Mục tiêu không chỉ là đưa sóng điện thoại tới những nơi mạng mặt đất chưa phủ tới, mà còn giúp châu Âu giảm phụ thuộc vào các dịch vụ nước ngoài như Starlink.
Công nghệ này được gọi là “direct-to-device” (D2D), tức kết nối trực tiếp thiết bị với vệ tinh. Thay vì phải thông qua các trạm phát sóng trên mặt đất, điện thoại thông minh có thể liên lạc trực tiếp với vệ tinh hoạt động như những trạm phát sóng trên không gian. Hiện D2D chưa thực sự phù hợp với các thành phố đông đúc và tín hiệu còn yếu bên trong các tòa nhà. Tuy nhiên, công nghệ này đặc biệt hữu ích ở những vùng hẻo lánh chưa có mạng di động, hoặc khi hệ thống viễn thông trên mặt đất bị gián đoạn do bão, cháy rừng và các thảm họa khác.
Trong lĩnh vực này, châu Âu đang chậm chân so với Mỹ. Starlink của tỷ phú Elon Musk đã có khoảng 10 triệu người sử dụng trên toàn thế giới, trong khi Amazon Leo cũng đang triển khai mạng vệ tinh của mình. Eutelsat, nhà khai thác vệ tinh lớn của châu Âu, hiện chưa cung cấp dịch vụ D2D nhưng cho biết đang nghiên cứu một số phương án.
Các tập đoàn viễn thông lớn của châu Âu cũng bắt đầu vào cuộc. Orange của Pháp, Deutsche Telekom của Đức, Telefonica của Tây Ban Nha và Vodafone của Anh đang xem xét khả năng thành lập một liên minh để cung cấp dịch vụ D2D. Tại một hội nghị ở Paris ngày 16/9, ông Jesus Millon Millan, phụ trách các liên minh chiến lược của Telefonica, xác nhận các bên đang nghiên cứu kế hoạch và có thể đưa ra quyết định trong những tuần hoặc tháng tới.
Nếu được thành lập, liên minh này có thể tham gia giành quyền sử dụng băng tần 2 GHz mà Liên minh châu Âu (EU) dự kiến dành cho dịch vụ kết nối trực tiếp điện thoại với vệ tinh.
Kế hoạch nhận được sự ủng hộ của Pháp và EU, trong bối cảnh châu Âu muốn có dịch vụ của riêng mình thay vì phụ thuộc vào các nhà cung cấp nước ngoài. Việc Starlink trở thành một phương tiện liên lạc quan trọng đối với Ukraine trong cuộc xung đột với Nga càng khiến vấn đề này được chú ý. Tại Hội nghị Thượng đỉnh Quốc tế về Không gian ở Paris ngày 10/9, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đã kêu gọi các doanh nghiệp viễn thông nhanh chóng thành lập một “liên minh D2D châu Âu”.
Ủy ban châu Âu (EC) cũng đang tìm cách tạo thuận lợi cho các hệ thống vệ tinh của châu Âu. Theo đề xuất công bố ngày 27/5, 1/3 băng tần 2 GHz sẽ được dành cho những nhu cầu thiết yếu của châu Âu, trong đó có thông tin liên lạc an toàn của lực lượng vũ trang. Phần này sẽ được kết nối với IRIS², hệ thống vệ tinh liên lạc tự chủ của EU dự kiến bắt đầu triển khai từ năm 2029.
1/3 băng tần khác sẽ dành cho các doanh nghiệp châu Âu cung cấp dịch vụ thương mại. Như vậy, các nhà khai thác ngoài châu Âu như Starlink và Amazon Leo chỉ có thể cạnh tranh đối với 1/3 còn lại.
Theo Phó Chủ tịch EC Henna Virkkunen, cách phân bổ này nhằm tăng khả năng tự chủ chiến lược của châu Âu. Tổng Giám đốc Orange Wholesale Michaël Trabbia cũng hy vọng châu Âu có thể có một hệ thống vệ tinh riêng đi vào hoạt động từ năm 2029, khi các tần số mới được đưa vào sử dụng.
Theo ông, điều quan trọng là không để thị trường phụ thuộc vào một nhà cung cấp duy nhất, nhất là khi nhà cung cấp đó nằm ngoài châu Âu và chịu sự điều chỉnh của luật pháp Mỹ.
Tuy nhiên, kế hoạch của EU đã vấp phải phản ứng mạnh từ phía Mỹ. Starlink phản đối việc các doanh nghiệp ngoài châu Âu bị hạn chế khả năng tiếp cận băng tần. Chủ tịch Ủy ban Truyền thông Liên bang Mỹ (FCC) Brendan Carr cũng cảnh báo có thể áp dụng nguyên tắc “có đi có lại” đối với các nhà khai thác vệ tinh châu Âu đang kinh doanh tại Mỹ.
Đây chính là một trong những khó khăn lớn đối với tham vọng của châu Âu. Xây dựng một mạng vệ tinh thương mại cần khoản đầu tư lên tới hàng tỷ euro, trong khi thị trường châu Âu không đủ lớn để dễ dàng thu hồi vốn. Tổng Giám đốc Orange Christel Heydemann từng lưu ý rằng một mạng vệ tinh quỹ đạo thấp chỉ có thể hoạt động hiệu quả về kinh tế nếu tiếp cận được thị trường toàn cầu.
Châu Âu vì thế đang tìm cách vừa xây dựng năng lực riêng để giảm phụ thuộc vào các dịch vụ nước ngoài, vừa tạo ra một hệ thống đủ sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Thành công của kế hoạch này sẽ là một bước quan trọng trong nỗ lực tăng cường tự chủ của châu Âu trong hai lĩnh vực chiến lược là không gian và viễn thông.
