Phân loại để kiểm tra
Trong dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) có xây dựng một chương riêng về Hệ thống thông tin và dữ liệu về an toàn thực phẩm.
Theo đó, hệ thống cơ sở dữ liệu sẽ cung cấp đầy đủ thông tin của cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm, toàn bộ vòng đời của từng thực phẩm từ sản xuất ban đầu đến sơ chế, chế biến, kinh doanh và lưu thông trên thị trường đến khi được sử dụng; đặc biệt là lịch sử tuân thủ của các doanh nghiệp. Việc này giúp cơ quan kiểm tra nhà nước về thực phẩm nhập khẩu có đầy đủ căn cứ để áp dụng phương thức kiểm tra phù hợp.
Đại diện Cục An toàn thực phẩm cho biết: Đối với các doanh nghiệp có lịch sử tuân thủ tốt sẽ được áp dụng ngay các phương thức kiểm tra giảm, còn đối với những doanh nghiệp có vi phạm trong quá trình sản xuất, kinh doanh sẽ phải áp dụng ngay phương thức kiểm tra chặt. Kết hợp với việc triển khai thực hiện 100% thủ tục kiểm tra nhà nước trên môi trường điện tử, kết quả kiểm tra sẽ được cập nhật đầy đủ vào hệ thống cơ sở dữ liệu an toàn thực phẩm. Từ đó, cơ quan hải quan có đầy đủ dữ liệu để thông quan hàng hóa. Đây là một trong những nội dung quan trọng trong cải cách hành chính giúp quá trình thông quan hàng hóa được nhanh chóng, minh bạch.
Những thay đổi trong Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) và các định hướng tại dự thảo Nghị định hướng dẫn thi hành thể hiện tư duy quản lý hiện đại, tiệm cận thông lệ quốc tế. Việc quy định phương thức kiểm tra dựa trên nguy cơ cùng cơ chế miễn giảm hợp lý sẽ vừa nâng cao hiệu lực kiểm soát nguy cơ từ cửa khẩu, vừa tạo động lực mạnh mẽ để doanh nghiệp chủ động tuân thủ, hướng tới môi trường kinh doanh minh bạch và bảo đảm an toàn sức khỏe cho người tiêu dùng.
Quy định cụ thể các trường hợp
Về các phương thức kiểm tra hàng hóa, theo Cục An toàn thực phẩm, Dự thảo Luật quy định 3 phương thức kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm nhập khẩu gồm: Kiểm tra chặt, thông thường và giảm trên cơ sở kế thừa và giữ nguyên quy định tại Luật An toàn thực phẩm năm 2010. Biện pháp quản lý này sẽ chỉ tập trung vào các nhóm thực phẩm cần kiểm soát trong chuỗi cung ứng để tập trung quản lý, tránh dàn trải nguồn lực.
Cụ thể, đối với phương thức thông thường, chỉ tiến hành lấy mẫu ngẫu nhiên theo tỷ lệ nhất định, lô hàng vẫn được thông quan mà không cần chờ kết quả thử nghiệm. Tuy nhiên, nếu kết quả thử nghiệm có chỉ tiêu không đạt yêu cầu an toàn thì sẽ tiến hành truy xuất, thu hồi và xử lý.
Đối với phương thức kiểm tra giảm (chỉ kiểm tra hồ sơ): Khi chưa áp dụng kết quả kiểm tra nguy cơ có thể kế thừa 3 trường hợp kiểm tra giảm tại Nghị định số 15/2018/NĐ-CP (trong đó bao gồm sản phẩm sản xuất tại cơ sở áp dụng hệ thống quản lý tiên tiến như HACCP, ISO 22000, FSSC 22000…) và bổ sung thêm 2 trường hợp kiểm tra giảm gồm: Sản phẩm nông sản nguồn gốc thực vật được sản xuất từ cơ sở sản xuất ban đầu được cấp chứng nhận áp dụng một trong các tiêu chuẩn thực hành nông nghiệp tốt: Global GAP, ASEAN GAP, hữu cơ, RA hoặc tương đương; và có kết quả thử nghiệm cấp bởi tổ chức thử nghiệm đạt chuẩn ISO 17025 và phòng thử nghiệm được Việt Nam công nhận, thừa nhận tại nước xuất khẩu đối với lô hàng nhập khẩu”.
Khi áp dụng kết quả phân tích nguy cơ, áp dụng kiểm tra giảm đối với các sản phẩm thuộc danh mục nguy cơ thấp và các sản phẩm thuộc danh mục nguy cơ cao nhưng có lịch sử tuân thủ tốt, đạt yêu cầu qua các lần nhập khẩu liên tiếp sẽ được chuyển sang áp dụng kiểm tra giảm.
Đối với phương thức kiểm tra chặt: Khi chưa có kết quả phân tích nguy cơ, kiểm tra chặt đối với 3 trường hợp tương tự Nghị định số 15/2018/NĐ-CP. Khi áp dụng kết quả phân tích nguy cơ, kiểm tra chặt áp dụng đối với sản phẩm nguy cơ cao và được áp dụng cơ chế chuyển đổi sang phương thức kiểm tra thông thường, kiểm tra giảm nếu có lịch sử tuân thủ các lô hàng nhập khẩu đạt yêu cầu (theo nguyên tắc tại khoản 5 Điều 51 dự thảo Luật).
Đối với các trường hợp miễn kiểm tra sẽ kế thừa 9 trường hợp được miễn kiểm tra tại Điều 13 Nghị định số 15/2018/NĐ-CP (trong đó bao gồm nguyên liệu nhập khẩu để sản xuất nội bộ, gia công hàng xuất khẩu không tiêu thụ nội địa, sản phẩm được cấp giấy tiếp nhận đăng ký công bố) và bổ sung thêm 3 trường hợp miễn kiểm tra gồm: Hàng hóa chuyên dùng phục vụ an ninh, quốc phòng; hàng hóa thuộc Danh mục hàng hoá mua bán, trao đổi của cư dân biên giới và trong định mức miễn thuế theo quy định của pháp luật về thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu để phục vụ cho sản xuất, tiêu dùng của cư dân biên giới (trừ trường hợp mua gom); và hàng hóa nhập khẩu phục vụ tiêu dùng cá nhân gửi qua dịch vụ bưu chính, chuyển phát nhanh có trị giá hải quan được miễn thuế theo quy định của pháp luật về thuế; hàng hóa xuất nhập khẩu tại chỗ; hàng hóa mua bán giữa doanh nghiệp nội địa và doanh nghiệp chế xuất, doanh nghiệp trong khu phi thuế quan.
Bên cạnh đó, dự thảo Luật ATTP (sửa đổi) cũng đã bổ sung quy định nâng cao vai trò hệ thống tổ chức thử nghiệm của Nhà nước trong việc chủ động lấy mẫu lưu thông trên thị trường để thực hiện thử nghiệm chỉ tiêu an toàn thực phẩm. Theo đó, UBND cấp tỉnh phải chủ động bố trí ngân sách nhà nước của địa phương để tăng cường lấy mẫu hậu kiểm. Nội dung này đã có trong chính sách của dự thảo Luật.
Đặc biệt, dự thảo Luật cũng cho phép doanh nghiệp tư nhân tham gia hoạt động thử nghiệm về an toàn thực phẩm, trong đó bao gồm cả phục vụ quản lý nhà nước. Điều này đòi hỏi chính quyền các địa phương cần sớm ban hành các chính sách thu hút doanh nghiệp tư nhân đầu tư xây dựng phòng thử nghiệm tại địa bàn, tạo đột phá xã hội hóa nhằm cắt giảm chi phí tuân thủ và tối ưu hóa thời gian thông quan hàng hóa.
Theo đại diện Cục An toàn thực phẩm, nhưng thay đổi, đổi mới này giúp giảm chi phí tuân thủ cho cả xã hội, tạo sự chủ động cho các tổ chức, cá nhân trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, song cũng nâng cao trách nhiệm tự giác của các chủ thể trong việc bảo đảm an toàn thực phẩm.
