Bảo tồn văn hóa, lan tỏa tri thức khoa học xã hội hội nhập toàn cầu

Sự kiện này hướng tới kỷ niệm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30/4), Ngày Khoa học công nghệ Việt Nam và Ngày Quốc tế Bảo tàng (18/5/2026); đồng thời hưởng ứng tinh thần của Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam và Nghị quyết số 57- NQ/TW của Bộ Chính trị về đẩy mạnh phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Phát biểu khai mạc, Giáo sư, Tiến sỹ Lê Văn Lợi, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam cho biết, đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu cao về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, việc lan tỏa tri thức khoa học đến với xã hội, gắn kết nghiên cứu với thực tiễn đời sống và chính sách phát triển quốc gia là một nhiệm vụ cấp thiết. Trong định hướng phát triển đó, Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam giữ vai trò quan trọng, không chỉ là một thiết chế văn hóa - khoa học đặc sắc của Viện Hàn lâm mà còn là cầu nối hiệu quả giữa nghiên cứu khoa học và công chúng, góp phần đưa tri thức khoa học đến gần hơn với công chúng và đời sống xã hội.

Với ý tưởng xuyên suốt là dòng chảy lịch sử từ cội nguồn - kiến quốc - hội nhập - lan tỏa, trưng bày lần này được xây dựng theo ba chủ đề chính: Tìm về cội nguồn văn hóa Việt Nam, Tư vấn chính sách quốc gia và Hội nhập quốc tế thông qua các tư liệu, hình ảnh và công trình nghiên cứu tiêu biểu. Bên cạnh đó, các không gian trải nghiệm tương tác được thiết kế nhằm đưa công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ, đến gần hơn với hoạt động nghiên cứu khoa học, khơi dậy niềm cảm hứng sáng tạo và tinh thần cống hiến cho đất nước. 

Thông qua Trưng bày, Ban tổ chức mong muốn truyền tải thông điệp: Khoa học xã hội không chỉ là lĩnh vực nghiên cứu học thuật, mà còn là nguồn tri thức quan trọng góp phần định hướng sự phát triển bền vững của quốc gia”, Giáo sư, Tiến sỹ Lê Văn Lợi nhấn mạnh. 

Trưng bày diễn ra tại tòa Trống đồng, Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, từ ngày 11/4/2026 đến ngày 15/5/2026 nhằm giới thiệu những thành tựu nghiên cứu tiêu biểu, các công trình khoa học có giá trị lý luận và thực tiễn cao, khẳng định những đóng góp quan trọng của khoa học xã hội Việt Nam đối với việc cung cấp luận cứ khoa học phục vụ hoạch định đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước; góp phần làm sáng tỏ các vấn đề cơ bản về lịch sử, văn hóa, con người và xã hội Việt Nam. 

Điểm nhấn của Trưng bày này là giới thiệu những phát hiện mới, đồng thời trình bày các luận cứ khoa học của ngành Khảo cổ học và Sử học đã góp phần làm sáng tỏ tiến trình hình thành và phát triển của lịch sử, văn hóa Cội nguồn dân tộc Việt Nam. Những phát hiện từ các di chỉ khảo cổ học từ thời Tiền sử với các công cụ đá sơ kỳ, Hậu kỳ đá cũ đến giai đoạn Tiền Đông Sơn, Đông Sơn, Tiền Sa Huỳnh, Sa Huỳnh, Tiền Đồng Nai, Đồng Nai đã cung cấp bằng chứng về sự tồn tại của thời đại các vua Hùng trong lịch sử. 

Bên cạnh đó, kết quả nghiên cứu và khai quật tại Hoàng Thành Thăng Long (Hà Nội), Thành nhà Hồ, Khu di tích Lam Kinh (Thanh Hóa), Đông Triều - Yên Tử (Quảng Ninh),… đã minh chứng cho sức sống bền bỉ và sự phục hưng rực rỡ của văn hóa Đại Việt, từ đó khẳng định tầm vóc của nền văn hiến Việt Nam, từ quá khứ đến hiện tại. Một thành tựu nghiên cứu khoa học nổi bật khác, dựa trên các cuộc điều tra dân tộc học quy mô toàn quốc, là việc xác định Danh mục thành phần 54 dân tộc, được Nhà nước chính thức công bố năm 1979. 

Đặc biệt, trong không gian trưng bày diễn ra tọa đàm “Ứng dụng kết quả nghiên cứu dân tộc học, nhân học vào thực tiễn: Câu chuyện trang phục của dân tộc Chứt ở tỉnh Quảng Trị”. Tại đây, các nhà nghiên cứu của Viện Dân tộc học và Tôn giáo, Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam đã chia sẻ kết quả thực hiện nhiệm vụ khoa học công nghệ (cấp Sở) “Nghiên cứu, đề xuất mẫu trang phục của dân tộc Chứt ở tỉnh Quảng Bình” năm 2024, thông qua việc tiến hành điền dã và phỏng vấn cộng đồng người Chứt tại địa phương. Trên cơ sở lý luận khoa học và thực tiễn kết hợp với tham vấn người dân, kết quả của nhiệm vụ đã thiết kế thành công hai bộ trang phục sinh hoạt cộng đồng cho nam và nữ người Chứt ở tỉnh Quảng Trị với sự thống nhất cao của người dân cũng như chính quyền địa phương.

Tại không gian trưng bày, khách tham quan còn có cơ hội nắm bắt thêm các thông tin khoa học liên quan đến hoạt động tư vấn chính sách, được hình thành từ kết quả nghiên cứu của các đơn vị trực thuộc Viện Hàn lâm; việc đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số, qua đó mở ra những hướng phát triển mới cho nghiên cứu khoa học xã hội Việt Nam trên mọi lĩnh vực.