"Nền kinh tế mèo" mang về hàng tỷ USD cho Nhật Bản
Ở Nhật Bản, mèo không chỉ là thú cưng mà còn trở thành một phần đặc biệt của văn hóa đại chúng và nền kinh tế. Hình ảnh mèo xuất hiện khắp nơi: trên bìa tiểu thuyết, biển hiệu cửa hàng, đồ lưu niệm và thậm chí có cả ngày chính thức dành riêng cho loài vật này.
Một báo cáo gần đây cho rằng “nền kinh tế mèo” - hay còn gọi là “catnomics” - có thể tạo ra gần 3.000 tỷ yen (khoảng 18,8 tỷ USD) cho kinh tế Nhật Bản trong năm 2026.
Sức hút của mèo đặc biệt rõ tại khu phố Yanaka Ginza ở đông bắc Tokyo, nơi được mệnh danh là “thị trấn mèo” của thủ đô. Du khách từ Bắc Mỹ, Australia và châu Âu đổ về đây để trải nghiệm văn hóa mèo đặc trưng của Nhật Bản.
Các cửa hàng trong khu phố bán đủ loại sản phẩm liên quan đến mèo như bánh ngọt hình mèo, con dấu cá nhân hóa, nam châm tủ lạnh, bưu thiếp, đũa và đồ gốm mang biểu tượng “mèo may mắn”.
Yumiko Yamashita – chủ cửa hàng Neco Action và cũng là người nuôi nhiều mèo – cho biết khu Yanaka từ lâu nổi tiếng vì có nhiều chùa Phật giáo, nơi mèo từng tự do đi lại khắp khu dân cư. Tuy nhiên, vào những ngày nóng nực, chúng thường ở trong nhà nên ít xuất hiện hơn trước.
Từ văn học đến du lịch, mèo trở thành “cỗ máy kiếm tiền”
Làn sóng phổ biến của văn học Nhật Bản trên toàn cầu càng khiến hình tượng mèo trở nên có giá trị thương mại lớn hơn.
Hơn một thế kỷ trước, nhà văn Natsume Sōseki đã viết tác phẩm nổi tiếng "I Am a Cat" (Tôi là con mèo) dưới góc nhìn của một con mèo. Sau này, mèo tiếp tục xuất hiện dày đặc trong các tiểu thuyết siêu thực của Haruki Murakami và nhiều tác phẩm nổi tiếng khác như "The Travelling Cat Chronicles" (Chuyện chú mèo du hành) hay "The Guest Cat" (Vị khách mèo).
Nhiều nhà xuất bản thậm chí còn tận dụng “sức mạnh tiếp thị” của mèo bằng cách đưa hình mèo lên bìa những cuốn sách không hề liên quan tới loài vật này.
Theo khảo sát của Hiệp hội Thức ăn Thú cưng Nhật Bản, năm 2025 nước này có khoảng 8,8 triệu con mèo nuôi trong gia đình, vượt xa 6,8 triệu chó nuôi. Số lượng thú cưng hiện cũng nhiều hơn số trẻ em dưới 15 tuổi ở Nhật.
Một hộ gia đình nuôi mèo trung bình chi gần 1,8 triệu yen (khoảng 11.300 USD) trong suốt vòng đời của thú cưng.
Giáo sư danh dự Katsuhiro Miyamoto của Đại học Kansai ước tính các hoạt động liên quan đến mèo – từ quán cà phê mèo, sách ảnh, thức ăn thú cưng cho tới ngành sản xuất liên quan – sẽ đóng góp gần 3.000 tỷ yen cho kinh tế Nhật năm nay.
Ông cho rằng tác động kinh tế của “catnomics” gần tương đương với Triển lãm Thế giới Osaka 2025.
Những người nổi tiếng yêu mèo ở Nhật gồm cả Nhật hoàng, Hoàng hậu và Thủ tướng Sanae Takaichi, người từng công khai nói rằng bà thích mèo hơn chó.
Vì sao mèo có vị trí đặc biệt trong văn hóa Nhật Bản?
Người ta tin rằng mèo được đưa vào Nhật Bản từ thời kỳ Nara (710-794) thông qua các sứ thần trở về từ nhà Đường bên Trung Quốc.
Nhiều con mèo được nuôi trong chùa để bảo vệ kinh sách khỏi chuột, từ đó khiến chúng dần mang ý nghĩa linh thiêng và huyền bí trong văn hóa Nhật.
Nhà văn Stephen Mansfield nhận xét rằng mèo là “sinh vật mang tinh thần Thiền nhất của tự nhiên”, bởi chúng sống hoàn toàn trong hiện tại, với vẻ bình thản mà con người khó đạt được.
Trong văn hóa dân gian Nhật Bản, mèo thường được xem là biểu tượng của may mắn và lòng nhân hậu. Điều này thể hiện rõ qua tượng Maneki-neko – chú mèo giơ chân vẫy khách, thường xuất hiện ở cửa hàng và nhà hàng để cầu tài lộc.
Theo truyền thuyết, hình tượng này bắt nguồn từ Gotokuji Temple, nơi một lãnh chúa phong kiến thoát chết vì sét đánh sau khi nhìn thấy một con mèo vẫy mình bước tới ngôi chùa.
Ngày nay, tượng mèo may mắn xuất hiện khắp Nhật Bản như biểu tượng cầu tài lộc và thịnh vượng.
Tuy nhiên, giống như “đảo mèo” Aoshima nổi tiếng, tương lai của mèo ở Nhật cũng phụ thuộc vào con người. Trong bối cảnh dân số Nhật suy giảm và già hóa nhanh chóng, số lượng mèo nuôi có thể giảm trong tương lai.
Dẫu vậy, ở thời điểm hiện tại, những chú mèo tại Nhật Bản vẫn đang sống trong thời kỳ “hoàng kim” của mình.
