Cảnh báo sớm các hình thức lừa đảo trực tuyến xuyên bên giới

Các hình thức lừa đảo trực tuyến với thủ đoạn sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI), hoạt động xuyên biên giới gia tăng. Việc hình thành mạng lưới chia sẻ tín hiệu rủi ro giữa cơ quan chức năng, ngân hàng, doanh nghiệp viễn thông và các nền tảng số  nhằm cảnh báo, ngăn chặn lừa đảo từ sớm.

Cảnh báo không thể đơn lẻ

Sự phát triển của công nghệ số đang mở ra nhiều cơ hội phát triển kinh tế xã hội, nhưng cũng tạo điều kiện để tội phạm mạng mở rộng hoạt động với phương thức, thủ đoạn ngày càng tinh vi. Đáng chú ý, các đối tượng đã lợi dụng AI, công nghệ giả mạo hình ảnh, giọng nói (deepfake) để tạo dựng những kịch bản lừa đảo có tính thuyết phục cao, khiến người dân khó nhận diện.

Thiết bị tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) để hoán đổi khuôn mặt, thay đổi phông nền, tạo hình ảnh giả mạo, chẳng hạn bối cảnh tại thành phố Paris. Ảnh: Sơn Hên/PV TTXVN tại Campuchia
Thiết bị tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) để hoán đổi khuôn mặt, thay đổi phông nền, tạo hình ảnh giả mạo, chẳng hạn bối cảnh tại thành phố Paris. Ảnh: Sơn Hên/PV TTXVN tại Campuchia

Theo Đại tá Nguyễn Huy Lục, Trưởng Phòng Phòng, chống tội phạm sử dụng không gian mạng, xâm phạm trật tự an toàn xã hội (Phòng 5), Cục An ninh mạng, Bộ Công an, tội phạm mạng đang tận dụng AI để tự động hóa hoạt động thu thập, phát tán thông tin sai sự thật, mã độc và thực hiện các hành vi lừa đảo. Các đối tượng còn lợi dụng đặc tính xuyên biên giới của không gian mạng để tổ chức hoạt động phạm pháp từ nhiều quốc gia.

Mặc dù các cơ quan chức năng đã triển khai nhiều biện pháp như chuẩn hóa thông tin thuê bao di động, xác thực sinh trắc học trong giao dịch và kiểm soát quy trình định danh điện tử, tội phạm vẫn liên tục thay đổi phương thức hoạt động. Các đối tượng chuyển sang sử dụng mạng xã hội, ứng dụng gọi điện bên thứ ba và các phương thức giao dịch mới để tiếp cận, thao túng tâm lý nạn nhân.

Cũng theo Đại tá Nguyễn Huy Lục, công tác phòng, chống tội phạm mạng vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức, đòi hỏi phải nâng cao năng lực dự báo, tăng cường phối hợp giữa các cơ quan, đơn vị trong trao đổi thông tin, phòng ngừa và điều tra tội phạm.

Đáng chú ý, từ thực tiễn đấu tranh, lực lượng chức năng đã triệt phá nhiều đường dây lừa đảo xuyên quốc gia với số tiền chiếm đoạt đặc biệt lớn. Tháng 12/2025, Cục An ninh mạng phối hợp với Công an tỉnh Đồng Nai triệt phá một đường dây lừa đảo hoạt động tại khu vực giáp biên giới Việt Nam, chiếm đoạt khoảng 101 triệu USD của công dân Việt Nam, tương đương 2.600 tỷ đồng.

Bà Tăng Thị Hà Yên, Giám đốc Trung tâm Trí tuệ nhân tạo và Dữ liệu MoMo phân tích, tại thời điểm người dùng thực hiện giao dịch chuyển tiền, tổ chức tài chính thường chỉ nhìn thấy một phần hành trình lừa đảo. Quá trình tiếp cận, dẫn dụ và thao túng tâm lý có thể đã diễn ra trước đó trên mạng xã hội, điện thoại hoặc các nền tảng nhắn tin khác. Đơn vị cung cấp dịch vụ thường đi sau đối tượng lừa đảo 1 bước.

Dữ liệu cảnh báo phân tán, việc chia sẻ chậm và riêng lẻ khiến các tổ chức khó nhận diện toàn bộ đường dây. Có những trường hợp thời gian xác minh, cảnh báo kéo dài nhiều ngày, trong khi dòng tiền lừa đảo có thể được chuyển đi chỉ trong vài phút. Vì vậy, cần có cơ chế kết nối tín hiệu từ nhiều lĩnh vực để nhận diện rủi ro sớm hơn, thay vì chỉ can thiệp tại thời điểm giao dịch tài chính.

Kết nối trong nước, mở rộng hợp tác quốc tế

Các chuyên gia an ninh mạng cho rằng, Việt Nam cần hình thành mạng lưới cảnh báo rủi ro trực tuyến với sự tham gia của ngân hàng, đơn vị cung cấp ví điện tử, doanh nghiệp viễn thông, nền tảng mạng xã hội và các tổ chức công nghệ.

Theo mô hình được đề xuất, các thành viên sẽ đóng góp tín hiệu rủi ro từ phản ánh của người dùng hoặc hệ thống giám sát về một đầu mối kết nối. Dữ liệu từ nhiều nguồn được đối chiếu, liên kết và đánh giá mức độ rủi ro bằng AI, sau đó chia sẻ trở lại các thành viên. Trên cơ sở đó, mỗi đơn vị lựa chọn phương thức cảnh báo phù hợp với khách hàng và phản hồi kết quả xử lý để nâng cao độ chính xác của hệ thống.

Chẳng hạn, khi ngân hàng phát hiện tài khoản có dấu hiệu bất thường, doanh nghiệp viễn thông nhận diện số điện thoại lừa đảo hoặc nền tảng số phát hiện website giả mạo, những tín hiệu này có thể được chia sẻ kịp thời để các đơn vị khác chủ động cảnh báo người dùng, ngăn chặn giao dịch đáng ngờ.

Ông Norman, đại diện Google cho rằng, phòng, chống lừa đảo trực tuyến cần sự kết hợp giữa các cơ chế bảo vệ tích hợp trên thiết bị, nền tảng số, hợp tác liên ngành và nâng cao nhận thức cộng đồng. Đây là những lớp phòng thủ bổ trợ cho nhau, giúp người dùng được bảo vệ ngay từ khi tiếp xúc với các nguy cơ trên môi trường mạng.

Tuy nhiên, để mạng lưới hoạt động hiệu quả, vấn đề quan trọng là phải xây dựng được cơ chế chia sẻ thông tin thống nhất, bảo đảm an toàn và bảo mật dữ liệu. Các thành viên cần có nguyên tắc chung về chia sẻ tín hiệu kỹ thuật, giao thức truy vết, xác minh thông tin và phối hợp cảnh báo, ngăn chặn theo thời gian thực.

Theo ông Vũ Ngọc Sơn, Trưởng Ban nghiên cứu khoa học (Hiệp hội An ninh mạng), việc kết nối mạng lưới cảnh báo trong nước với các nền tảng quốc tế như GSE cũng có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh nhiều đường dây lừa đảo hoạt động xuyên biên giới. Qua đó, Việt Nam có thêm nguồn dữ liệu để nhận diện các chiến dịch lừa đảo mới, đồng thời tăng cường khả năng phối hợp xử lý.

Từ yêu cầu thực tiễn, việc hình thành mạng lưới cảnh báo rủi ro trực tuyến không chỉ là giải pháp công nghệ mà còn là cơ chế phối hợp giữa Nhà nước, doanh nghiệp và cộng đồng. Khi một tín hiệu bất thường được phát hiện và chia sẻ kịp thời, nhiều tổ chức có thể cùng tham gia ngăn chặn, giảm nguy cơ người dân trở thành nạn nhân.

Thông điệp “Một người báo cáo, triệu người được bảo vệ” là mục tiêu của mô hình này: Chuyển từ ứng phó sau khi xảy ra sự cố sang chủ động phòng ngừa, phát hiện và cảnh báo sớm, góp phần xây dựng môi trường số an toàn, tin cậy.

XM/Báo Tin tức và Dân tộc

Dành cho bạn

Đổi mới giáo dục trong kỷ nguyên AI: Làm sao để công nghệ phát huy tư duy người học?

Đổi mới giáo dục trong kỷ nguyên AI: Làm sao để công nghệ phát huy tư duy người học?

Trí tuệ nhân tạo (AI) có thể đưa ra lời giải và đáp án chỉ trong vài giây, nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc học sinh thực sự hiểu vấn đề. Khi AI ngày càng tham gia sâu vào quá trình học tập, giáo dục đứng trước yêu cầu tìm cách khai thác công nghệ hiệu quả mà vẫn phát triển tư duy độc lập, khả năng phản biện và năng lực tự học của người học.

Số hóa tín dụng, mở lối cho doanh nghiệp vay vốn cuối năm

Số hóa tín dụng, mở lối cho doanh nghiệp vay vốn cuối năm

Thực hiện chủ trương chuyển đổi số theo tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW, các ngân hàng đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, phát triển nền tảng và phần mềm cho vay trực tuyến, đồng thời khai thác dữ liệu để đổi mới quy trình cấp tín dụng.

Từ năng lực cạnh tranh số đến làm chủ công nghệ chiến lược

Từ năng lực cạnh tranh số đến làm chủ công nghệ chiến lược

Triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, Việt Nam đang thực hiện đồng bộ các giải pháp phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, trong đó chú trọng nâng cao năng lực nghiên cứu, ứng dụng và làm chủ công nghệ.