Có mặt tại chợ Vĩnh Yên, phường Vĩnh Phúc, tỉnh Phú Thọ vào khoảng 10 giờ một ngày giữa tháng 9, không khí tại chợ khá vắng vẻ, trái ngược với hình ảnh sầm uất trước đây. Các gian hàng thời trang, mỹ phẩm, đồ gia dụng, nhu yếu phẩm, lương thực, thực phẩm... vẫn mở cửa nhưng người mua thưa thớt. Nhiều tiểu thương ngồi trò chuyện, lướt điện thoại trong những giờ chờ khách.
Tại khu vực kinh doanh quần áo, vải, giày dép, người bán liên tục quan sát lối đi, mong có khách ghé vào xem hàng. Thế nhưng, phần lớn thời gian, các gian hàng vẫn trong cảnh ngồi chờ. Theo nhiều tiểu thương, sức mua tại chợ những năm gần đây giảm khoảng 50%, trong khi tiền thuê mặt bằng, điện nước và các khoản chi phí khác vẫn phải duy trì.
Có hơn 40 năm gắn bó với chợ Vĩnh Yên, bà Nguyễn Thị Ngọc vừa sắp xếp những bộ quần áo trên giá vừa ngóng khách. Bà Ngọc cho biết, trước đây, vào những ngày bình thường, khách đến mua khá đều, nhất là buổi sáng và cuối tuần. Vài năm trở lại đây, lượng khách giảm rõ rệt.
Trước đây mỗi ngày còn bán được vài chục sản phẩm, giờ có hôm từ sáng đến trưa chỉ có vài người ghé xem. Khách hỏi giá, xem mẫu rồi về, nhiều người nói mua trên mạng vừa tiện vừa có nhiều lựa chọn - bà Ngọc chia sẻ.
Cách đó không xa, tại quầy hàng giày dép Viễn Dương, chị Lê Thị Dương cũng cho biết sức mua giảm khiến việc nhập hàng phải tính toán kỹ hơn. Những mặt hàng bán chậm thì chị hạn chế nhập để tránh vốn bị “chôn” trong hàng tồn.
“Người mua bây giờ khác trước. Những thứ nhỏ như bát đĩa, đồ dùng trong nhà cũng có thể đặt trên điện thoại, giao tận nhà. Chợ có lợi thế là được xem, cầm tận tay sản phẩm nhưng nếu khách ít thì việc buôn bán cũng rất khó khăn”, chị Dương nói.
Không riêng chợ Vĩnh Yên, nhiều chợ truyền thống khác trên địa bàn tỉnh cũng đang rơi vào tình cảnh đìu hiu, ế ẩm. Bà Bùi Thị Lam, tiểu thương kinh doanh tại chợ Tổng, phường Vĩnh Phúc, ngậm ngùi chia sẻ, trước đây chợ lúc nào cũng đông, nhất là những ngày giáp Tết hay cuối tuần. Bây giờ có hôm ngồi cả buổi mới bán được vài món hàng. Khách quen cũng ít dần, nhiều người chuyển sang mua sắm ở siêu thị hoặc đặt hàng qua mạng.
Theo ông Lê Văn Tương, Phó trưởng Ban Quản lý dự án phường Vĩnh Phúc, chợ Vĩnh Yên được xây mới và đưa vào vận hành từ năm 2018, với tổng diện tích sàn hơn 20.500 m2. Công trình gồm hai khu: chợ chính và chợ ướt kinh doanh thực phẩm, được quy hoạch cho khoảng 1.150 tiểu thương.
Sau nhiều năm hoạt động, sức mua tại chợ có xu hướng giảm, hiện chỉ còn khoảng 800 hộ kinh doanh. Nhiều ki-ốt tại khu chợ chính đóng cửa trong thời gian dài, tạo những khoảng trống giữa các dãy hàng. Lượng khách còn lại chủ yếu tập trung tại khu chợ ướt, nơi kinh doanh thực phẩm tươi sống, rau quả và các mặt hàng thiết yếu.
Trong khi nhiều quầy hàng trực tiếp vắng khách, một số tiểu thương đã tìm cách đưa sản phẩm lên các kênh bán hàng trực tuyến.
Chị Phùng Thị Thơm, kinh doanh giày dép tại chợ Vĩnh Yên cho biết, ngoài bán trực tiếp, chị thường xuyên đăng sản phẩm trên mạng xã hội, tư vấn và giao hàng cho khách quen. “Có khách cũ không đến chợ nữa nhưng vẫn đặt hàng qua điện thoại. Vì vậy, người bán phải tìm cách giữ khách, vừa bán trực tiếp vừa bán online".
Ở chiều ngược lại, người mua cũng đang thay đổi cách lựa chọn nơi mua sắm. Bà Phan Việt Hà, phường Vĩnh Phúc cho biết, trước đây thường xuyên đi chợ truyền thống nhưng hiện bà đã chuyển dần sang siêu thị, cửa hàng tiện lợi và các sàn thương mại điện tử. Các kênh mua sắm mới giúp dễ dàng so sánh mẫu mã, giá cả và lựa chọn sản phẩm phù hợp.
Chị Lê Thị Trang cho rằng, chợ truyền thống có một số hạn chế như phải mặc cả, khó kiểm chứng nguồn gốc một số mặt hàng hoặc bất tiện khi đổi trả. Do đó, người tiêu dùng trẻ có xu hướng tìm đến các hệ thống phân phối hiện đại và mua sắm trực tuyến.
Thực tế cho thấy, sức mua giảm không chỉ do sự phát triển của thương mại điện tử và các kênh bán lẻ hiện đại, mà còn cho thấy những hạn chế của chợ truyền thống về hạ tầng, chất lượng dịch vụ, nguồn gốc hàng hóa và vệ sinh môi trường.
Để giữ khách, tiểu thương tại chợ truyền thống cần chủ động thay đổi cách bán, nâng chất lượng hàng hóa, công khai nguồn gốc, ứng dụng công nghệ và kết hợp bán trực tiếp với trực tuyến. Cùng đó, chợ cần được tổ chức lại theo hướng thuận tiện, sạch sẽ, an toàn, đáp ứng tốt hơn nhu cầu mua sắm ngày càng đa dạng của người dân.
Từ những quầy hàng ngóng khách hôm nay, chợ truyền thống Phú Thọ đang đứng trước yêu cầu thay đổi rõ rệt. Khi người mua ngày càng có nhiều lựa chọn, giữ được sức sống của chợ không chỉ là giữ lại những gian hàng, mà còn là tìm cách để chợ tiếp tục đáp ứng nhu cầu mua sắm trong nhịp sống mới.
