Đưa kỹ năng số về cơ sở bằng cách làm gần dân, sát dân
Theo Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Cao Bằng, các xã phường đã thành lập 1.431 tổ chuyển đổi số cộng đồng, với 12.151 thành viên.
Thông qua các lớp học phổ biến kiến thức “Bình dân học vụ số”, người dân thuộc các lứa tuổi ở các bản làng xa xôi đã tiếp cận, sử dụng dịch vụ công trực tuyến, đưa sản phẩm lên bán tại các sàn thương mại điện tử, thanh toán không dùng tiền mặt, sử dụng các ứng dụng kết nối người dân với chính quyền, nắm bắt thủ đoạn lừa đảo của đối tượng xấu, tự bảo vệ mình trên không gian mạng...
Đáng chú ý, sau khi được học tập, ứng dụng, trải nghiệm tiện ích của chuyển đổi số, tiện lợi khi sử dụng dịch vụ công trực tuyến, nhiều người dân đã tích cực học tập, ứng dụng và hướng dẫn hàng xóm, người thân sử dụng dịch vụ công trực tuyến, trở thành những “hạt nhân” chuyển đổi số ở xóm làng.
Kế hoạch không dừng ở lời kêu gọi, mà xác định mục tiêu, nhiệm vụ cụ thể; phân công rõ trách nhiệm cho từng sở, ngành, địa phương. Sở Khoa học và Công nghệ được giao làm cơ quan thường trực, chủ trì hướng dẫn chuyên môn, theo dõi, đánh giá, đồng thời kết nối phong trào với các nhiệm vụ khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang triển khai trên địa bàn.
Tỉnh duy trì "Ngày hội toàn dân học tập số" vào ngày 10/10 hằng năm, tạo nhịp sinh hoạt học tập kỹ năng số trong cộng đồng. Với đặc thù miền núi, dân cư phân tán, Cao Bằng chọn cách triển khai "Bình dân học vụ số" theo hướng thiết thực, tập trung vào những kỹ năng người dân cần ngay trong đời sống hằng ngày. Thay vì dàn trải nội dung, các địa phương ưu tiên các "đầu việc" gần dân như định danh điện tử, thanh toán không dùng tiền mặt, nộp hồ sơ trực tuyến, tiếp cận thông tin chính thống và an toàn trên môi trường số.
Cùng với các chương trình phổ cập kỹ năng số miễn phí cho cán bộ, công chức, viên chức và người dân, tỉnh tổ chức các hội nghị, hội thảo hướng dẫn ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong quản lý hành chính Nhà nước và nghiệp vụ chuyên môn.
Ở tuyến cơ sở, Tổ công nghệ số cộng đồng là lực lượng nòng cốt. Phương châm "đi từng ngõ, gõ từng nhà" được thể hiện bằng những việc rất cụ thể, như: Hướng dẫn người dân sử dụng điện thoại thông minh, cài đặt, sử dụng ứng dụng, nộp hồ sơ dịch vụ công trực tuyến, thanh toán không dùng tiền mặt. Cách làm "cầm tay chỉ việc" tạo ra thay đổi quan trọng, người dân không còn "nghe nói về chuyển đổi số" mà được thực hành ngay, được sửa sai ngay và hình thành tự tin từng bước.
Tại xóm Đồng Tâm - Bản Rạ, xã Đàm Thủy, sự lan tỏa của phong trào hiện lên rõ nhất trong những buổi họp xóm, sinh hoạt chi bộ và các buổi hướng dẫn tại cộng đồng.
Ông Mạc Đức Quân, Tổ trưởng Tổ chuyển đổi số cộng đồng xóm Đồng Tâm - Bản Rạ chia sẻ: Tổ chuyển đổi số cộng đồng của chúng tôi đã triển khai nhiều nội dung ngay từ các buổi họp chi bộ, họp xóm. Ban đầu, trong xóm còn nhiều bà con chưa biết sử dụng điện thoại thông minh, chưa quen với thanh toán không dùng tiền mặt. Qua nhiều lần hướng dẫn, bà con đều hưởng ứng rất tích cực. Bây giờ chỉ cần cầm điện thoại thông minh là bà con có thể mua sắm, chi tiêu không dùng tiền mặt, rất thuận lợi. Khi làm một số hồ sơ trực tuyến, bà con thấy rõ lợi ích không tốn nhiều thời gian, không phải đi lại nhiều. Chính vì thế, người dân rất ủng hộ và hưởng ứng phong trào chuyển đổi số.
Từ Đàm Thủy có thể rút ra kinh nghiệm triển khai phù hợp vùng cao, muốn kỹ năng số lan tỏa phải đưa nội dung học vào sinh hoạt cộng đồng; muốn người dân làm được phải hướng dẫn cụ thể, kiên trì, theo kiểu "dễ hiểu, dễ làm, làm quen dần".
Mô hình tiêu biểu tạo điểm tựa lan tỏa phong trào
Trong giai đoạn khởi đầu, những mô hình tiêu biểu có vai trò đặc biệt, vừa là minh chứng hiệu quả, vừa là "điểm tựa" để mở rộng phong trào. Mô hình được ghi nhận rõ nét là cách làm ở xã Hòa An và mô hình "Một cửa số" tại xã Bế Văn Đàn.
Tại xã Hòa An, 2 mô hình điểm "Cán bộ số tiêu biểu" và "Công dân số tiêu biểu" được triển khai từ cuối năm 2025 đã tạo chuyển biến tích cực. Anh Bế Kim Đạt, Phó Bí thư Đoàn Thanh niên xã được lựa chọn làm "Cán bộ số tiêu biểu". Trong thời gian ngắn, anh Đạt trực tiếp hướng dẫn 38 lượt người dân thực hiện thủ tục hành chính, cài đặt và sử dụng các nền tảng số trên điện thoại.
Cùng với đó, Bí thư Chi đoàn Phố Giữa, xã Hòa An Vũ Quốc Thịnh được lựa chọn là "Công dân số tiêu biểu", tích cực tuyên truyền, hướng dẫn bà con cài đặt VNeID, sử dụng sổ tay Đảng viên điện tử và các ứng dụng số thiết yếu.
Bưu điện Hòa An phối hợp cử cán bộ trực tiếp hỗ trợ người dân nộp hồ sơ dịch vụ công trực tuyến, thanh toán không dùng tiền mặt. Mô hình này cho thấy một điểm mạnh trong huy động hiệu quả lực lượng thanh niên, đoàn thể và doanh nghiệp bưu chính để tạo thành "mạng lưới hỗ trợ" ngay tại cơ sở.
Nhiều người dân sau khi được hướng dẫn đã chủ động hỗ trợ người thân, hàng xóm, từng bước hình thành thói quen sử dụng dịch vụ công trên môi trường số. "Bình dân học vụ số" đang từng bước đi vào đời sống người dân Cao Bằng bằng những thay đổi đơn giản, thiết thực với người dân, góp phần tuyên truyền, phổ biến kiến thức, pháp luật trên môi trường số theo tinh thần Nghị quyết 57.