm vi kiểm soát của tháp điều hành không lưu tại sân bay Lukla. Khu vực này không có hệ thống kiểm soát không lưu (ATC) riêng để điều phối mật độ trực thăng ngày càng đông đúc. Phi công vì thế phải chủ động liên lạc và phối hợp với nhau trong quá trình cất, hạ cánh.
Tổng giám đốc CAAN Mukesh Dangol cho biết những thông tin ban đầu cho thấy vụ tai nạn có thể bắt nguồn từ sự cố liên lạc giữa hai phi công. Ông nói: "Các báo cáo sơ bộ cho thấy có sự hiểu nhầm trong quá trình liên lạc giữa các phi công, bởi khu vực này nằm ngoài phạm vi kiểm soát của tháp không lưu sân bay Lukla và các phi công phải tự trao đổi với nhau". Cơ quan chức năng đang lấy lời khai của phi công bị thương để phục vụ điều tra.
Mật độ trực thăng gia tăng tại vùng núi Everest
Vụ va chạm một lần nữa làm nổi bật những rủi ro trong hoạt động hàng không tại Nepal, đặc biệt ở khu vực Everest, nơi địa hình hiểm trở, không khí loãng, tuyết phủ và thời tiết biến đổi nhanh khiến việc điều khiển máy bay trở nên đặc biệt nguy hiểm.
Ở độ cao hơn 4.000 m, trực thăng phải hoạt động trong điều kiện hiệu suất động cơ và lực nâng bị suy giảm. Khoảng cách an toàn giữa cánh quạt với các chướng ngại vật cũng bị thu hẹp, trong khi luồng khí mạnh từ cánh quạt có thể ảnh hưởng đến những máy bay ở gần. Việc nhiều trực thăng cùng tiếp cận một bãi đáp nhỏ càng làm tăng nguy cơ va chạm.
Theo thống kê được Kathmandu Post dẫn lại, Nepal ghi nhận ít nhất 22 vụ tai nạn trực thăng gây chết người kể từ năm 1966, thời điểm cơ quan hàng không nước này bắt đầu lưu trữ dữ liệu. Đáng chú ý, số vụ tai nạn có xu hướng gia tăng trong những năm gần đây. Trong ba năm qua, ít nhất ba vụ rơi trực thăng gây chết người cùng nhiều sự cố khác đã xảy ra.
Tháng 10/2023, một trực thăng của hãng Manang Air gặp nạn khi hạ cánh xuống bãi đáp Lobuche gần Trại nền Everest, khiến phi công duy nhất trên máy bay thiệt mạng. Trước đó, vào tháng 7 cùng năm, một trực thăng khác của hãng này rơi tại huyện Solukhumbu, làm toàn bộ sáu người trên khoang thiệt mạng, gồm năm du khách Mexico thuộc cùng một gia đình và phi công.
Không chỉ trực thăng, ngành hàng không dân dụng Nepal cũng có lịch sử an toàn đáng lo ngại. Các sân bay tại nước này thường có đường băng ngắn, địa hình tiếp cận phức tạp và chịu ảnh hưởng lớn từ thời tiết bất lợi. Trong giai đoạn 2010-2024, Nepal xảy ra gần 40 vụ tai nạn hàng không, khiến hơn 400 người thiệt mạng.
Do liên tiếp xảy ra các sự cố nghiêm trọng, Nepal nằm trong danh sách an toàn hàng không của Liên minh châu Âu (EU), đồng nghĩa các hãng hàng không nước này bị cấm khai thác chuyến bay đến EU.
Đối với khu vực Everest, một trong những nguyên nhân khiến rủi ro gia tăng là nhu cầu du lịch ngày càng lớn. Lượng khách đến đi bộ đường dài, leo núi và chinh phục Everest tăng kéo theo số chuyến trực thăng vận chuyển hành khách, hàng hóa và sơ tán y tế. Mật độ hoạt động cao trong điều kiện địa hình hạn chế tạo thêm áp lực lên công tác điều phối và giám sát an toàn bay.
Bê bối gian lận cứu hộ
Bên cạnh những lo ngại về an toàn hàng không, hoạt động cứu hộ bằng trực thăng tại Nepal còn bị phủ bóng bởi một vụ gian lận bảo hiểm quy mô lớn được phanh phui hồi đầu năm nay.
Các nhà điều tra Nepal phát hiện nhiều công ty du lịch, hướng dẫn viên leo núi và đơn vị vận hành trực thăng bị cáo buộc dàn dựng những ca cấp cứu giả tại các khu vực núi cao nhằm trục lợi từ các công ty bảo hiểm quốc tế.
Thủ đoạn được cho là bắt đầu từ việc một số hướng dẫn viên tìm cách khiến du khách xuất hiện triệu chứng khó chịu, sau đó thuyết phục họ sử dụng dịch vụ sơ tán khẩn cấp bằng trực thăng. Một số điều tra viên từng nghi ngờ hướng dẫn viên trộn baking soda vào thức ăn của khách để gây rối loạn tiêu hóa, tạo biểu hiện tương tự triệu chứng say độ cao. Tuy nhiên, cáo buộc can thiệp thực phẩm chưa được chứng minh trong quá trình điều tra chính thức.
Theo The EurAsian Times, đường dây gian lận có sự tham gia của nhiều mắt xích, từ hướng dẫn viên địa phương, công ty tổ chức đi bộ đường dài, đơn vị khai thác trực thăng đến các bệnh viện tại Nepal. Một chuyến bay sơ tán từ khu vực Khumbu có thể tiêu tốn 6.000-10.000 USD. Sau khi được đưa về, du khách tiếp tục được nhập viện và các cơ sở y tế bị cáo buộc lập hóa đơn giả, kéo dài thời gian điều trị hoặc thổi phồng mức độ nghiêm trọng của bệnh án để yêu cầu thanh toán bảo hiểm.
Cảnh sát Nepal cho biết hơn 300 vụ cứu hộ giả đã diễn ra trong giai đoạn 2022-2025, với tổng giá trị gian lận vượt 20 triệu USD. Gần 32 người bị truy tố theo các quy định về tội phạm có tổ chức và gian lận.
Một trong những thủ đoạn được phát hiện là tính phí riêng cho từng hành khách dù nhiều người cùng được sơ tán trên một chuyến trực thăng. Trong một trường hợp, bốn du khách được đưa đi bằng cùng một máy bay, vào cùng ngày và có chung danh sách hành khách. Tuy nhiên, các bên liên quan vẫn gửi hóa đơn toàn bộ chi phí chuyến bay riêng biệt cho từng công ty bảo hiểm, như thể mỗi người đều sử dụng một chuyến bay riêng.
Một số bệnh viện còn bị cáo buộc lập hóa đơn xuất viện giả, nâng khống số ngày nằm viện và điều chỉnh thông tin về lượng oxy của bệnh nhân. Có trường hợp du khách được cho phép rời bệnh viện để nghỉ tại khách sạn, trong khi hồ sơ vẫn ghi nhận họ đang được điều trị tại phòng chăm sóc tích cực (ICU).
Cuộc điều tra tập trung vào hành vi làm giả hồ sơ y tế, tính phí trùng lặp cho các chuyến bay chung, thổi phồng tình trạng bệnh nhân và chia hoa hồng giữa các bên. Trước những nghi vấn về việc du khách bị cố ý đầu độc, Thượng giám đốc Cục Điều tra Trung ương Nepal Shiva Kumar Shrestha khẳng định cơ quan chức năng chưa tìm thấy bằng chứng cho thấy chất độc được trộn vào thức ăn.
Đây không phải lần đầu Nepal đối mặt với bê bối tương tự. Một vụ gian lận sơ tán y tế cũng từng bị phát hiện năm 2018, trước khi những hoạt động đáng ngờ được cho là tái diễn sau vài năm.
Mất uy tín du lịch Nepal
Dù chưa có bằng chứng cho thấy vụ va chạm trực thăng ngày 3/11 liên quan đến hoạt động cứu hộ giả, những bê bối trước đó vẫn đặt ra nghi vấn về tính minh bạch trong ngành dịch vụ hàng không phục vụ du lịch tại Nepal.
Các chuyến bay sơ tán y tế vốn đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ du khách gặp sự cố tại những khu vực núi cao, nơi đường bộ gần như không thể tiếp cận. Tuy nhiên, nếu hoạt động này bị lợi dụng để trục lợi, số chuyến bay không cần thiết có thể gia tăng, kéo theo áp lực lớn hơn đối với hệ thống hàng không vốn đã tiềm ẩn nhiều rủi ro.
Theo Hội đồng Du lịch và Lữ hành Thế giới (WTTC), ngành du lịch Nepal hỗ trợ gần 1,2 triệu việc làm, tương đương khoảng 15,2% tổng số lao động của cả nước. Lĩnh vực này đóng góp khoảng 6,7% GDP, trở thành một trong những trụ cột quan trọng của nền kinh tế.
Những sự cố an toàn hàng không liên tiếp cùng các cáo buộc gian lận trong hoạt động cứu hộ có nguy cơ làm suy giảm niềm tin của du khách quốc tế, ảnh hưởng trực tiếp đến hình ảnh Nepal như một điểm đến hàng đầu dành cho những người yêu thích trekking và leo núi.
Vụ va chạm gần Everest vì thế không chỉ đặt ra yêu cầu siết chặt quy trình điều phối trực thăng tại các khu vực núi cao, mà còn cho thấy Nepal cần giải quyết những lỗ hổng trong giám sát hàng không và quản lý dịch vụ cứu hộ nếu muốn bảo vệ ngành du lịch vốn đóng vai trò quan trọng đối với nền kinh tế.
