Vốn từ năm 2025 vẫn chưa giải ngân xong
Theo Bộ Tài chính, Quốc hội quyết nghị 35.000 tỷ đồng vốn ngân sách trung ương thực hiện các Chương trình mục tiêu quốc gia năm 2026, gồm 25.000 tỷ đồng vốn đầu tư công và 10.000 tỷ đồng kinh phí thường xuyên. Đến ngày 30/9, Thủ tướng Chính phủ đã giao 22.176,186 tỷ đồng.
Tuy nhiên, việc phân bổ vốn tại các bộ, cơ quan trung ương và địa phương vẫn chưa hoàn tất. Đến cuối tháng 9, mới có 2 bộ, 16 địa phương phân bổ 5.691,8 tỷ đồng vốn đầu tư công; 11 bộ, cơ quan trung ương và 14 địa phương phân bổ 3.364,35 tỷ đồng kinh phí thường xuyên.
Lũy kế đến hết ngày 30/9, vốn đầu tư công thuộc các Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026 - 2030 mới giải ngân 1.488,48 tỷ đồng, đạt 6,9% kế hoạch. Riêng nguồn ngân sách trung ương đạt 419,51 tỷ đồng, tương đương 2,7% kế hoạch. Kinh phí thường xuyên cũng mới giải ngân 217,17 tỷ đồng, đạt 2,9% dự toán; riêng ngân sách trung ương đạt 2,2%.
Bộ Tài chính cho rằng một trong những nguyên nhân khiến tiến độ giải ngân chậm là các Bộ, ngành liên quan chậm đề xuất phương án phân bổ. Việc giao dự toán vì vậy phải thực hiện qua nhiều đợt, tập trung từ tháng 6 đến tháng 9, khiến thời gian tổ chức thực hiện của các bộ, địa phương bị rút ngắn.
Tại địa phương, đến nay vẫn còn 11 tỉnh, thành phố chưa phân bổ vốn. Nguyên nhân chủ yếu được xác định là chưa kịp ban hành nguyên tắc, tiêu chí, định mức phân bổ và tỷ lệ vốn đối ứng thuộc thẩm quyền.
Không chỉ nguồn vốn được giao trong năm 2026 đang giải ngân chậm, phần vốn của năm 2025 được kéo dài sang năm nay cũng đang tạo áp lực lớn trong quý IV. Tính đến ngày 30/9, số vốn ngân sách trung ương đã làm thủ tục kéo dài là 19.491,46 tỷ đồng, gồm 7.364,79 tỷ đồng vốn đầu tư công và 12.126,67 tỷ đồng kinh phí thường xuyên.
Đối với vốn đầu tư công, lũy kế giải ngân đạt 6.025,99 tỷ đồng. Điện Biên là một trong những địa phương có tỷ lệ giải ngân cao, đạt khoảng 79,8%; Sơn La đạt 72,9% và Gia Lai đạt 65,2%. Trong khi đó, vẫn còn 19 địa phương có tỷ lệ giải ngân nguồn vốn ngân sách trung ương kéo dài thấp hơn mức bình quân chung.
Với kinh phí thường xuyên được kéo dài, đến hết tháng 9, tổng giải ngân đạt 4.216,12 tỷ đồng, bằng 31,6% dự toán. Trong đó, Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giải ngân khoảng 2.569,26 tỷ đồng, đạt 34%; Chương trình xây dựng nông thôn mới đạt khoảng 216,97 tỷ đồng, tương đương 22%; Chương trình giảm nghèo bền vững đạt khoảng 1.103,31 tỷ đồng, tương đương 30%.
Ưu tiên nguồn lực đúng đối tượng
Để hoàn thành kế hoạch giải ngân các Chương trình mục tiêu quốc gia, góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng 2 con số năm 2026 và những năm tiếp theo, Bộ Tài chính đã kiến nghị Chính phủ chỉ đạo các bộ, cơ quan trung ương và địa phương rà soát toàn bộ số vốn kéo dài theo từng nhiệm vụ, dự án; xác định rõ phần tiếp tục thực hiện, phần cần điều chỉnh và phần không còn nhiệm vụ chi. Mục tiêu là tập trung nguồn lực cho những nhiệm vụ còn khả năng thực hiện, tránh để vốn tiếp tục nằm lại.
Các địa phương chưa hoàn thành phân bổ vốn phải khẩn trương hoàn tất nguyên tắc, tiêu chí, định mức phân bổ và tỷ lệ vốn đối ứng thuộc thẩm quyền. Trường hợp chưa hoàn thành phải báo cáo rõ số vốn chưa phân bổ, nguyên nhân, trách nhiệm và cam kết thời hạn hoàn thành.
Đối với các dự án còn vướng mặt bằng, các địa phương cần khẩn trương xác định đối tượng thụ hưởng, hoàn tất việc xác định giá đền bù, nguồn gốc đất và giải phóng mặt bằng. Những vấn đề vượt thẩm quyền phải được làm rõ nguyên nhân, đề xuất phương án xử lý gắn với trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị.
Bộ Tài chính cũng đề nghị các địa phương chủ động xây dựng phương án thi công linh hoạt, dự phòng vật tư, nhân lực để hạn chế ảnh hưởng của mưa bão, thời tiết bất lợi; đồng thời tăng cường kiểm tra những nơi giải ngân chậm, kịp thời xử lý các trường hợp triển khai dàn trải, kém hiệu quả hoặc không đúng đối tượng.
Đáng chú ý, Bộ Tài chính đề nghị xem xét trách nhiệm người đứng đầu nếu để xảy ra chậm trễ do nguyên nhân chủ quan; gắn kết quả thực hiện các Chương trình mục tiêu quốc gia với đánh giá hoàn thành nhiệm vụ, thi đua, khen thưởng cuối năm.
Vừa qua, Chính phủ đã ban hành Nghị định 387/2026/NĐ-CP ngày 12/10/2026 quy định cơ chế thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026 - 2035, trong đó nhấn mạnh yêu cầu phân cấp cho địa phương, ưu tiên nguồn lực đúng đối tượng và tăng cường đánh giá kết quả thực hiện.
Một trong những nguyên tắc được đặt ra là phân cấp, phân quyền mạnh cho chính quyền địa phương theo phương châm "địa phương quyết định, địa phương tổ chức thực hiện và chịu trách nhiệm về kết quả". Tuy nhiên, việc quản lý, sử dụng nguồn lực phải tuân thủ pháp luật về ngân sách nhà nước và các quy định liên quan, bảo đảm tiết kiệm, hiệu quả, đúng mục tiêu, đúng đối tượng hỗ trợ.
Nghị định yêu cầu không để xảy ra trùng lặp, chồng chéo về đối tượng, địa bàn, nội dung giữa Chương trình với các chương trình, dự án, chính sách khác.
Quá trình thực hiện phải công khai, minh bạch, bảo đảm quyền tham gia của người dân và cộng đồng dân cư, bình đẳng giới; phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội trong lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, theo dõi, giám sát và đánh giá. Hiệu quả Chương trình được xem xét trên cơ sở mức độ hài lòng và thụ hưởng thực tế của người dân.