Theo Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt (sửa đổi) được ban hành tháng 6/2025, từ ngày 1/1/2027, thuốc lá chịu thuế hỗn hợp, gồm thuế suất 75% và thuế tuyệt đối tăng dần từ 2.000 đồng/bao năm 2027 lên 10.000 đồng/bao năm 2031. Chính sách nhằm hạn chế tiêu dùng thuốc lá, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và tăng thu ngân sách. Tuy nhiên, đối với hàng nhập lậu lại không chịu nghĩa vụ thuế, chênh lệch giá có thể tạo động lực cho hoạt động buôn lậu tăng lên.
Tây Ninh có tuyến biên giới gần 369 km tiếp giáp Campuchia, với nhiều đường mòn, lối mở dễ bị lợi dụng vận chuyển hàng lậu. Địa bàn rộng, giao thông kết nối thuận lợi với các thị trường tiêu thụ lớn khiến công tác phòng, chống buôn lậu thuốc lá gặp nhiều khó khăn.
Thượng tá Nguyễn Thanh Hiền, Phó trưởng Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm kinh tế, Công an tỉnh Tây Ninh, cho biết trong 9 tháng năm 2026, Công an tỉnh Tây Ninh phát hiện, bắt giữ 78 vụ liên quan đến thuốc lá nhập lậu, thu giữ hơn 302 nghìn bao thuốc lá ngoại, khởi tố 32 vụ án với 50 bị can.
Theo Thượng tá Nguyễn Thanh Hiền, phương thức, thủ đoạn của các đối tượng buôn lậu thuốc lá ngày càng tinh vi. Để đối phó với lực lượng chức năng, thay vì trực tiếp vận chuyển, các đối tượng chủ mưu, cầm đầu thường thuê người dân có hoàn cảnh khó khăn ở khu vực biên giới để vận chuyển thuốc lá lậu, theo đó, hàng hóa được chia nhỏ và mỗi người chỉ vận chuyển dưới 1.500 bao, nhằm tránh ngưỡng định lượng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Sau khi vượt qua biên giới, thuốc lá được tập kết, gom thành số lượng lớn để đưa sâu vào nội địa, thậm chí vận chuyển đến các tỉnh phía Bắc tiêu thụ.
Theo Thượng tá Nguyễn Thanh Hiền, khó khăn lớn hiện nay là việc thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính. Nhiều người vận chuyển thuê không có tài sản, không có khả năng nộp phạt. Công tác xử lý tang vật cũng gặp khó khăn khi đối tượng bỏ lại thuốc lá nhập lậu rồi chạy trốn. Việc phải thực hiện thủ tục thông báo, tìm chủ sở hữu và lưu giữ hàng hóa trong thời gian dài cũng tạo áp lực về kho bãi, bảo quản. Bên cạnh đó, việc giám định, xác định nguồn gốc một số nhãn hiệu thuốc lá để phục vụ điều tra hình sự chưa có hướng dẫn thống nhất, nhất là đối với hàng hóa bị phát hiện sâu trong nội địa.
Ở lĩnh vực quản lý thị trường, ông Lê Công Phước, Phó Chi cục trưởng Chi cục Quản lý thị trường, Sở Công Thương tỉnh Tây Ninh, cho biết trong 9 tháng năm 2026, lực lượng Quản lý thị trường tỉnh đã phát hiện, xử lý 66 vụ vi phạm về vận chuyển, kinh doanh thuốc lá điếu nhập lậu; xử phạt 347,5 triệu đồng. Tang vật, phương tiện vi phạm gồm 79.024 bao thuốc lá điếu nhập lậu, một xe ô tô và hai xe máy.
Theo ông Lê Công Phước, việc chưa có hệ thống dữ liệu dùng chung giữa các lực lượng gây khó khăn trong tra cứu lịch sử vi phạm và xác định trường hợp tái phạm. Các đối tượng còn lợi dụng dịch vụ bưu chính, chuyển phát nhanh để vận chuyển hàng lậu, trong khi việc kiểm tra bưu gửi liên quan đến những quy định về bảo mật. Việc xác định trị giá tang vật là hàng cấm cũng thiếu cơ sở tham chiếu phù hợp.
Trước nguy cơ buôn lậu gia tăng khi chính sách thuế thay đổi, yêu cầu đặt ra không chỉ là tăng cường kiểm soát các tuyến vận chuyển mà còn phải thu hẹp thị trường tiêu thụ thuốc lá nhập lậu.
Đại tá Trương Công Số, Trưởng Phòng Nghiệp vụ, Bộ đội Biên phòng tỉnh Tây Ninh cho rằng, với tuyến biên giới dài, địa bàn rộng, lực lượng thực hiện nhiệm vụ còn mỏng, việc ngăn chặn triệt để buôn lậu nếu chỉ dựa vào kiểm soát tại biên giới là rất khó khăn. Vì vậy, bên cạnh việc duy trì kiểm soát biên giới, cần chuyển mạnh trọng tâm sang quản lý các đầu mối phân phối và điểm bán lẻ.
Theo Đại tá Trương Công Số, chính quyền xã, phường cần phối hợp lực lượng chức năng rà soát, thống kê các cơ sở kinh doanh thuốc lá; tuyên truyền, yêu cầu cam kết không tiêu thụ hàng nhập lậu và tổ chức hậu kiểm thường xuyên. Khi thị trường nội địa được kiểm soát chặt, khả năng tiêu thụ hàng lậu giảm sẽ tác động trực tiếp đến hoạt động vận chuyển trái phép qua biên giới.
Từ góc độ pháp lý, Luật sư Nguyễn Thế Tân, Phó Chủ nhiệm Đoàn Luật sư tỉnh Tây Ninh nhận định, hệ thống quy định về kinh doanh và phòng, chống buôn lậu thuốc lá đã tương đối đầy đủ, nhưng hiệu quả thực thi vẫn là vấn đề cần quan tâm.
Theo Luật sư Nguyễn Thế Tân, thuốc lá là mặt hàng kinh doanh có điều kiện, do đó cần tăng cường kiểm tra giấy phép, nguồn gốc hàng hóa tại các điểm bán lẻ, nhất là ở các cơ sở kinh doanh nhỏ. Đồng thời, phải đánh giá hiệu quả thực tế của chế tài xử phạt, tránh tình trạng quyết định xử phạt được ban hành nhưng không thể thi hành.
Luật sư nhấn mạnh, phòng chống buôn lậu thuốc lá không chỉ nhằm bảo vệ doanh nghiệp sản xuất trong nước mà còn bảo đảm nguồn thu ngân sách, môi trường cạnh tranh bình đẳng và hiệu lực quản lý nhà nước. Đặc biệt, mọi sản phẩm thuốc lá đều gây hại cho sức khỏe; ngăn chặn thuốc lá nhập lậu không đồng nghĩa với khuyến khích sử dụng thuốc lá hợp pháp.
Ở góc độ doanh nghiệp, ông Vũ Duy Hòa, Phó Giám đốc Công ty Thuốc lá Sài Gòn cho rằng, tăng thuế thuốc lá là chủ trương phù hợp nhằm hạn chế tiêu dùng, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và tăng nguồn thu ngân sách. Tuy nhiên, chính sách này có thể làm gia tăng chênh lệch giá giữa thuốc lá hợp pháp và hàng nhập lậu.
Ông Vũ Duy Hòa kiến nghị duy trì kiểm tra, xử lý vi phạm thường xuyên, không chỉ tập trung vào các đợt cao điểm; đồng thời tăng cường kiểm soát đồng bộ từ biên giới, tuyến vận chuyển, điểm tập kết đến hệ thống phân phối, bán lẻ. Qua đó, ngăn chặn nguồn cung bất hợp pháp, bảo đảm hiệu quả chính sách thuế và hỗ trợ hoạt động sản xuất, kinh doanh hợp pháp.
Lộ trình thuế đã rõ. Việc kiểm soát đồng bộ từ biên giới đến các đầu mối tiêu thụ đồng thời tháo gỡ những vướng mắc về pháp lý sẽ góp phần nâng cao hiệu quả phòng, chống buôn lậu thuốc lá.
