Dự thảo lần này nhấn mạnh định hướng đẩy mạnh tự chủ đại học, gắn chặt chức danh với vị trí việc làm, đồng thời tiếp thu nghiêm túc các góc độ đặc thù từ các cơ sở giáo dục đại học lớn trên cả nước.
Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn khẳng định, đội ngũ giáo sư và phó giáo sư là yếu tố cốt lõi quyết định chất lượng giáo dục đại học. Triển khai tinh thần đổi mới mạnh mẽ theo định hướng hội nhập quốc tế và tăng cường quyền tự chủ cho các cơ sở giáo dục đại học trong công tác bổ nhiệm, Bộ đã chỉ đạo xây dựng dự thảo thông tư mới nhằm thể chế hóa Luật Giáo dục đại học.
Theo Bộ trưởng, thông tư không chỉ dừng lại ở việc ghi nhận thành tích khoa học mà còn đánh giá chính xác vị trí việc làm, thúc đẩy chất lượng giảng dạy, nghiên cứu và tạo môi trường thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao, các nhà khoa học xuất sắc từ nước ngoài về làm việc tại Việt Nam.
Ông Vũ Minh Đức, Cục trưởng Cục Nhà giáo và Quản lý cán bộ giáo dục, Bộ GD&ĐT đã trình bày chi tiết về các căn cứ chính trị, pháp lý và thực tiễn hình thành dự thảo, nhấn mạnh 5 quan điểm cốt lõi: Căn cứ vào các Nghị quyết 29 về đổi mới căn bản toàn diện giáo dục; Kết luận 91 của Bộ Chính trị và Nghị quyết 71 về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo; Kế thừa các điểm hợp lý của Quyết định số 37/2018/QĐ-TTg, đảm bảo lộ trình chuyển tiếp, tránh gây xáo trộn đột ngột; Phân cấp, phát huy quyền tự chủ và trách nhiệm giải trình của các cơ sở giáo dục đại học; Xây dựng hệ thống tiêu chuẩn rõ ràng, tiếp cận chuẩn mực quốc tế nhưng bám sát điều kiện thực tiễn Việt Nam.
Phát biểu tại hội nghị, GS.TS Hoàng Anh Tuấn, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) bày tỏ sự đồng tình và đánh giá cao bản dự thảo Thông tư. Sau quá trình nhà trường chủ động tổ chức cho các trưởng ngành nghiên cứu kỹ lưỡng, các ý kiến ghi nhận văn bản đến thời điểm này đã được tiếp thu, chỉnh lý chặt chẽ, căn bản và rõ ràng về các điều khoản.
Đánh giá về những điểm mới của dự thảo, GS.TS Hoàng Anh Tuấn nhấn mạnh hai yếu tố nổi bật: Dự thảo kế thừa hợp lý từ Quyết định số 37/2018/QĐ-TTg, đảm bảo phù hợp với thực tiễn giáo dục đại học Việt Nam nhưng tiếp cận các chuẩn mực quốc tế; việc triển khai thông tư trong bối cảnh toàn quốc kiện định vị trí việc làm là rất phù hợp.
Bên cạnh đó, GS.TS Hoàng Anh Tuấn cũng đề cập đến độ mở của thông tư khi cho phép tính chỉ tiêu theo nhóm ngành, giúp tháo gỡ khó khăn cho các lĩnh vực hẹp trong khối Khoa học Xã hội và Nhân văn, nơi số lượng chuyên gia đôi khi còn hạn chế. Đồng thời, các quy định về công thức tính chỉ tiêu, lộ trình chuyển tiếp trong 3 năm đầu (khống chế tỷ lệ bổ nhiệm mỗi năm không quá 20%) được nhìn nhận là giải pháp thiết thực để tránh tình trạng bổ nhiệm ồ ạt, bảo đảm dư địa phát triển cho các thế hệ giảng viên và tiến sĩ trẻ.
PGS.TS Hoàng Tùng, Hiệu trưởng Trường Đại học Xây dựng Hà Nội cho biết, tinh thần Nghị quyết 57 đang thúc đẩy các hoạt động về đổi mới sáng tạo, văn bằng sáng chế. Tuy nhiên, ở trong dự thảo này, nội dung liên quan đến các kết quả văn bằng sáng chế chưa được đề cập nhiều.
Đại diện Đại học Đà Nẵng, GS.TS Bùi Văn Ga đề nghị không giới hạn ngoại ngữ trong một số ngôn ngữ cụ thể, mở rộng theo yêu cầu công việc chuyên môn của từng ngành, lĩnh vực. Ngoài tiếng Anh, ứng viên có thể sử dụng các ngoại ngữ phù hợp với đặc thù chuyên môn.
Về thời hiệu tiếp nhận thông tin phản ánh, khiếu nại, tố cáo đối với ứng viên, GS.TS Bùi Văn Ga đề nghị ban soạn thảo quy định rõ thời hạn tiếp nhận trước thời điểm họp hội đồng để có đủ thời gian xem xét, xử lý, tránh ảnh hưởng đến quyền lợi của ứng viên và hoạt động của hội đồng.
Còn GS.TS Trần Huy Thịnh, Trường Đại học Y Hà Nội đề nghị ban soạn thảo lượng hóa tối đa những nội dung có thể định lượng, hạn chế các quy định mang tính định tính. Khi có nhiều ứng viên cạnh tranh cho một vị trí, các tiêu chí không rõ ràng có thể dẫn đến khiếu nại, thắc mắc và gây khó khăn cho cơ sở giáo dục đại học trong quá trình triển khai.
Trao đổi lại với các cơ sở giáo dục đại học, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh nội dung mới của Thông tư là việc bổ nhiệm phó giáo sư, giáo sư có thể thực hiện bất kỳ thời điểm nào trong năm, không cần theo đợt như trước đây và ứng viên có thể nộp hồ sơ ở nhiều trường. Điều này sẽ tạo sự cạnh tranh lớn và đây không chỉ là quyền lợi của các trường mà còn giúp điều tiết tốt cho cả hệ thống. Sự cạnh tranh không chỉ ở số lượng, mà là cạnh tranh để nâng cao chất lượng; tạo sự năng động, dịch chuyển đội ngũ giáo sư, phó giáo sư không chỉ ở phạm vi trong nước.
Một số vấn đề cụ thể để hoàn thiện dự thảo Thông tư được Bộ trưởng lưu ý như việc đánh giá sau bổ nhiệm; làm rõ quyền, trách nhiệm trong từng điều khoản; quy định chuyển tiếp, trong đó tính toán kỹ tất cả các trường hợp…
Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn mong muốn các cơ sở giáo dục đại học tiếp tục nghiên cứu kỹ, cùng trao đổi, nêu ý kiến để Thông tư được ban hành có chất lượng tốt nhất và chuẩn bị triển khai Thông tư ngay sau khi ban hành.
