Châu Âu chưa thể thay thế Starlink trong thời gian tới, Đại diện cấp cao phụ trách chính sách đối ngoại của EU Kaja Kallas cảnh báo ngày 16/10, khi những gián đoạn đối với mạng vệ tinh của tỷ phú Elon Musk làm dấy lên lo ngại về khả năng thông tin liên lạc của Ukraine trên chiến trường.
“Starlink thực sự cần thiết đối với Ukraine và đáng tiếc là trong ngắn hạn, châu Âu không thể thay thế năng lực này”, bà Kallas nói với các phóng viên trước thềm hội nghị thượng đỉnh EU có sự tham dự của Tổng thống Ukraine, Volodymyr Zelensky.
Theo tờ Kyiv Independent, Ukraine phụ thuộc vào Starlink và phiên bản dành cho quân sự Starshield để duy trì liên lạc trên chiến trường, thực hiện các cuộc tấn công tầm trung vào những khu vực do Nga kiểm soát và vận hành thiết bị bay không người lái (UAV) đánh chặn nhằm tiêu diệt UAV tấn công của Nga.
Mạng lưới vệ tinh Starlink có quy mô vượt trội so với các đối thủ. Mô hình kinh doanh cùng các thiết bị đầu cuối nhỏ gọn, giá cả phải chăng cũng tạo cho hệ thống này lợi thế lớn trước những đối thủ sử dụng thiết bị cồng kềnh và đắt đỏ hơn.
Trong tuần này, Kiev thông báo các kết nối Starlink phục vụ quân sự bị hạn chế. Giới chức Ukraine cho biết tốc độ kết nối tại một số thiết bị đầu cuối đã giảm trong ngày 14/10. Trong khi đó, ông chủ Starlink, Elon Musk nói mọi gián đoạn đều thuộc trách nhiệm của chính phủ Mỹ, không phải công ty SpaceX của ông.
Châu Âu khẩn trương tìm phương án thay thế
Bà Kallas cho biết Cơ quan Quốc phòng châu Âu đã xác định những năng lực quân sự thiết yếu mà châu Âu còn thiếu và cần phát triển. “Chúng ta cần lấp đầy những khoảng trống này càng sớm càng tốt”, bà nói.
Thủ tướng Latvia Andris Kulbergs thừa nhận châu Âu chưa đủ khả năng cung cấp một phương án thay thế hoàn chỉnh.
“Starlink thực sự là yếu tố then chốt để Ukraine có thể chiến đấu hoặc chống trả”, ông nói với các phóng viên ngày 16/10. Châu Âu có một số năng lực tương đương, nhưng chưa đủ để đáp ứng nhu cầu của Ukraine.
Thủ tướng Hà Lan Rob Jetten nói với AFP rằng ông đã thảo luận vấn đề này với Tổng thống Pháp Emmanuel Macron hôm 15/10, tập trung vào cách các nước châu Âu có thể cung cấp thêm dịch vụ thông tin liên lạc vệ tinh trong thời gian tới.
Ủy ban châu Âu hiện đang đàm phán để Ukraine tham gia GOVSATCOM, chương trình của EU tập hợp các nguồn lực vệ tinh nhằm cung cấp dịch vụ liên lạc bảo mật cho các cơ quan chính phủ.
Hệ thống này có thể cung cấp cho Kiev một phương án khác để duy trì liên lạc bảo mật trong các cuộc tấn công của Nga nhằm vào cơ sở hạ tầng và khi những mạng thông tin liên lạc thông thường bị gián đoạn. Tuy nhiên, Brussels chưa xác nhận liệu hệ thống có thể đáp ứng năng lực của Starlink trong các hoạt động chiến đấu hay không.
Theo ông Regnier, EU có thể bổ sung các dịch vụ vệ tinh thương mại ngay từ năm 2027, qua đó góp phần đáp ứng nhu cầu quân sự. Về dài hạn, EU dự kiến đưa mạng lưới vệ tinh IRIS², gồm hơn 300 vệ tinh, vào vận hành đầy đủ trong năm 2029.
Cho đến lúc đó, Ukraine vẫn phụ thuộc lớn vào Starlink, trong khi châu Âu chưa có phương án thay thế sẵn sàng để binh sĩ Ukraine có thể lập tức kết nối với các UAV của mình.
Sức ép chính trị tại châu Âu nhằm phát triển các phương án thay thế cũng đang gia tăng. Trong tuyên bố ngày 15/10, Chủ tịch nhóm Renew Europe, Valérie Hayer kêu gọi các nhà lãnh đạo EU tăng cường hỗ trợ Ukraine và giải quyết tình trạng phụ thuộc vào dịch vụ vệ tinh của Mỹ.
“Những ngày gần đây cũng cho thấy nhu cầu cấp bách về một phương án thay thế Starlink của châu Âu”, bà nói.
Nga chạy đua xây dựng mạng vệ tinh riêng
Tháng 5, chỉ huy Lực lượng Hệ thống không người lái Ukraine Robert “Madyar” Brovdi cảnh báo Nga có thể triển khai một hệ thống thay thế Starlink dọc chiến tuyến trong vòng một năm.
Dự án chủ lực của Nga là Rassvet, do công ty Bureau 1440 phát triển. Công ty này đã phóng 16 vệ tinh vào tháng 3/2026. Theo báo Nga Kommersant, tại thời điểm đó, có sáu vệ tinh Rassvet trên quỹ đạo.
Dù chòm vệ tinh còn hạn chế về quy mô, trang tin quốc phòng Ukraine Militarnyi cho biết các vệ tinh bay qua Ukraine thường xuyên có thể cung cấp vùng phủ sóng đủ để phục vụ một số ứng dụng ở tiền tuyến. Tuy nhiên, Rassvet vẫn còn thua xa Starlink về quy mô và năng lực vận hành đã được kiểm chứng.
Quân đội Nga cũng sử dụng các thiết bị thay thế, trong đó có những thiết bị đầu cuối được gọi là “Gazprom”.
Starlink hiện vận hành hơn 7.800 vệ tinh, trong khi Nga vẫn đang xây dựng mạng lưới của mình. Tuy vậy, khả năng Moskva mở rộng Rassvet và cải thiện thiết bị đầu cuối có thể trở thành mối lo ngại ngày càng lớn đối với Ukraine, đặc biệt khi cả hai bên ngày càng phụ thuộc vào kết nối vệ tinh để điều khiển UAV và phối hợp các hoạt động trên chiến trường.
