Trên các tòa nhà là tên tuổi của một số doanh nghiệp công nghệ lớn nhất Trung Quốc, từ tập đoàn phần cứng Huawei, nền tảng mạng xã hội Kuaishou đến nhà cung cấp dịch vụ VNET. Tất cả tập trung trong một khu vực luôn nhộn nhịp hoạt động xây dựng và vận hành.
Đây là Ulanqab, thành phố thuộc khu tự trị Nội Mông của Trung Quốc, nằm ở rìa sa mạc Gobi. Nơi đây đang nhanh chóng trở thành một trong những trung tâm dữ liệu thúc đẩy làn sóng bùng nổ trí tuệ nhân tạo (AI) mạnh mẽ tại Trung Quốc, đưa nước này trở thành đối thủ duy nhất thực sự đáng gờm của Mỹ trong tham vọng thống lĩnh công nghệ. Gần 90 trung tâm dữ liệu dự kiến được xây dựng tại thành phố có chưa đến 2 triệu dân này.
Ulanqab có số lượng trung tâm dữ liệu AI và dữ liệu lớn ngày càng tăng, cho thấy những lợi thế mà Trung Quốc đang có trong cuộc đua phát triển công nghệ có thể định hình thế kỷ XXI.
Các công trình đồ sộ tại đây được xây dựng với tốc độ chóng mặt. Phần lớn khu công nghiệp dữ liệu lớn Bayin có mật độ công trình dày đặc chỉ hình thành trong vòng hai năm. Đây là minh chứng cho năng lực xây dựng nhanh chóng của Trung Quốc.
Gió mạnh, nắng gắt và những vùng đất rộng lớn, thoáng đãng giúp khu vực này có điều kiện tiếp cận nguồn năng lượng xanh giá rẻ và quỹ đất dồi dào.
Ulanqab là một phần trong tầm nhìn của Bắc Kinh nhằm nhanh chóng mở rộng cơ sở hạ tầng dữ liệu. Đây là ưu tiên quan trọng của chính phủ Trung Quốc, vốn coi AI là động lực tăng trưởng then chốt cho nền kinh tế đang giảm tốc trong bối cảnh dân số suy giảm.
“Trung Quốc đã rộng mở vòng tay đón nhận AI”, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình phát biểu tại một hội nghị toàn cầu về trí tuệ nhân tạo ở Thượng Hải hồi tháng 7 vừa qua. Ông đề cập sáng kiến đưa AI vào nhiều lĩnh vực, từ y tế đến đồ gia dụng, đồng thời ca ngợi nỗ lực tích hợp AI vào sản xuất là dấu ấn nổi bật của công cuộc hiện đại hóa Trung Quốc.
Theo số liệu thống kê chính thức, hiện có hơn 700 triệu người tại Trung Quốc sử dụng AI. Kế hoạch tích hợp AI vào các lĩnh vực sản xuất, công nghiệp và đời sống hằng ngày cũng đòi hỏi năng lực tính toán khổng lồ.
Tháng trước, Trung Quốc công bố kế hoạch trị giá 560 tỷ USD nhằm nhanh chóng mở rộng cơ sở hạ tầng thông tin trong 5 năm tới. Các công ty công nghệ tư nhân cũng đang tăng cường đầu tư vào hạ tầng AI, dù vẫn thua xa các đối thủ ở Thung lũng Silicon tại Mỹ.
Theo công ty nghiên cứu Rhodium Group, tổng vốn đầu tư của các công ty Trung Quốc niêm yết vào lĩnh vực này sẽ tăng gấp đôi trong năm nay, lên khoảng 139 tỷ USD. Tuy nhiên, con số này vẫn chưa bằng 1/5 mức đầu tư 800 tỷ USD vào các trung tâm dữ liệu AI của các công ty Mỹ.
Các doanh nghiệp Trung Quốc còn phải đối mặt với thách thức nghiêm trọng khác: nguồn cung phần cứng cao cấp để trang bị cho các trung tâm dữ liệu còn hạn chế. Các lệnh cấm xuất khẩu của Mỹ hạn chế khả năng tiếp cận những chip AI tốt nhất, như một số mẫu của Nvidia và AMD, trong khi Trung Quốc cũng hạn chế nhập khẩu một số dòng chip có hiệu năng thấp hơn. Các nhà sản xuất chip trong nước đang chạy đua bắt kịp, nhưng công nghệ vẫn tụt hậu so với Mỹ và nguồn cung các mẫu tiên tiến nhất còn khan hiếm.
“Xét tổng chi phí xây dựng một trung tâm dữ liệu, chip là yếu tố quan trọng nhất và Trung Quốc đơn giản là không có đủ chip”, ông Nick Corvino, nhà nghiên cứu tại Quỹ Carnegie vì Hòa bình Quốc tế, nhận định.
Tuy nhiên, những gì Trung Quốc thiếu về chip và vốn đầu tư có thể được bù đắp bằng lợi thế khác: nguồn điện dồi dào, giá phải chăng, trong đó phần lớn là năng lượng xanh.
Nguồn năng lượng dư thừa
Trong khi các trung tâm dữ liệu tiêu thụ nhiều năng lượng đang gây sức ép lên lưới điện Mỹ, Trung Quốc đã bổ sung công suất điện trong giai đoạn 2022-2025 tương đương tổng công suất của các nguồn điện công nghiệp trên toàn nước Mỹ tính đến cuối năm 2025.
Trung Quốc còn có lượng điện xanh vượt nhu cầu sử dụng. Lượng năng lượng xanh dư thừa mà nước này lãng phí trong 6 tháng đầu năm 2026 đủ để cung cấp điện cho toàn bộ Mexico trong một năm.
Trung Quốc muốn tận dụng lượng năng lượng dư thừa này để vận hành các trung tâm dữ liệu, phần lớn đặt tại những khu vực nông thôn ở miền Tây, nơi có nhiều nắng, gió và đất đai rộng lớn. Chiến lược này đồng thời thúc đẩy hoạt động kinh doanh của ngành công nghệ xanh Trung Quốc, với tên gọi “Dữ liệu phía Đông, năng lực tính toán phía Tây”.
Theo chiến lược được triển khai lần đầu vào năm 2022, Trung Quốc đã quy hoạch 8 trung tâm tính toán quốc gia, trong đó có một số trung tâm ở miền Tây, cùng 10 cụm trung tâm dữ liệu quốc gia. Đề cương phát triển kinh tế 5 năm mới nhất của nước này tiếp tục nâng tầm định hướng kết nối trên, kêu gọi phối hợp phát triển hạ tầng tính toán với năng lượng xanh.
Nguồn điện dồi dào cũng có thể giúp Trung Quốc bù đắp những hạn chế về hiệu năng của chip nội địa. Các nhà thiết kế chip Trung Quốc như Huawei đang kết hợp nhiều cụm chip để tạo ra năng lực tính toán tương đương những công nghệ tiên tiến hơn. Theo các nhà phân tích, giải pháp này có thể hiệu quả đối với một số tác vụ nhưng tiêu thụ điện nhiều hơn đáng kể.
Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng ngay cả khi có nguồn điện dồi dào, tầm nhìn của Bắc Kinh vẫn tồn tại những giới hạn. Một số trung tâm tính toán ở miền Tây nằm quá xa để xử lý một số tác vụ với tốc độ cần thiết tại các trung tâm đô thị đông dân ở miền Đông. Ngoài ra, còn có những lo ngại về những dự án được quy hoạch thiếu tính thực tế tại các khu vực nông thôn nhằm đáp ứng một sáng kiến lớn của chính phủ, nhưng lại thiếu phần cứng hoặc người dùng.
Dù vậy, tại các trung tâm ở Nội Mông, nơi cáp quang có thể truyền dữ liệu đến Bắc Kinh cách đó khoảng 320 km trong nháy mắt, cùng với việc các doanh nghiệp hàng đầu đang rót nguồn lực lớn vào đây, tầm nhìn của Trung Quốc dường như đang dần trở thành hiện thực.
Chuẩn bị sẵn sàng cho tương lai
Từng là một trong những khu vực sản xuất than hàng đầu Trung Quốc, Nội Mông đã trở thành một trung tâm năng lượng xanh.
Tại Ulanqab, một trong 10 cụm trung tâm dữ liệu quốc gia của Trung Quốc, gần một nửa nguồn điện cung cấp cho lưới điện đến từ năng lượng gió và Mặt Trời. Một số nhà cung cấp dịch vụ trung tâm dữ liệu đang tìm cách tăng tỷ trọng sử dụng các nguồn năng lượng sạch hơn nữa.
Cách Khu công nghiệp Bayin ở Ulanqab vài km, khuôn viên Galaxy của Envision đang vận hành theo một mô hình như vậy.
Với diện tích tương đương hơn 20 sân bóng đá và dự kiến nằm trong số những trung tâm dữ liệu lớn nhất thế giới xét về diện tích khi hoàn thành, cơ sở này sẽ là nơi đặt máy chủ và chip của các công ty công nghệ, phục vụ xử lý những truy vấn mà người dùng nhập vào các ứng dụng AI tại những nơi như Bắc Kinh.
Theo Envision, hơn 80% lượng điện cung cấp cho cơ sở này sẽ được lấy trực tiếp từ các trang trại điện gió do công ty vận hành, hoàn toàn không thông qua lưới điện.
Theo ông Ricky Zheng, Tổng Giám đốc cơ sở, hệ thống pin sẽ lưu trữ điện gió, trong khi một máy biến áp thể rắn tiên tiến có thể nhanh chóng điều chỉnh lượng điện cấp cho các máy chủ tùy theo nhu cầu.
Nước cũng là nguồn tài nguyên quan trọng khiến các trung tâm dữ liệu ở Mỹ bị phản đối. Tuy nhiên, ông Zheng cho biết đây không phải vấn đề tại cơ sở này. Khí hậu lạnh ở Ulanqab giúp giảm đáng kể nhu cầu làm mát, trong khi cơ sở đang vận hành một hệ thống được gọi là “không sử dụng nước”, dùng cồn công nghiệp làm chất làm mát.
Ông Zheng cũng tỏ ra lạc quan về nhu cầu của các công ty công nghệ đối với cơ sở của mình cũng như khả năng trang bị phần cứng cần thiết cho các giá đỡ máy chủ của những khách hàng này. Ông cho biết giai đoạn đầu tiên trong tổng công suất dự kiến 2 GW của cơ sở đã được đặt kín chỗ. Công ty đang tiếp tục xây dựng các giai đoạn tiếp theo để phục vụ cả dịch vụ AI và điện toán đám mây.
Cũng như chính thành phố Ulanqab, công ty này đang chuẩn bị cho làn sóng nhu cầu AI được dự báo sẽ tăng mạnh trong những năm tới. Ông Zheng nói: “Chúng tôi thiết kế cơ sở này để phục vụ 10 năm tới. Chúng tôi cần chuẩn bị sẵn sàng cho tương lai”.
