Luật Biển Việt Nam được Quốc hội thông qua ngày 21/6/2012 và có hiệu lực từ ngày 1/1/2013 thì đến cuối tháng 3/2013, nhóm phóng viên TTXVN gồm Trọng Đức - (Ban ảnh), Hữu Trung và Hoàng Hải - (Kênh truyền hình Vnews), đã vinh dự được đi cùng biên đội tàu của Vùng Cảnh sát biển 2 thực hiện chuyến tuần tra bảo vệ chủ quyền và thực thi pháp luật trên hai vùng biển Trường Sa và Hoàng Sa.
Người giữ biển
Có theo Cảnh sát biển (CSB) trọn vẹn một chuyến hải hành mới thấy hết gian truân của những người CSB. Bên cạnh những sóng gió và khắc nghiệt của môi trường mang tính đặc thù công tác, còn có những câu chuyện về các anh mà chúng tôi chưa thể kể hết, thậm chí có cả những chiến công và những hy sinh mà phóng viên chúng tôi chưa được phép kể.
 Phóng viên Hữu Trung - Công Định - Kênh truyền hình Vnews dẫn hiện trường trên tàu CSB 8003 tại Hoàng Sa. Ảnh do nhân vật cung cấp |
Khi khoác lên mình bộ quân phục CSB, mỗi chiến sĩ CSB đã xác định, sẽ dành 90% tuổi quân của mình cho Tổ quốc. Vì mỗi năm, họ chỉ được nghỉ phép hơn một tháng và tính ra thì 10 năm, họ cũng chỉ có một năm được ở với gia đình. Với thời gian ít ỏi đó, ngay cả cơ hội sinh con cũng thật hiếm hoi. Có một câu chuyện về Trung úy Nguyễn Văn Ba trên tàu CSB 4032 mà sau này kể lại, anh em CSB cứ cười tôi mãi. Đó là ngay khi kết thúc nhiệm vụ trở về đất liền, chỉ huy tàu thông báo: "Cho phép đồng chí Nguyễn Văn Ba được vắng mặt ba ngày vì có vợ ra tuyển quân". Tàu cập cảng, Ba hối hả lên bờ. Rời cầu tầu còn chào tôi: "Gặp lại anh sau, em đưa vợ đi tuyển quân cái đã". Nghĩ rằng vợ Ba cùng công tác trong quân đội, lại tưởng rằng sắp có một đề tài hay, tôi trình bày với Chỉ huy Vùng (tàu CSB 4032 thuộc Vùng CSB 2 - CSBVN) xin phép được làm một phóng sự ngắn về cuộc gặp mà tôi cho là sẽ rất xúc động này, thậm chí còn có thể kể được câu chuyện hay về bộ đội CSB giúp vợ tuyển quân. Chỉ huy Vùng nghe vậy vỗ bàn cười ha hả nói: "Ông muốn làm thêm đề tài gì chúng tôi cũng giúp, riêng cái này thì tôi chịu". Phải đến 6 tháng sau, Ba có gọi điện cho tôi, bảo: "Vợ chồng em tuyển quân xong rồi, bác sĩ siêu âm báo là cháu trai, anh mừng cho vợ chồng em nhé....!". Đến lúc đó, tôi mới biết thuật ngữ "tuyển quân" của CSB là "như thế... như thế".
 PV Hữu Trung (ngồi giữa) và các chiến sĩ tàu CSB 8003. |
Sau hải trình lần đó, đối với tôi, tàu CSB 4032 đã như là nhà của mình. Tôi và anh em thủy thủ đoàn vẫn đều đặn liên lạc, trò chuyện với nhau: ai xây nhà, ai có người yêu, gia đình ai có người đau ốm tôi đều được biết cả. Và như vậy, đối với cá nhân tôi, ngay cả sau khi tác phẩm đã hoàn thành và lên sóng thì những nhân vật của tôi vẫn sống, những câu chuyện vẫn tiếp tục diễn ra và tôi vẫn là một phần trong câu chuyện đó. Đây là điều mà tôi trân trọng và tâm đắc nhất, giống như một phần thưởng cao quý mà nghề nghiệp mang lại cho tôi.
Luật Biển Việt Nam vừa có hiệu lực tháng 1/2013 thì tháng 4, chúng tôi đã được theo tàu CSB để thực thi luật đó trên các vùng biển chủ quyền. Bởi vậy, nhiệm vụ của chúng tôi ngoài việc tuần tra bảo vệ chủ quyền còn là việc kiểm soát và thực thi bộ luật mới của Việt Nam trên các vùng biển, đặc biệt là Trường Sa và Hoàng Sa. Có một chi tiết khi thực hiện hậu kỳ cho một ký sự truyền hình, ở phần kết của phóng sự, với hình ảnh biên đội tàu CSB VN hành quân lên phía bắc, trong ánh bình minh đang rạng dần trên biển, tôi xin trích lại nguyên văn như sau:
"Sáng nay, biển bỗng trở nên hiền hòa và êm dịu. Thuyền trưởng gọi loa mời chúng tôi lên đài chỉ huy. Sóng yên, biển lặng, hai con tàu vẫn cần mẫn hành quân trên hải trình. Chỉ có điều... là mặt trời đang nhô lên từ mạn tàu bên phải... Chúng tôi hướng lên phía bắc, tiến về phía quần đảo Hoàng Sa... đến vùng biển chủ quyền có một phần lãnh thổ thiêng liêng của Tổ quốc". Ở đoạn này, hình ảnh rất bình thường, lời lẽ cũng rất giản dị nhưng khi đọc lên thành lời bình, tôi đã phải đọc đi đọc lại rất nhiều lần. Lần nào tôi cũng khóc nghẹn ở hai chữ Hoàng Sa....
“Tôi nghe Tổ quốc gọi tên mình”
Vào cuối tháng 4, đầu tháng 5/2014, khi tôi đang bù đầu với nhóm phóng sự tài liệu kỷ niệm 60 năm chiến thắng Điện Biên Phủ thì nghe tin báo về, rằng Trung Quốc đã hạ đặt trái phép giàn khoan nước sâu trong vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa của Việt Nam. Chiều mùng 3/5 tôi gọi điện cho anh em tàu CSB 4032 thì đã không còn liên lạc được nữa, chỉ huy Vùng 2 CSB cho tôi biết, tàu 4032 đã ra đến Hoàng Sa từ sáng ngày mùng hai. Duy nhất chỉ liên lạc được với Thượng úy Hồ Văn Hợi - thuyền phó và Thiếu úy Nguyễn Văn Thân, hai người đang nghỉ phép nên không kịp về đơn vị để lên đường làm nhiệm vụ. Những ngày tiếp theo là những ngày khổ sở với ba chúng tôi. Biên chế của mỗi con tàu không nhiều, thời gian trên tàu lại nhiều gấp 10 lần thời gian cho gia đình, bởi vậy, cán bộ chiến sĩ trên mỗi con tàu CSB tự nhiên đã thân thiết với nhau như ruột thịt. Chủ quyền quốc gia bị xâm phạm, anh em đồng đội đang ngày đêm đối diện với hiểm nguy, đấu tranh với đối tượng đông hơn gấp bội lại hung hãn và manh động như kẻ cướp, trong lòng Thân và Hợi như có lửa đốt. Tôi cũng báo cáo cơ quan và liên hệ với khắp nơi để mong có tên mình trong đoàn phóng viên đầu tiên có mặt tại Hoàng Sa.
Ngày 7/5, kỷ niệm 60 năm chiến thắng Điện Biên Phủ, Thân và Hợi đã có mặt tại Đà Nẵng để sẵn sàng ra Hoàng Sa làm nhiệm vụ. Làng báo cũng đã có vài người thông báo sẽ được đi chuyến đầu tiên. Tên tôi vẫn chưa thấy được xếp vào đâu cả. Phải đến ngày 10/5, đồng nghiệp Công Định mới thông báo: "Em báo cáo cơ quan rồi, anh chuẩn bị ngay, hai anh em mình có thể lên đường bất kỳ lúc nào. Chắc chỉ nay mai thôi". Mừng quá! Tôi đã chuẩn bị xong hết từ mấy hôm trước rồi, thậm chí còn tăng cường tập luyện thể lực. Bởi tôi biết, đi làm nhiệm vụ lần này ngoài lòng nhiệt tình, khả năng tác nghiệp còn cần có sức khỏe và nhất là khả năng chịu sóng tốt. Thực tế sau này cũng chứng minh, nhiều phóng viên giỏi cũng không thể tác nghiệp được vì say sóng.
Giáp mặt “chó đàn”
 Tàu CSB 2015 làm nhiệm vụ thực thi pháp luật trên vùng biển Hoàng Sa. Hữu Trung - Công Định - TTXVN |
5 giờ chiều 12/5 chúng tôi có mặt tại Đà Nẵng, 14 giờ chiều hôm sau chúng tôi đã có mặt trên con tàu CSB 8003 giữa vùng biển Hoàng Sa - con tàu lớn thứ hai của lực lượng CSBVN. Ngoài phóng viên trong nước, trên tàu còn có thêm nam phóng viên của hãng Reuters (Anh), ba phóng viên nữ của các đài NHK Nhật Bản, Tạp chí phố Wall - JWS và hãng Bloomberg của Mỹ. Chúng tôi đặc biệt khâm phục tinh thần làm việc của các nữ phóng viên có mặt trên tàu. Với thiết bị phát vệ tinh mang theo, họ tác nghiệp mọi lúc, mọi nơi, bất kể thời gian để truyền bằng được tin tức về trung tâm của họ. Trước khi Bộ Tư lệnh CSB mở một đường truyền riêng cho báo chí, có thể nói, tin tức được truyền về đất liền sớm nhất từ tàu CSB 8003 chính là của Reuters, Bloomberg và NHK.
Vừa ra thực địa, gần như ngay lập tức, chúng tôi đã được cùng các lực lượng thực thi pháp luật của Việt Nam tham gia đấu tranh với hành vi xâm phạm của Trung Quốc. Không khí rất khẩn trương. Trên màn hình ra đa, trước hướng tiến của tàu CSB 8003, là dày đặc các loại tàu Trung Quốc. Biên đội ta chỉ có 5 tàu gồm CSB 2013, 2015, 2016, 4033 và 8003. Máy quay của tôi để chế độ ghi hình liên tục. Mặt biển cuộn sóng. Nhìn ra xung quanh, các tàu Trung Quốc đã lao vào đội hình biên đội tàu thực thi pháp luật của ta. Phía mạn phải, tàu CSB 4033 bị 3 tàu Hải giám vây ép phải đổi hướng nhưng vẫn tiếp tục tiến sâu về phía giàn khoan hạ đặt trái phép. Bên mạn trái, tàu CSB 2016 bị 4 tàu đeo bám, hai tàu kẹp hai bên, một tàu chặn sau lái và từ xa, tàu 46102 của TQ cũng đang lao đến, định ép 2016 buộc phải đổi hướng cắt mũi 8003. (Sau này mới biết, chiến thuật này của TQ được gọi là chiến thuật "chó đàn", dùng cả đàn dồn đuổi và để một con phục kích, bất ngờ hạ gục con mồi). Thuyền trưởng Nguyễn Văn Hưng yêu cầu 2016 tăng tốc thật nhanh, đè lái trái trước khi bị 46102 uy hiếp, sau đó hút nhóm tàu này về cánh trái, nhường cho 8003 cùng hai tàu 2013, 2015 vào sâu hơn. Phía sau tàu 8003, hai tàu Hải cảnh TQ đang lao tới. Tôi nhắm trước các vị trí an toàn có thể che chắn cho người và máy quay phim trong trường hợp bị tàu Trung Quốc đâm va và phun nước rồi choãi chân ghi hình. Sau lái trái, mũi tàu hải cảnh 3411 đang xé nước lao tới. Sau lái phải là tàu hải cảnh 2112 lừng lững như một tòa nhà. Khoảng cách liên tục rút ngắn. Tàu 3411 Trung Quốc đã tiến ngang thân với boong sau của CSB 8003, trong khuôn hình nhìn rõ cả những khuôn mặt thập thò sau cửa kính. Hai tàu chỉ cách nhau chừng hơn 100 m. Tàu CSB 8003 bật loa tuyên truyền, tố cáo những hành vi sai trái của TQ và yêu cầu dời giàn khoan cùng các tàu hộ tống ra khỏi vùng Đặc quyền kinh tế và thềm lục địa của Việt Nam. Tàu hải cảnh 3411 bất ngờ hú còi liên tục, phía bên kia, tàu 2112 tăng tốc và tách ra xa. Tôi lia máy khắp thân tàu 3411, qua các ụ súng đã tháo bạt, qua các họng vòi rồng. Tàu 3411 vẫn liên tục hú còi, khuôn hình của tôi vẫn bám sát để bảo đảm ghi được mọi động thái thay đổi từ phía tàu Trung Quốc. Bất ngờ trên loa, tiếng thuyền trưởng Nguyễn Văn Hưng vang lên: "Sang phải 10 độ, tăng cường quan sát mạn phải, báo cáo tốc độ tàu 2112?". Tôi lật máy sang phải, tàu hải cảnh 2112 sau khi tách ra đã vòng lại và đang nhằm giữa thân tàu CSB 8003 lao tới với tốc độ mà trinh sát báo cáo là 14,7 hải lý - khoảng gần 30km/h, khoảng cách còn chưa đầy 1.000 m. Thuyền trưởng Hưng ra mặt boong trực tiếp chỉ huy. Nhưng tàu 3411 vẫn liên tục kéo còi đánh lạc hướng. Tất cả các ống kính máy quay, máy ảnh đều chĩa sang mạn phải phía tàu 2112 đang lao tới. Khoảng cách còn 500 m thì tàu Trung Quốc giảm tốc độ, cách 100 m thì dừng lại. Tàu CSB 8003 vẫn giữ nguyên tốc độ và hướng tiếp cận đến giàn khoan HD 981. Tàu hải cảnh 3411 vẫn đang chạy song song bất ngờ tăng tốc, bẻ lái cắt hướng 8003. CSB 8003 bẻ lái giảm tốc độ và dừng máy, tàu Trung Quốc đã kịp trườn lên nửa thân tàu, chắn ngang mũi tàu 8003, khoảng cách chưa đầy 30 m và tiếp tục rút ngắn do tàu 8003 vẫn trôi theo quán tính. Máy quay phim, máy ảnh từ tàu Trung Quốc cũng đồng loạt chĩa ra hy vọng ghi lại được hình ảnh mà họ định vu cáo là "tàu Việt Nam chủ động đâm va và gây hấn với tàu Trung Quốc". Thuyền trưởng Nguyễn Văn Hưng bình tĩnh cho tàu lùi hết tốc độ. Trong khuôn hình, từng quầng bọt nước sôi lên trước mũi tàu 8003 - Một minh chứng thuyết phục cho thấy thái độ mềm dẻo và kiên trì của lực lượng thực thi pháp luật Việt Nam.
Lúc này, biên đội tàu CSB Việt Nam cách mục tiêu xua đuổi 6,5 hải lý. Vậy là Trung Quốc đã không có được những hình ảnh mà họ trông đợi, tìm kiếm, thậm chí cố tình tạo dựng để minh họa cho những lời vu cáo và bịa đặt trắng trợn rằng: Việt Nam đang gây hấn và khiêu khích họ trên Biển Đông. Kể cả sau này, khi vu cáo Việt Nam đâm tàu họ đến 1.200 lần trong một tháng, thậm chí, 10 ngày sau, họ lại bịa đặt con số đó lên 1.400 lần, họ vẫn không đưa ra được bất kỳ một hình ảnh hay một đoạn phim nào để minh họa cho những lời vu cáo đó. Trái lại, phóng viên Việt Nam và phóng viên quốc tế đã có đầy đủ bằng chứng về sự hung hăng của tàu Trung Quốc cũng như có đầy đủ những hình ảnh cho thấy sự kiên trì, mềm dẻo nhưng vô cùng cương quyết của lực lượng thực thi pháp luật Việt Nam.
Nguyễn Hữu Trung
