Áp lực chi phí và nguy cơ chậm tiến độ lan rộng
Biến động mạnh của giá nhiên liệu trong những tuần đầu tháng 3/2026 đã tạo ra cú sốc dây chuyền đối với lĩnh vực xây dựng hạ tầng. Theo thống kê, chỉ trong khoảng thời gian từ 26/2 đến 10/3, giá xăng dầu đã tăng từ 40% đến 60% so với kỳ điều hành trước đó. Riêng dầu DO - loại nhiên liệu chủ lực cho máy móc thi công có thời điểm tăng từ khoảng 17.600 đồng/lít lên hơn 30.000 đồng/lít, chưa bao gồm chi phí vận chuyển.
Sự leo thang này nhanh chóng lan sang các loại vật liệu xây dựng. Khi giá nhiên liệu tăng, chi phí vận chuyển đội lên, kéo theo giá cát, đá, xi măng, thép đồng loạt tăng theo. Ngay trong quý I/2026, giá vật liệu cơ bản đã tăng trên 10%, gây áp lực lớn lên tổng mức đầu tư của các dự án. Đối với các công trình giao thông, nhiên liệu chiếm từ 30 - 50% chi phí vận hành máy thi công. Vì vậy, khi giá dầu biến động mạnh, toàn bộ cơ cấu chi phí bị đảo lộn. Không ít nhà thầu rơi vào tình trạng càng thi công càng lỗ, trong khi hợp đồng đã ký lại không có điều khoản điều chỉnh giá linh hoạt.
Không chỉ dừng ở chi phí, tình trạng khan hiếm nguồn cung nhiên liệu đang diễn ra trên diện rộng. Tại dự án cao tốc Hữu Nghị - Chi Lăng (Lạng Sơn), nhu cầu dầu khoảng 90.000 lít/ngày nhưng mỗi cửa hàng chỉ bán nhỏ giọt khoảng 500 lít. Trong khi đó, mỗi nhà thầu cần từ 5.000 đến 20.000 lít/ngày để duy trì hoạt động. Dù chấp nhận trả thêm chi phí vận chuyển, nguồn cung vẫn không đáp ứng đủ.
Tình trạng tương tự cũng xảy ra tại cao tốc Đồng Đăng – Trà Lĩnh (Cao Bằng), nơi nhu cầu tiêu thụ lên tới 150.000 lít/ngày. Nhiều cửa hàng xăng dầu từ chối bán theo hình thức thùng phi hoặc xe téc nhỏ, khiến việc tiếp nhiên liệu cho máy móc gặp nhiều trở ngại.
Ở phía Nam, tại dự án mở rộng cao tốc TP Hồ Chí Minh - Long Thành - Dầu Giây, các nhà thầu buộc phải cử nhân sự đi “gom” từng lít dầu từ nhiều cây xăng khác nhau. Đây là giải pháp tình thế nhưng lại tiêu tốn thêm chi phí và nhân lực. Hệ quả dễ thấy là nhiều mũi thi công buộc phải hoạt động cầm chừng, thậm chí tạm dừng. Phương án thi công “3 ca, 4 kíp” theo chỉ đạo của Chính phủ gần như không thể duy trì. Nguy cơ chậm tiến độ đang hiện hữu tại nhiều dự án, kéo theo rủi ro đội vốn và ảnh hưởng đến kế hoạch phát triển hạ tầng chung.
Ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP Hồ Chí Minh, nhận định việc chi phí đầu vào tăng mạnh không chỉ gây áp lực lên tiến độ các dự án hạ tầng giao thông mà còn tạo hiệu ứng lan tỏa tới toàn bộ thị trường bất động sản. Theo ông, hạ tầng giữ vai trò nền tảng, quyết định tốc độ và chất lượng phát triển đô thị. Khi chi phí xây dựng hạ tầng bị đẩy lên cao do giá nhiên liệu và vật liệu biến động, mặt bằng giá bất động sản khó tránh khỏi xu hướng tăng theo. Tác động này thể hiện rõ nhất ở các phân khúc gắn chặt với hạ tầng như nhà ở, khu đô thị mới và bất động sản công nghiệp.
Bên cạnh đó, chi phí đầu tư gia tăng còn khiến doanh nghiệp phải điều chỉnh kế hoạch tài chính, thậm chí giãn tiến độ triển khai dự án, làm nguồn cung trên thị trường có nguy cơ bị thu hẹp. Về lâu dài, nếu không có giải pháp kiểm soát chi phí và ổn định thị trường, áp lực tăng giá có thể ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận nhà ở của người dân cũng như sức hấp dẫn của môi trường đầu tư.
Cần cơ chế linh hoạt, đồng bộ
Trước áp lực ngày càng lớn, các cơ quan quản lý và doanh nghiệp đã bắt đầu triển khai nhiều giải pháp nhằm tháo gỡ khó khăn. Về phía Nhà nước, ngày 9/3/2026, UBND tỉnh Cao Bằng đã ban hành công điện khẩn yêu cầu cập nhật giá vật liệu, nhiên liệu và nhân công theo diễn biến thị trường. Bộ Xây dựng cũng đã vào cuộc, đề nghị các địa phương linh hoạt trong cấp phép khai thác mỏ, tăng công suất để đảm bảo nguồn cung vật liệu.
Đáng chú ý, Bộ Công Thương đã kích hoạt Quỹ bình ổn giá xăng dầu từ ngày 11/3, đưa ra mức giá trần đối với một số loại nhiên liệu nhằm hạn chế đà tăng. Đây được xem là giải pháp kịp thời giúp hạ nhiệt thị trường trong ngắn hạn. Tuy nhiên, theo đánh giá của các doanh nghiệp, những biện pháp này mới chỉ mang tính tình thế. Vấn đề cốt lõi nằm ở cơ chế hợp đồng và khả năng thích ứng với biến động thị trường.
Hiện nay, phần lớn hợp đồng xây dựng được ký theo đơn giá cố định tại thời điểm lập dự án. Khi giá nhiên liệu và vật liệu tăng đột biến, nhà thầu phải tự gánh phần chi phí phát sinh. Điều này tạo áp lực lớn lên dòng tiền và có thể khiến nhiều doanh nghiệp rơi vào tình trạng kiệt quệ tài chính.
Ông Nguyễn Quang Huy, Tổng Giám đốc Tập đoàn Đèo Cả cho biết, doanh nghiệp đã phải chủ động tìm thêm nguồn cung, tăng dự trữ nhiên liệu và tái tổ chức kế hoạch thi công để thích ứng. “Chúng tôi ưu tiên nguồn lực cho các mũi thi công trọng điểm, đồng thời áp dụng các giải pháp tiết kiệm nhiên liệu. Tuy nhiên, nếu tình trạng này kéo dài, sẽ rất khó đảm bảo tiến độ như cam kết", ông Huy cho biết thêm.
Ở góc độ chuyên gia, TS. Sử Ngọc Khương, Giám đốc cấp cao Savills Việt Nam cho rằng, cần sớm thiết lập cơ chế điều chỉnh giá hợp đồng linh hoạt hơn. “Thị trường hiện nay biến động rất nhanh, nếu không có cơ chế bù trừ chi phí, doanh nghiệp sẽ không đủ sức chống chịu. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến ngành xây dựng mà còn tác động đến toàn bộ nền kinh tế”, ông Khương nhận định.
Các hiệp hội ngành nghề Vật liệu xây dựng cũng đã kiến nghị Chính phủ ba nhóm giải pháp chính. Thứ nhất là đảm bảo nguồn cung nhiên liệu cho các dự án trọng điểm, tránh tình trạng phân phối nhỏ giọt. Thứ hai là cho phép điều chỉnh giá hợp đồng, tính bù chi phí nhiên liệu phát sinh. Thứ ba là xây dựng hệ thống cập nhật giá vật liệu và chỉ số xây dựng theo thời gian thực, giúp các bên có cơ sở điều chỉnh phù hợp.
Về dài hạn, theo các chuyên gia kinh tế, Việt Nam cần đa dạng hóa nguồn cung năng lượng, giảm phụ thuộc vào biến động quốc tế. Đồng thời, việc quy hoạch và quản lý mỏ vật liệu xây dựng cũng cần được thực hiện bài bản hơn, tránh tình trạng khan hiếm cục bộ. Trong bối cảnh các dự án hạ tầng đang bước vào giai đoạn thi công cao điểm, mỗi ngày chậm trễ đều kéo theo hệ lụy lớn về kinh tế. Những nỗ lực từ phía doanh nghiệp là rất đáng ghi nhận nhưng để đảm bảo tiến độ và hiệu quả đầu tư, cần có sự vào cuộc mạnh mẽ, đồng bộ và kịp thời hơn từ phía Nhà nước. Nếu không có giải pháp căn cơ, áp lực chi phí và nguồn cung hiện nay không chỉ là thách thức trước mắt mà còn có thể trở thành “điểm nghẽn” dài hạn đối với phát triển hạ tầng và thị trường bất động sản Việt Nam.
