Chuyển đổi số - từ xây dựng nền tảng đến tạo giá trị thực chất

Nhiều địa phương đẩy mạnh khai thác trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu để đổi mới phương thức quản trị, nâng cao chất lượng phục vụ người dân, hỗ trợ doanh nghiệp và mở rộng không gian phát triển. Đây là bước chuyển từ có công nghệ sang dùng công nghệ để giải quyết vấn đề, tạo nền tảng cho chuyển đổi số đi vào chiều sâu.

Hình thành hệ sinh thái AI

Triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW, AI được nhiều địa phương ứng dụng đưa vào các hoạt động quản lý, cung cấp dịch vụ công và hỗ trợ người dân.

Tỉnh Quảng Trị thí điểm mô hình “Trợ lý nhân dân” ứng dụng AI hỗ trợ người dân hoàn thiện hồ sơ dịch vụ công trực tuyến. Mô hình được triển khai từ ngày 1-31/10 tại Trung tâm Phục vụ hành chính công tỉnh và hai Trung tâm Phục vụ hành chính công phường Đồng Thuận, Đông Hà.

AI được thiết kế để hỗ trợ người dân từ khâu xác định thủ tục, điều kiện, thành phần hồ sơ, biểu mẫu, phí, lệ phí đến kê khai và kiểm tra sơ bộ trước khi chuyển hồ sơ cho cán bộ tiếp nhận. Hệ thống có khả năng nhận diện, trích xuất thông tin từ giấy tờ, kiểm tra tính đầy đủ, thống nhất của dữ liệu và gợi ý hoàn thiện hồ sơ.

Có 20 thủ tục được lựa chọn thí điểm, gồm 10 thủ tục cấp xã và 10 thủ tục cấp tỉnh, trong đó có những thủ tục gắn trực tiếp với đời sống như chứng thực, hộ tịch, đăng ký kết hôn, khai tử, hộ kinh doanh, xác định mức độ khuyết tật và một số thủ tục trong lĩnh vực thủy sản, quảng cáo, du lịch, vận tải. Điểm đáng chú ý, Quảng Trị không chỉ thử nghiệm công nghệ mà xây dựng hệ thống đánh giá cụ thể về thời gian hoàn thiện hồ sơ, tỷ lệ hồ sơ đầy đủ ngay từ đầu, số hồ sơ phải bổ sung, độ chính xác của AI và mức độ hài lòng của người dân. AI chỉ đóng vai trò hỗ trợ, việc kiểm tra, thẩm định và quyết định hồ sơ vẫn thuộc cán bộ có thẩm quyền.

Tại Gia Lai, từ tháng 8/2025, phường Hội Phú đã đưa robot AI vào Trung tâm Phục vụ hành chính công. Robot có khả năng tiếp nhận nhu cầu, tra cứu thông tin, hướng dẫn thành phần hồ sơ, quy trình thực hiện, lấy số thứ tự và chỉ dẫn người dân đến đúng quầy giao dịch. Trung bình mỗi ngày, robot hỗ trợ hơn 100 lượt người.

Việc ứng dụng AI tại đây được xác định là công cụ hỗ trợ, không thay thế cán bộ chuyên môn. Với những nội dung phổ biến, hệ thống giúp giảm thời gian hướng dẫn trực tiếp; đối với hồ sơ cụ thể hoặc vấn đề phát sinh, cán bộ vẫn trực tiếp tiếp nhận và giải đáp. Cách làm này cho thấy AI có thể được triển khai ngay từ cấp cơ sở, hỗ trợ cả người dân và đội ngũ thực thi công vụ.

Thành phố Hồ Chí Minh ứng dụng AI được tiếp cận ở quy mô rộng hơn, hướng tới xây dựng hệ sinh thái nghiên cứu, khởi nghiệp và chuyển giao công nghệ. Trung tâm Khởi nghiệp sáng tạo Thành phố Hồ Chí Minh (SIHUB), Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh (UEH) và Plug and Play Singapore đã ký Biên bản ghi nhớ hợp tác nghiên cứu, xây dựng và từng bước triển khai Trung tâm xuất sắc về AI (AI COE).

AI COE được định hướng phát triển trên nền tảng liên kết Nhà nước – Nhà trường – Doanh nghiệp, tập trung vào xây dựng năng lực, tăng tốc khởi nghiệp, thử nghiệm và đưa các giải pháp AI vào thực tiễn. Hợp tác tập trung vào ba trụ cột chính: Trung tâm năng lực (Capability Center); Chương trình tăng tốc khởi nghiệp (Acceleration Track); Chương trình Venture Client và thử nghiệm giải pháp (Venture Client Track/Proof of Concept – PoC). Các bên cũng dự kiến kết nối chuyên gia, nhà đầu tư, startup và mạng lưới công nghệ quốc tế, qua đó mở rộng nguồn lực cho hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của Thành phố.

Phó Chủ tịch UBND Thành phố Hồ Chí Minh Trương Minh Huy Vũ đánh giá sự hợp tác này có thể mở thêm cơ hội cho startup, doanh nghiệp, nhà nghiên cứu và các chủ thể trong hệ sinh thái tiếp cận chuyên gia, công nghệ, mạng lưới và thị trường quốc tế; đồng thời kỳ vọng các cam kết sẽ từng bước được chuyển hóa thành những chương trình, dự án và kết quả hợp tác cụ thể.

Điểm chung của các mô hình trên là AI không được tiếp cận đơn thuần như một công nghệ mới mà từng bước gắn với bài toán cụ thể của địa phương. Đưa AI đến gần hơn với người dân, cán bộ và doanh nghiệp cũng cho thấy yêu cầu chuyển từ ứng dụng công nghệ sang giải quyết vấn đề thực tiễn bằng công nghệ, tạo ra giá trị cụ thể và nâng cao chất lượng phục vụ.

Dữ liệu trở thành nguồn lực cho quản trị và phát triển

Tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW đang được nhiều địa phương chuyển trọng tâm từ xây dựng hạ tầng số sang làm giàu, chuẩn hóa và khai thác dữ liệu. Dữ liệu đang từng bước trở thành nền tảng phục vụ quản trị, cải cách hành chính và cung cấp dịch vụ số, tạo nguồn lực mới cho phát triển kinh tế - xã hội.

Từ ngày 2/10 đến ngày 16/11, UBND tỉnh An Giang thực hiện cao điểm 45 ngày rà soát, làm sạch, xây dựng dữ liệu, phát triển công dân số và tháo gỡ các điểm nghẽn phục vụ chuyển đổi số. Đợt cao điểm tập trung nâng cao chất lượng dữ liệu và khả năng khai thác các nền tảng số phục vụ người dân, doanh nghiệp. Tỉnh yêu cầu các sở, ban, ngành, địa phương rà soát toàn bộ cơ sở dữ liệu thuộc phạm vi quản lý; dữ liệu thiếu phải được bổ sung, dữ liệu sai được làm sạch, dữ liệu chưa thống nhất được đối soát, dữ liệu đủ điều kiện được kết nối, chia sẻ và khai thác.

Cùng với dữ liệu, An Giang tập trung tháo gỡ những điểm nghẽn về hệ thống thông tin, hạ tầng kỹ thuật, đường truyền, thiết bị và khả năng kết nối, chia sẻ, nhất là tại cấp xã. Đây được xem là điều kiện để dữ liệu sau khi được chuẩn hóa có thể thực sự vận hành trong hệ thống chính quyền số, thay vì chỉ dừng ở việc lưu trữ.

Tỉnh tiếp tục khai thác Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, định danh và xác thực điện tử; đồng thời rà soát, chuẩn hóa các cơ sở dữ liệu chuyên ngành về đất đai, tư pháp, y tế, giáo dục, cán bộ, công chức, viên chức... Việc tích hợp giấy tờ, thông tin và tiện ích trên VNeID cũng được đẩy mạnh, hướng tới phát triển công dân số thực chất.

Cụ thể hóa yêu cầu đổi mới phương thức quản trị, điều hành dựa trên dữ liệu, ngày 30/9, UBND tỉnh Nghệ An ra mắt, đưa vào vận hành thử nghiệm Kho dữ liệu dùng chung và Nền tảng phân tích, điều hành tỉnh.

Kho dữ liệu dùng chung được xây dựng nhằm kết nối các nguồn dữ liệu theo kiến trúc thống nhất, quản lý danh mục, từ điển dữ liệu, theo dõi nguồn gốc, chất lượng và quyền truy cập. Đến nay, 8/10 lĩnh vực đã hình thành kho dữ liệu đơn vị với 158 tập dữ liệu; Kho dữ liệu dùng chung cấp tỉnh ghi nhận 138 tập dữ liệu thuộc 31 danh mục.

Trên nền tảng dữ liệu được kết nối, Nghệ An xây dựng hệ thống điều hành với các bảng điều hành theo nhiều tầng, tập trung vào những nhóm dữ liệu trọng tâm. Ứng dụng iNgheAn hỗ trợ lãnh đạo theo dõi, khai thác thông tin mọi lúc, mọi nơi, từng bước hình thành trợ lý dữ liệu bằng trí tuệ nhân tạo. Cổng dữ liệu mở cũng tạo điều kiện để người dân, doanh nghiệp tiếp cận những dữ liệu được phép công khai.

Điểm quan trọng trong cách làm của Nghệ An là xác định dữ liệu không chỉ để lưu trữ mà phải được khai thác thành thông tin có giá trị phục vụ quyết định. Các cơ quan tạo lập, quản lý dữ liệu phải chịu trách nhiệm về tính đầy đủ, chính xác, kịp thời và khả năng kết nối, chia sẻ; cán bộ, nhất là người đứng đầu, phải sử dụng dữ liệu trong công việc hằng ngày.

Từ thực tiễn tại An Giang và Nghệ An có thể thấy, xây dựng dữ liệu đang trở thành một nhiệm vụ nền tảng trong quá trình chuyển đổi số ở địa phương. Dữ liệu được chuẩn hóa, kết nối và khai thác hiệu quả, các cơ quan nhà nước có thêm cơ sở để điều hành chính xác, người dân và doanh nghiệp được tiếp cận dịch vụ thuận tiện hơn, đồng thời mở ra khả năng phát triển các sản phẩm, dịch vụ số mới.