Kỳ cuối: Bằng chứng khảo cổ và bí ẩn cuộc chiến thành Troy
Theo trang History Extra, bằng phương pháp khoa học hơn, họ đều xác định các tầng khảo cổ liên quan là Troy VI và Troy VII, chứ không phải Troy II.
Hai tầng này có niên đại thuộc thời kỳ Đồ đồng muộn, khoảng thế kỷ XIII và XII trước Công nguyên - đúng với giai đoạn được cho là có khả năng cao nhất đã xảy ra cuộc xung đột lịch sử tạo nên truyền thuyết về thành Troy.
Troy VI và Troy VII là hai giai đoạn hưng thịnh nhất của thành phố này. Có rất nhiều bằng chứng cho thấy nơi đây từng có những bức tường thành đồ sộ được xây bằng các khối đá vôi rất lớn, tạo thành hệ thống phòng thủ cùng các tháp canh.
Những bức tường này vẫn là một trong những dấu tích ấn tượng nhất của khu di chỉ. Chúng được xây bằng các khối đá vôi khổng lồ, bao quanh một khu thành cao nhìn xuống đồng bằng xung quanh. Quy mô của công trình cho thấy đây từng là một thành phố giàu có, có vị trí chiến lược và đủ khả năng huy động nguồn nhân lực cũng như vật lực lớn.
Những gì được mô tả trong sử thi của Homer về diện mạo của thành Troy thực sự phù hợp đáng kể với các bằng chứng khảo cổ. Còn có dấu vết của các vụ hỏa hoạn và có thể cả động đất đã phá hủy những tầng khảo cổ này.
Sau một đợt phá hủy, thành phố này được tái thiết. Rồi tiếp tục trải qua thêm một giai đoạn biến động khác.
Một trong những điều thú vị nhất là giữa Troy VI và Troy VII, có một giai đoạn thành phố này được xây dựng lại sau trận động đất.
Tuy nhiên, lần tái thiết này có nhiều thay đổi. Nếu trước đây, đây là khu định cư khá rộng thì nay các ngôi nhà nhỏ hơn được xây san sát nhau. Người ta cũng phát hiện nhiều chum gốm cỡ lớn được chôn xuống nền nhà.
Những chiếc chum này có thể dùng để chứa ngũ cốc, rượu vang, dầu và các nhu yếu phẩm khác. Theo các nhà khảo cổ, những vật này cho thấy người dân thời đó chuẩn bị cho tình trạng bất ổn hơn là phục vụ sinh hoạt thường ngày, giống như bằng chứng cho thấy cư dân đang gia cố khả năng phòng thủ để đối phó với một mối đe dọa.
Họ tích trữ lương thực. Họ chôn nông sản dưới đất. Họ dự trữ ngũ cốc, rượu vang và mọi thứ cần thiết để sinh tồn.
Không thể khẳng định cư dân lúc đó đang chuẩn bị cho một cuộc vây hãm, tình trạng bất ổn kéo dài, thiếu lương thực hay một mối nguy khác. Tuy nhiên, Troy VII tạo cảm giác như một thành phố đang chịu áp lực lớn.
Những người thực sự muốn tìm bằng chứng về cuộc chiến thành Troy cho rằng các đầu mũi tên, đạn ná, kiếm và cả những mảnh áo giáp tìm được cho thấy thành phố này chắc chắn từng trải qua bạo lực và bất ổn. Tuy nhiên, chúng không chứng minh được quy mô hay bản chất của cuộc xung đột.
Theo các chuyên gia, đây chỉ là những dấu tích khá ít ỏi và không thể nhìn vào đó rồi kết luận rằng đây là dấu vết của một đạo quân Hy Lạp hùng mạnh.
Một số ít vũ khí không thể chứng minh cuộc vây hãm kéo dài 10 năm như trong sử thi Homer. Chúng cũng không thể xác định những kẻ tấn công là người Hy Lạp hay chứng minh sự hiện diện của các nhân vật như Agamemnon, Achilles, Hector hoặc Odysseus.
Việc thành phố bị phá hủy có thể là hậu quả của chiến tranh trong vùng, bất ổn trong khu vực, xung đột nội bộ hoặc những biến động lớn hơn của thời kỳ Đồ đồng muộn.
Tuy nhiên, vẫn có những bằng chứng nhất định. Khảo cổ học đã chứng minh rằng Troy không phải là địa danh tưởng tượng mà là thành phố giàu có, được phòng thủ kiên cố, có vị trí chiến lược và tồn tại suốt hàng nghìn năm. Thành phố này phát triển rực rỡ trong thời kỳ Đồ đồng muộn, có những bức tường thành đồ sộ, nhiều lần bị phá hủy rồi tái thiết và ở một số thời điểm dường như đã chuẩn bị để đối mặt với những mối đe dọa nghiêm trọng.
Bà Dunn kết luận: "Rất khó để nói chính xác điều gì đã xảy ra. Nhưng chắc chắn đã có một thành phố bị phá hủy, rồi được xây dựng lại, sau đó lại bị phá hủy và tiếp tục được tái thiết”.
Ẩn sau những huyền thoại và vần thơ của Homer là một thành phố có thật với lịch sử gắn liền với sự giàu có, hiểm họa và nhiều thảm họa. Còn liệu một trong những thảm họa đó có chính là cuộc chiến thành Troy hay không thì đến nay vẫn chưa thể chứng minh được.
Trong phim, Odysseus (do Matt Damon thủ vai), vị vua Hy Lạp của đảo Ithaca, trải qua hành trình dài đầy hiểm nguy để trở về quê hương sau cuộc chiến thành Troy. Trên đường đi, ông chạm trán nhiều sinh vật huyền thoại trong nỗ lực đoàn tụ với người vợ Penelope (Anne Hathaway thủ vai). Christopher Nolan bắt đầu viết kịch bản vào tháng 3/2024 và đến tháng 10 cùng năm đã ký kết thực hiện dự án với Universal Pictures. Bộ phim được công bố vào tháng 12/2024. Quá trình tuyển chọn diễn viên diễn ra từ cuối năm 2024 đến đầu năm 2025, trong đó Matt Damon được xác nhận đảm nhận vai chính vào tháng 2/2025. Để xây dựng kịch bản, Nolan đã nghiên cứu nhiều bản dịch khác nhau của Odyssey. Ông lựa chọn cách tiếp cận mang tính hiện thực đối với thần thoại Hy Lạp, lấy cảm hứng từ các bộ phim sử thi lịch sử.
Phim được quay từ tháng 2 đến tháng 8/2025 tại Maroc, Hy Lạp, Italy, Scotland, Iceland, Tây Sahara, Malta và khu phim trường Universal Studios ở Los Angeles. Với kinh phí ước tính khoảng 250 triệu USD, The Odyssey là một trong những bộ phim có chi phí sản xuất cao nhất trong sự nghiệp của Christopher Nolan, đồng thời là tác phẩm đầu tiên được quay hoàn toàn bằng máy quay phim IMAX khổ phim 70 mm.
Đến nay, phim đã thu về hơn 264 triệu USD trên toàn cầu, đồng thời lập nhiều kỷ lục mới trong sự nghiệp của Nolan.
