Bang đi đầu trong quản lý AI
California là nơi tập trung nhiều công ty công nghệ lớn của Mỹ, trong đó có Google, Meta và OpenAI. Vì thế, những quy định được ban hành tại bang này không chỉ tác động đến chính quyền và doanh nghiệp địa phương mà còn thu hút sự chú ý của toàn ngành công nghệ.
Cuộc tranh luận càng rõ hơn trong năm 2026, khi chính quyền liên bang và California có cách tiếp cận khác nhau đối với việc quản lý AI.
Tháng 3, Tổng thống Donald Trump cảnh báo các bang không nên xây dựng những quy định riêng về AI. Nhà Trắng lập luận rằng một hệ thống gồm nhiều luật khác nhau giữa các bang có thể làm tăng chi phí tuân thủ của doanh nghiệp và ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh của Mỹ trong lĩnh vực AI.
California tiếp tục theo hướng riêng. Ngày 30/3, Thống đốc Gavin Newsom ban hành sắc lệnh hành pháp yêu cầu các công ty AI ký hợp đồng với bang phải đáp ứng các biện pháp bảo vệ về an toàn và quyền riêng tư. Chính quyền California đồng thời tiếp tục thúc đẩy những quy định nhằm hạn chế các rủi ro liên quan đến AI, trong đó có những biện pháp bảo vệ trẻ em.
Động thái này nằm trong quá trình California xây dựng hệ thống quy định AI trong những năm gần đây. Các đạo luật của bang đề cập nhiều vấn đề khác nhau, từ minh bạch nội dung do AI tạo ra, dữ liệu huấn luyện đến trách nhiệm của các nhà phát triển những mô hình AI tiên tiến.
Một số quy định yêu cầu các nền tảng cung cấp công cụ giúp người dùng nhận biết nội dung do AI tạo ra. Những quy định khác yêu cầu nhà phát triển công bố thông tin liên quan đến an toàn của mô hình hoặc báo cáo các sự cố nghiêm trọng.
AI tạo sinh cũng trở thành một lĩnh vực được chú ý, đặc biệt khi các chatbot ngày càng được sử dụng rộng rãi. California đã đưa ra những yêu cầu riêng đối với các hệ thống tương tác với trẻ vị thành niên, trong đó có việc thông báo rõ cho người dùng khi họ đang giao tiếp với AI và áp dụng các biện pháp hạn chế nội dung có nguy cơ gây hại.
Những quy định này phản ánh một vấn đề mà nhiều chính phủ đang phải đối mặt: công nghệ phát triển nhanh hơn chu kỳ xây dựng chính sách.
Giữa yêu cầu an toàn và áp lực đổi mới
California không phải nơi duy nhất tại Mỹ tìm cách xây dựng quy định về AI. Khi chưa có một đạo luật liên bang toàn diện, các bang đã đưa ra hàng loạt sáng kiến lập pháp riêng.
Theo Axios, đến đầu năm 2026, hơn 1.500 dự luật liên quan đến AI đã được đề xuất tại các bang của Mỹ. Điều đó tạo ra một bức tranh pháp lý phân tán, trong đó doanh nghiệp có thể phải tuân thủ những yêu cầu khác nhau tùy từng địa phương.
Với California, lợi thế lớn nằm ở quy mô thị trường và vị trí đặc biệt của bang trong ngành công nghệ. Các công ty lớn đặt trụ sở hoặc hoạt động mạnh tại đây nên những yêu cầu mới có thể ảnh hưởng đáng kể đến cách họ phát triển và cung cấp sản phẩm.
Nhưng chính điều này cũng tạo ra tranh luận. Các nhà lập pháp cho rằng AI có thể tạo ra những rủi ro mới liên quan đến quyền riêng tư, thông tin sai lệch, gian lận và nội dung gây hại, trong khi khung pháp lý cần đi trước để bảo vệ người sử dụng.
Các doanh nghiệp công nghệ lại quan tâm đến chi phí và tính thống nhất của quy định. Nếu mỗi bang áp dụng một bộ tiêu chuẩn riêng, doanh nghiệp có thể phải xây dựng nhiều quy trình kiểm tra và tuân thủ khác nhau cho cùng một sản phẩm.
Một số dự luật tại California vì thế đã vấp phải phản ứng từ ngành công nghệ và không được thông qua. Tranh luận xoay quanh câu hỏi mức độ quản lý nào là phù hợp để vừa giảm rủi ro vừa không tạo thêm rào cản đối với nghiên cứu và phát triển AI.
Điểm đáng chú ý là California không xây dựng một mô hình quản lý hoàn chỉnh ngay từ đầu. Các quy định đang được bổ sung, điều chỉnh và tranh luận cùng với sự phát triển của công nghệ. Chính quá trình này khiến California được xem như một “phòng thí nghiệm chính sách” về AI.
Việt Nam và bài toán xây dựng khung quản trị AI
Câu chuyện tại California có một điểm đáng chú ý đối với những quốc gia đang đẩy mạnh phát triển AI như Việt Nam: quản lý công nghệ không thể tách khỏi quá trình phát triển công nghệ.
Nghị quyết 57-NQ/TW xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực quan trọng của phát triển đất nước, đồng thời đặt yêu cầu hoàn thiện thể chế để tạo môi trường thuận lợi cho các hoạt động này.
Trong lĩnh vực AI, yêu cầu đó thể hiện ở việc vừa tạo không gian cho nghiên cứu, thử nghiệm và ứng dụng công nghệ, vừa có cơ chế xử lý những vấn đề phát sinh khi AI được đưa vào đời sống.
Thực tế sử dụng AI ngày càng mở rộng từ giáo dục, y tế, tài chính, hành chính công đến truyền thông và sản xuất. Khi đó, những vấn đề như dữ liệu được sử dụng để huấn luyện mô hình, trách nhiệm khi AI đưa ra kết quả sai, bảo vệ thông tin cá nhân hay nhận diện nội dung do AI tạo ra không còn chỉ là câu chuyện kỹ thuật.
Đây cũng là lý do việc xây dựng chính sách AI cần đi cùng với năng lực thực thi. Quy định có thể đặt ra nguyên tắc, nhưng để những nguyên tắc đó hoạt động trong thực tế còn cần tiêu chuẩn kỹ thuật, cơ chế kiểm tra, đội ngũ nhân lực và khả năng cập nhật khi công nghệ thay đổi.
Kinh nghiệm California cho thấy một cách tiếp cận đang được thử nghiệm trong điều kiện công nghệ phát triển rất nhanh: thay vì chờ đến khi mọi vấn đề đã rõ ràng mới xây dựng quy định, chính sách được điều chỉnh song song với quá trình ứng dụng.
Với Việt Nam, phát triển AI không chỉ là câu chuyện đầu tư vào mô hình, hạ tầng và nhân lực, mà còn là xây dựng một môi trường pháp lý đủ rõ để doanh nghiệp có thể đổi mới, người dân được bảo vệ và các cơ quan quản lý có công cụ xử lý những vấn đề mới phát sinh.
Cuộc tranh luận tại California vì thế chưa có một đáp án cuối cùng. Nhưng chính quá trình thử nghiệm, phản ứng và điều chỉnh chính sách ở bang này đang cung cấp thêm một trường hợp thực tế để các quốc gia theo dõi khi xây dựng khung quản trị cho một công nghệ thay đổi nhanh như AI.
