Với nhiều gia đình, trợ cấp thất nghiệp không thể thay thế tiền lương, nhưng là nguồn hỗ trợ quan trọng giúp họ giảm bớt khó khăn, có thời gian ổn định cuộc sống và tìm kiếm công việc mới.
Chia sẻ khó khăn khi người lao động mất nguồn thu nhập
Sau khi nghỉ việc tại một doanh nghiệp ở Nghệ An, chị Trần Huyền Thương, gần 50 tuổi, đã làm thủ tục hưởng trợ cấp thất nghiệp. Với hơn 30 năm tham gia bảo hiểm, khoản trợ cấp hơn 4 triệu đồng mỗi tháng giúp chị có thêm nguồn trang trải sinh hoạt trong thời gian chưa tìm được công việc mới. Ở độ tuổi không còn dễ dàng chuyển đổi nghề nghiệp, chị mong muốn tìm một công việc nhẹ nhàng, phù hợp với sức khỏe và hoàn cảnh gia đình. Chị cho biết, dù khoản trợ cấp không lớn nhưng giúp giảm bớt gánh nặng cho con cái trong thời gian chờ tìm việc làm mới.
Một trường hợp khác là chị Lâm Thị Dịu (phường Tân Phong, Lai Châu). Sau khi nghỉ việc, chị được hưởng trợ cấp thất nghiệp 3 triệu đồng/tháng. Khoản tiền này giúp chị trang trải sinh hoạt, ổn định cuộc sống trong thời gian tìm kiếm công việc mới.
Câu chuyện của chị Thương và chị Dịu cho thấy ý nghĩa thiết thực của bảo hiểm thất nghiệp trong việc hỗ trợ người lao động vượt qua giai đoạn mất việc, giảm áp lực tài chính và hạn chế những xáo trộn trong đời sống gia đình. Đối với lao động lớn tuổi hoặc người có trách nhiệm chăm sóc con nhỏ, khoản trợ cấp còn tạo thêm khoảng thời gian để thu xếp cuộc sống, tìm kiếm công việc phù hợp với sức khỏe và hoàn cảnh.
Thị trường lao động Việt Nam trong 9 tháng năm 2026 ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực, song vẫn còn những thách thức. Tỷ lệ thất nghiệp trong độ tuổi lao động quý III ở mức 2,22%, tương đương quý trước và cùng kỳ năm trước. Tính chung 9 tháng, cả nước có gần 1,07 triệu người thất nghiệp trong độ tuổi lao động. Những con số này cho thấy nhu cầu hỗ trợ người lao động khi mất việc, nhất là trong giai đoạn tìm kiếm công việc mới, vẫn rất lớn.
Bảo hiểm thất nghiệp vì thế không đơn thuần là khoản trợ cấp khi người lao động mất việc. Đây là một bộ phận của hệ thống an sinh, góp phần chia sẻ rủi ro giữa người lao động, người sử dụng lao động và Nhà nước; giúp người lao động có nguồn lực vượt qua giai đoạn khó khăn, hạn chế nguy cơ phải rút khỏi thị trường lao động hoặc rơi vào tình trạng khó khăn kéo dài.
Mở rộng diện bao phủ, bảo đảm quyền lợi người tham gia
Luật Việc làm số 74/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026, đã điều chỉnh nhiều nội dung của chính sách bảo hiểm thất nghiệp theo hướng mở rộng đối tượng tham gia và tạo thuận lợi hơn trong quá trình thụ hưởng. Một điểm đáng chú ý là phạm vi tham gia được mở rộng tới người làm việc theo hợp đồng lao động có thời hạn từ đủ 1 tháng trở lên, thay vì ngưỡng hợp đồng từ đủ 3 tháng như trước đây. Quy định mới góp phần đưa thêm nhóm lao động có thời gian làm việc ngắn hạn vào mạng lưới bảo vệ, trong đó có những người thường chịu tác động trực tiếp khi doanh nghiệp biến động sản xuất, kinh doanh.
Theo ông Trần Tuấn Tú, Trưởng phòng Bảo hiểm thất nghiệp thuộc Cục Việc làm (Bộ Nội vụ), việc mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm thất nghiệp còn hướng tới nhóm lao động thời vụ trong các lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp, diêm nghiệp. Với đặc thù sử dụng lao động theo mùa vụ, nếu phải thực hiện thủ tục đóng theo từng lần sẽ gây mất thời gian cho người sử dụng lao động.
Do đó, Luật Việc làm năm 2025 cho phép người sử dụng lao động trong các lĩnh vực này lựa chọn phương thức đóng bảo hiểm thất nghiệp theo chu kỳ 3 tháng hoặc 6 tháng. Thời hạn đóng chậm nhất là ngày cuối cùng của tháng tiếp theo ngay sau chu kỳ đóng. Ông Trần Tuấn Tú cho biết, quy định này giúp việc tham gia và thụ hưởng chính sách thuận tiện hơn, phù hợp với đặc thù lao động thời vụ, đồng thời góp phần mở rộng diện bao phủ bảo hiểm thất nghiệp.
Cùng với mở rộng đối tượng, quy định về mức hưởng và thời điểm hưởng trợ cấp cũng được điều chỉnh. Mức trợ cấp thất nghiệp hằng tháng bằng 60% mức bình quân tiền lương tháng đóng bảo hiểm thất nghiệp của 6 tháng gần nhất trước khi thất nghiệp, nhưng tối đa không quá 5 lần mức lương tối thiểu vùng. Một thay đổi đáng chú ý khác là thời điểm bắt đầu hưởng trợ cấp được tính từ ngày làm việc thứ 11 kể từ ngày nộp đủ hồ sơ hợp lệ, thay vì ngày làm việc thứ 16 như trước. Quy định này góp phần rút ngắn thời gian chờ đợi, giúp người lao động sớm tiếp cận nguồn hỗ trợ khi mất việc.
Thực tế triển khai tại Khánh Hòa cho thấy nhu cầu giải quyết chính sách bảo hiểm thất nghiệp vẫn ở mức đáng quan tâm. Trong 9 tháng năm 2026, toàn tỉnh có 229.019 người tham gia bảo hiểm thất nghiệp, đạt tỷ lệ bao phủ 28,92% lực lượng lao động trong độ tuổi; có 12.989 người nộp hồ sơ đề nghị hưởng trợ cấp thất nghiệp.
Phó Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa Lê Huyền cho biết, trong quá trình phát triển, tỉnh luôn xác định lao động, việc làm và thực hiện các chính sách bảo hiểm là nhiệm vụ quan trọng, góp phần bảo đảm đời sống người dân, ổn định thị trường lao động và tạo nền tảng cho phát triển bền vững. Với đặc điểm là địa phương có thế mạnh về kinh tế biển, du lịch, dịch vụ, logistics, năng lượng tái tạo và thủy sản, việc bảo đảm quyền lợi cho người lao động cũng gắn với yêu cầu ổn định nguồn nhân lực phục vụ phát triển kinh tế.
Thực hiện chính sách kịp thời, bảo vệ quyền lợi người lao động
Trong bối cảnh thị trường lao động thay đổi nhanh, mở rộng diện tham gia và cải thiện quyền lợi là điều kiện quan trọng để bảo hiểm thất nghiệp thực sự trở thành điểm tựa an sinh. Tuy nhiên, hiệu quả chính sách còn phụ thuộc vào khả năng tiếp cận của người lao động, chất lượng giải quyết hồ sơ và sự phối hợp giữa cơ quan bảo hiểm, cơ quan quản lý lao động, chính quyền địa phương và doanh nghiệp.
Để chính sách bảo hiểm thất nghiệp phát huy hiệu quả, bên cạnh hoàn thiện quy định pháp luật, việc tổ chức thực hiện có ý nghĩa quyết định. Người lao động cần được hướng dẫn đầy đủ về điều kiện, hồ sơ và thời hạn nộp để không bỏ lỡ quyền lợi; cơ quan thực hiện chính sách phải giải quyết đúng quy định, hạn chế tình trạng hồ sơ chậm trễ hoặc phát sinh vướng mắc khiến người lao động phải đi lại nhiều lần.
Trong 9 tháng qua, toàn hệ thống Bảo hiểm xã hội tiếp tục rà soát, ban hành hướng dẫn nghiệp vụ về giải quyết các chế độ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp, bảo đảm chi trả kịp thời, đầy đủ quyền lợi của người tham gia và thụ hưởng. Cùng với đó, yêu cầu chuẩn hóa dữ liệu, đẩy mạnh thanh toán không dùng tiền mặt, cải cách thủ tục hành chính và ứng dụng công nghệ trong quản lý, giải quyết chế độ được đặt ra nhằm nâng cao chất lượng phục vụ.
Quyền lợi được giải quyết kịp thời giúp người lao động có thêm nguồn lực vượt qua giai đoạn mất việc; thông tin và dịch vụ việc làm được kết nối hiệu quả sẽ mở ra cơ hội để họ sớm trở lại thị trường lao động. Đây cũng là mục tiêu xuyên suốt của chính sách bảo hiểm thất nghiệp: đồng hành cùng người lao động trước rủi ro mất việc, đồng thời củng cố nền tảng an sinh, góp phần ổn định thị trường lao động và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.
