Tháng 7 Âm lịch là thời điểm diễn ra nhiều lễ hội và hoạt động văn hóa quan trọng của các dân tộc thiểu số Việt Nam, đặc biệt là ở Lào Cai.
Trong tháng này, có nhiều lễ hội của đồng bào các dân tộc Lào Cai đã được công nhận là Di sản Văn hóa phi vật thể cấp quốc gia, được tổ chức long trọng, với các nghi thức thành kính, góp phần vun đắp niềm tự hào dân tộc, làm phong phú thêm di sản văn hóa của đồng bào các dân tộc địa phương.
Tết tháng 7 của người La Chí ở Lào Cai còn được gọi là “Khu Cù Tê” - Di sản Văn hóa phi vật thể quốc gia, đang được cộng đồng dân tộc và địa phương nỗ lực gìn giữ, phát huy với nhiều nét văn hóa truyền thống đặc sắc.
Người La Chí coi "Khu Cù Tê" là cái Tết quan trọng nhất trong năm để thờ cúng tổ tiên, cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng tốt tươi. Đây cũng là dịp những người trong dòng họ sum họp với gia đình, dòng tộc của mình, tưởng nhớ tổ tiên, đồng thời cầu cho cuộc sống ấm no, gia đình hạnh phúc.
Tết "Khu Cù Tê" được tính từ ngày mùng 1 - 15/7 Âm lịch. Năm nào cũng vậy, người La Chí tại xã Bản Liền cũng tổ chức Tết "Khu Cù Tê" gắn với Lễ hội Hoàng Vần Thùng, nhằm tưởng nhớ người Tộc trưởng đã truyền dạy nghề nông cho người La Chí.
Trước ngày Tết khoảng 2, 3 hôm, gia đình chị Vàng Thị Đài, thôn Nậm Khánh, xã Bản Liền, sẽ đi phát quang, dọn cỏ các ngôi mộ và thông báo cho tổ tiên biết ngày mở Tết. Chị cho biết, điểm độc đáo của nghi lễ này là nhà nào cũng nấu sẵn rượu để cúng. Rượu được làm từ gạo nếp, nấu lên để nguội, đem ủ cùng một loại men cổ truyền gồm 12 thứ lá lấy ở trên rừng, có màu trắng đục, vị ngọt rất thơm.
Trong những ngày Tết, nhiều hoạt động được tổ chức, như: Trình diễn nhạc cụ người La Chí, hát giao duyên; thi đấu các môn kéo co, đẩy gậy; các trò chơi dân gian như đu quay, đi cà kheo; thi thêu thổ cẩm, thi hát dân ca... thu hút đông đảo nhân dân và du khách tham gia thi đấu, giao lưu, tạo không khí tưng bừng, sôi động.
Trong ngày Tết cuối, dân làng tập trung tại khu nhà cộng đồng, làm lễ tiễn tổ tiên về lại thế giới bên kia. Chủ lễ được chọn là người có uy tín, đã lập gia đình, đã có con, gia đình hạnh phúc, chưa từng vi phạm luật lệ của làng bản. Khi tổ tiên và những vong hồn tụ về thì chủ lễ sẽ đọc tế, làm lễ cùng các già làng, trưởng họ trong tiếng tù và hú vang vọng núi rừng, tiếng chiêng trống nô nức.
Ông Lương Mạnh Hà, Chủ tịch UBND xã Bản Liền cho biết, để gìn giữ di sản, các lớp học, tập huấn kỹ năng, truyền thụ các điệu múa, hát dân ca La Chí, các nghi lễ trong đời sống sinh hoạt, văn hóa tinh thần đã được truyền dạy rộng rãi cho thế hệ trẻ cũng như toàn bộ người dân trong xã. Xã đã thành lập Câu lạc bộ văn nghệ dân gian tạo sân chơi lành mạnh, ý nghĩa, khơi dậy niềm tự hào dân tộc, chung sức bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa gắn với du lịch, tạo nét độc đáo, hấp dẫn du khách khi đến với miền đất du lịch Bản Liền.
Cũng trong tháng 7 Âm lịch, một trong những Lễ hội lớn nhất tại Lào Cai đã được công nhận là Di sản Văn hóa phi vật thể cấp quốc gia là Lễ hội đền Bảo Hà - chính thức khai hội tại xã Bảo Hà, thu hút hàng ngàn du khách đến từ mọi miền đất nước về tham dự.
Đền Bảo Hà từ lâu được biết đến là một địa chỉ văn hóa tâm linh, với tên gọi dân gian là Đền ông Hoàng Bảy. Lễ hội truyền thống đền Bảo Hà được tổ chức hằng năm, nhằm tưởng nhớ công lao của Danh tướng Hoàng Bảy - người có công đánh giặc phương Bắc, bảo vệ bờ cõi vào cuối triều Lê (1740-1786). Trong một trận đánh không cân sức với quân giặc, danh tướng Hoàng Bảy đã anh dũng hy sinh, nhân dân trong vùng đã chôn cất ông và lập đền thờ tại vùng đất Bảo Hà.
Để ghi nhớ công lao người anh hùng có công với đất nước, các vua Minh Mạng, Thiệu Trị (triều Nguyễn) đã tặng ông danh hiệu "Trấn an hiển liệt". Ông được sắc phong là “Thần vệ quốc”, được nhân dân tôn là Đức Thánh Hoàng Bảy. Ngày giỗ chính của ông là ngày 17/7 Âm lịch. Lễ hội là dịp để nhân dân và du khách về dâng hương, ngưỡng vọng và tưởng nhớ Đức Thánh Hoàng Bảy.
Chuỗi Lễ hội bắt đầu từ ngày 23/8 (tức 1/7 Âm lịch) với Lễ hầu khai hội. Ngoài ra, Lễ hội còn có các hoạt động khác như: không gian văn hóa các dân tộc năm 2025, diễn ra từ ngày 5 - 8/9 (tức 14 - 17/7 Âm lịch); Lề cầu an, thả đèn hoa đăng vào 19 giờ 30 phút ngày 6/9 (tức 15/7 Âm lịch); Lế tế khao quân diễn ra vào ngày 7/9 (ngày 16/7 Âm lịch); Chương trình nghệ thuật chào mừng lễ hội vào 20 giờ ngày 7/9 (tức ngày 16/7 Âm lịch); Lễ giỗ Đức thánh Hoàng Bảy từ 23 giờ ngày 7/9 (tức ngày 16/7 Âm lịch); Lễ rước kiệu Khai mạc Lễ hội Đền Bảo Hà vào ngày 8/9 (tức ngày 17/7 Âm lịch); Giao lưu thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu đền Bảo Hà 2025 từ ngày 10-11/9 (tức ngày 19 - 20/7 Âm lịch)…
Lễ hội không chỉ góp phần tuyên truyền, quảng bá, giới thiệu đến du khách về các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào các dân tộc, mà còn kích cầu du lịch, tạo thương hiệu cho du lịch tâm linh và du lịch cộng đồng của địa phương.
Tỉnh Lào Cai là địa phương có số lượng di sản văn hóa phi vật thể nhiều nhất và đa dạng nhất cả nước, với 4 di sản văn hóa phi vật thể được UNESCO ghi danh là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại; 56 di sản văn hóa được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia; 1 di tích xếp hạng di tích cấp quốc gia đặc biệt; 34 di tích xếp hạng di tích cấp quốc gia, 172 di tích được xếp hạng di tích cấp tỉnh.
Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lào Cai Nông Việt Yên cho biết, với phương châm “biến di sản thành tài sản”, Lào Cai khẳng định vị thế là trung tâm văn hóa của khu vực, điểm sáng về bảo tồn và phát triển bền vững các giá trị văn hóa. Những di sản văn hóa phi vật thể, di tích, danh thắng được bảo tồn, khôi phục và phát huy giá trị đã làm nên dấu ấn nổi bật của văn hóa Lào Cai, trở thành sản phẩm du lịch hấp dẫn du khách trong nước và quốc tế./.