Chuyển đổi số thúc đẩy phát triển bền vững Đồng bằng sông Cửu Long

Hội thảo nhằm trao đổi về việc tăng cường chuyển đổi số, thúc đẩy đồng kiến tạo tri thức và phát huy hiệu quả của công nghệ tiên tiến, hỗ trợ nâng cao khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu, thúc đẩy phát triển bền vững khu vực Mekong.

Đồng bằng sông Cửu Long là trung tâm sản xuất nông nghiệp và thủy sản lớn của Việt Nam. Hiện nay, vùng đang phải đối mặt với áp lực nặng nề từ biến đổi khí hậu, xâm nhập mặn, hạn hán, ngập lụt, ô nhiễm môi trường, chi phí sản xuất gia tăng và thị trường tiêu thụ thiếu ổn định. Các vấn đề này có sự liên kết chặt chẽ với nhau: chỉ một sự thay đổi nhỏ về nguồn nước hay thời tiết cũng có thể nhanh chóng tác động tiêu cực đến hoạt động canh tác, sản xuất, sinh kế của người dân và công tác quy hoạch phát triển của địa phương.

Theo các chuyên gia, Đồng bằng sông Cửu Long không thiếu dữ liệu mà đang có rất nhiều dữ liệu. Nhiều cơ quan, trường đại học, dự án, doanh nghiệp và cộng đồng địa phương đã thu thập được nguồn dữ liệu và thông tin rất giá trị nhưng đang được lưu trữ ở nhiều nơi với các định dạng khác nhau và thời điểm cập nhật không đồng bộ. Điều này gây ra nhiều khó khăn cho việc tìm kiếm, đối chiếu và khai thác sử dụng khi cần thiết.

Nhằm giải quyết triệt để rào cản này, Mô hình 12 thuộc Dự án Hỗ trợ kỹ thuật “tăng cường liên kết và ứng dụng khoa học thúc đẩy phát triển bền vững Đồng bằng sông Cửu Long thích ứng biến đổi khí hậu” giai đoạn 2 (TC2) do Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA) tài trợ, đã triển khai xây dựng nền tảng Knowledge Hub (Trung tâm Khai thác Dữ liệu Phát triển bền vững Đồng bằng sông Cửu Long) do Viện Mekong, Đại học Cần Thơ thực hiện. Nền tảng Knowledge Hub đặt nền móng cho một hạ tầng tri thức số tích hợp, mở và tương tác hoàn toàn mới. Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Văn Phạm Đăng Trí, Viện trưởng Viện Mekong kiêm Chủ nhiệm Mô hình 12, sự phát triển của Knowledge Hub diễn ra trong bối cảnh các thách thức vùng không chỉ nằm ở thiếu dữ liệu mà ở cách dữ liệu được tạo ra, chia sẻ và chuyển hóa thành tri thức phục vụ hành động.

Điểm nổi bật của Knowledge Hub là khả năng số hóa, chuẩn hóa và quy tụ các tập dữ liệu đa ngành trên nền tảng WebGIS (Hệ thống thông tin địa lý trên nền web) chung, đóng vai trò như một hệ thống thông tin tích hợp động thay vì kho lưu trữ thụ động. Hệ thống tích hợp cơ sở dữ liệu đất, bản đồ hiện trạng sử dụng đất và thống kê nông - thủy sản, giúp các nhà quản lý đối chiếu trực tiếp giữa điều kiện tự nhiên, mô hình sinh kế nhằm nhận diện chính xác các vùng nhạy cảm trước biến đổi khí hậu.

Nền tảng kết nối dữ liệu quan trắc nước mặt chuyên ngành từ các Sở Tài nguyên và Môi trường với dữ liệu quan trắc thực địa do chính cộng đồng dân cư thực hiện tại các xã. Đồng thời, hệ thống cũng tổ chức các lớp dữ liệu không gian về tài nguyên nước ngầm như tầng chứa nước, độ sâu và vị trí giếng khai thác; dự báo độ mặn ngắn hạn trong vòng 6 ngày, giúp địa phương và người dân chủ động lịch lấy nước, vận hành cống thủy lợi, bảo vệ vụ mùa…

Bộ công cụ Knowledge Hub Toolkit được thiết kế dưới dạng bộ công cụ số tích hợp, miễn phí và thân thiện nhằm phục vụ đa dạng đối tượng từ nhà hoạch định chính sách, cán bộ kỹ thuật đến doanh nghiệp và cộng đồng. Hệ thống cho phép tra cứu đa lớp thông minh trên nền bản đồ VietMap tích hợp để chồng ghép các lớp thông tin (như mạng lưới doanh nghiệp nông - thủy sản với bản đồ rủi ro xâm nhập mặn), hỗ trợ phân tích chuỗi giá trị và đánh giá tác động. Hệ thống quản lý tri thức chuẩn hóa các kết quả nghiên cứu khoa học phức tạp thành bài viết chuyên đề dễ hiểu, tạo không gian đồng kiến tạo gắn kết chặt chẽ giữa nhà trường, chính quyền, doanh nghiệp và cộng đồng.

Các chuyên gia kỳ vọng, thời gian tới, việc tái cấu trúc thành công Knowledge Hub sẽ mở đường cho việc liên kết dữ liệu với các mô hình nghiên cứu khác, nâng cao khả năng liên thông cơ sở dữ liệu và tích hợp thêm sáng kiến từ cộng đồng, hướng tới trở thành một nền tảng tri thức sống đồng hành cùng sự phát triển bền vững của Đồng bằng sông Cửu Long.

Theo Tiến sĩ Lê Văn Lâm, Phó Hiệu trưởng Đại học Cần Thơ, để tạo ra giá trị thực tế, Knowledge Hub cần tập trung thực hiện 3 nhiệm vụ chính: kết nối và chuẩn hóa các nguồn dữ liệu ưu tiên về khí hậu, tài nguyên nước, môi trường, nông - thủy sản và kinh tế - xã hội; chuyển hóa dữ liệu thành các thông tin ứng dụng trực tiếp như bản đồ, chỉ số, dự báo và hướng dẫn phục vụ quy hoạch, sản xuất, kinh doanh; đồng thời gắn kết bên cung cấp với người sử dụng, lấy nhu cầu thực tế của địa phương, doanh nghiệp và nhà nghiên cứu làm kim chỉ nam phát triển.

Tại hội thảo, các nhà khoa học, chuyên gia ở viện, trường, bộ, ngành liên quan cùng đại diện JICA cùng thảo luận về định hướng, hành động trọng tâm nhằm phát huy tối đa giá trị của chuyển đổi số trong giải quyết các thách thức tại Đồng bằng sông Cửu Long.