Bài toán đặt ra là làm thế nào để khai thác hiệu quả công nghệ mới mà vẫn kiểm soát được rủi ro, bảo vệ dữ liệu và tài sản của khách hàng. Để hiểu rõ hơn về vấn đề này, phóng viên TTXVN ghi nhận các ý kiến của nhà quản lý và đại diện các ngân hàng.
* Ông Lê Hoàng Chính Quang, Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin (Ngân hàng Nhà nước):
Trí tuệ nhân tạo (AI) phát triển với tốc độ rất nhanh và làm thay đổi đáng kể hoạt động ngân hàng. Công nghệ này được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực, từ cung cấp dịch vụ cho khách hàng, kiểm soát rủi ro đến phòng ngừa gian lận, giả mạo và các cuộc tấn công mạng. Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích, AI cũng có thể trở thành công cụ để các đối tượng tội phạm khai thác lỗ hổng, tấn công hệ thống ngân hàng. Vì vậy, quan điểm của Ngân hàng Nhà nước là khuyến khích ứng dụng AI nhưng phải đi đôi với kiểm soát rủi ro.
Theo đó, ngày 30/9/2026, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước đã ban hành Thông tư 53/2026/TT-NHNN về an toàn, quản lý rủi ro và điều kiện triển khai đối với việc ứng dụng hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI) trong ngành ngân hàng. Trong đó, việc triển khai AI phải căn cứ vào mức độ rủi ro (thấp, trung bình và cao) để áp dụng cơ chế giám sát tương ứng. Đồng thời, quy định rõ trách nhiệm của tổ chức và con người trong quá trình ứng dụng AI. Dù sử dụng công nghệ do ngân hàng tự phát triển hay do bên thứ ba cung cấp, tổ chức triển khai vẫn phải chịu trách nhiệm cuối cùng, không thể đổ lỗi cho hệ thống AI hoặc nhà cung cấp công nghệ. Đặc biệt, trong những trường hợp cần thiết, con người phải có khả năng can thiệp, ghi đè quyết định của AI, thậm chí dừng khẩn cấp hoạt động của hệ thống.
Thông tư cũng quy định khi triển khai AI, ngân hàng phải bảo đảm khách hàng được thông tin về việc đang tương tác với hệ thống AI hoặc được AI hỗ trợ. Các quy định về tiếp nhận, giải quyết khiếu nại, tố cáo cũng được đặt ra nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của khách hàng.
Bên cạnh đó, Hệ thống hỗ trợ quản lý, giám sát và phòng ngừa rủi ro gian lận trong hoạt động thanh toán (SIMO) được Ngân hàng Nhà nước vận hành theo cơ chế thu thập thông tin về các tài khoản, ví điện tử và thẻ có dấu hiệu nghi ngờ gian lận, giả mạo. Trên cơ sở đó, Ngân hàng Nhà nước cung cấp thông tin cho các tổ chức tín dụng để tích hợp vào hệ thống ngân hàng số như Mobile Banking, Internet Banking. Khi khách hàng thực hiện giao dịch chuyển tiền, nếu tài khoản nhận nằm trong danh sách có dấu hiệu nghi ngờ gian lận, hệ thống sẽ lập tức hiển thị cảnh báo để người dùng có thể dừng lại, cân nhắc và xác minh thêm trước khi tiếp tục giao dịch.
Thời gian tới, Ngân hàng Nhà nước sẽ phối hợp với Bộ Công an triển khai các giải pháp truy vết dòng tiền bằng phương tiện điện tử nhằm rút ngắn thời gian xử lý, góp phần giảm thiểu thiệt hại cho người dân khi xảy ra các vụ việc gian lận, lừa đảo.
*Ông Nguyễn Công Thương, Phó Giám đốc Khối Dữ liệu và Trí tuệ nhân tạo, Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam (VietinBank):
Để một ngân hàng ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) hiệu quả, theo tôi cần giải quyết ba vấn đề chính. Trước tiên, dữ liệu phải được chuẩn hóa, làm sạch và có đầy đủ thông tin mô tả về ngữ nghĩa để AI có thể khai thác chính xác, hiệu quả. Tiếp đó, về quy trình, trước khi ứng dụng AI, ngân hàng cần rà soát và tối ưu hóa các quy trình nghiệp vụ cho phù hợp. Không nên đưa AI vào một quy trình cũ kỹ, phức tạp rồi kỳ vọng công nghệ này sẽ tự giải quyết được những bất cập vốn có. Yếu tố thứ ba, cũng là yếu tố quan trọng nhất, đó là con người. Bởi hiệu quả ứng dụng AI phụ thuộc nhiều vào năng lực sử dụng công nghệ của đội ngũ cán bộ, nhân viên, đặc biệt là những người trực tiếp làm việc tại các bộ phận nghiệp vụ.
Tại VietinBank, khi ứng dụng AI, chúng tôi đặc biệt chú trọng cơ chế phân quyền và kiểm soát quyền truy cập dữ liệu. Theo đó, quyền truy cập của AI phải gắn với quyền truy cập của cán bộ, nhân viên đang sử dụng hệ thống, thay vì cho phép AI tự do tiếp cận toàn bộ dữ liệu của ngân hàng. Cách tiếp cận này giúp bảo đảm rằng AI chỉ được khai thác những thông tin nằm trong phạm vi quyền hạn được cấp cho người sử dụng, qua đó hạn chế nguy cơ truy cập hoặc sử dụng dữ liệu không phù hợp.
Chẳng hạn, đối với những ứng dụng AI chỉ có chức năng hỗ trợ cung cấp thông tin, ngân hàng có thể cho phép hệ thống thực hiện nhiều tác vụ xử lý và đưa ra gợi ý hơn. Tuy nhiên, đối với những tác vụ có tính chất ra quyết định, bắt buộc phải có sự tham gia của con người. Khi đó, cán bộ ngân hàng vẫn là người đưa ra quyết định cuối cùng, còn AI chỉ đóng vai trò là công cụ hỗ trợ, tư vấn.
*Ông Nguyễn Hưng, Tổng Giám đốc Ngân hàng TMCP Tiên Phong (TPBank):
Thời gian qua, AI đã mang lại những hiệu quả đáng kể trong việc tối ưu hóa nguồn lực và nâng cao tiện ích cho khách hàng. Trong các giao dịch giữa khách hàng với ngân hàng, từ khách hàng cá nhân đến khách hàng doanh nghiệp, trên cả kênh giao dịch số, chúng tôi đều tích hợp các ứng dụng AI vào hoạt động phục vụ. Nhờ đó, ngân hàng có thể phục vụ khối lượng giao dịch lớn hơn, đồng thời cung cấp những giải pháp thông minh, tiện ích và cải thiện trải nghiệm của khách hàng.
Ở hoạt động nội bộ, AI cũng góp phần nâng cao năng suất lao động. Nhiều công việc trước đây mất nhiều thời gian, có quy trình phức tạp thì nay đã được hỗ trợ xử lý nhanh chóng hơn nhờ công nghệ và dữ liệu. Qua đó, các quyết định của ngân hàng cũng có cơ sở chính xác hơn, giúp hoạt động vận hành ngày càng tối ưu và hiệu quả. Tuy nhiên, bên cạnh việc khai thác các lợi ích mà AI mang lại, ngân hàng phải đặc biệt chú trọng đến yêu cầu tuân thủ, an ninh và an toàn trong quá trình triển khai.Theo tôi, việc cho phép AI tự ra quyết định hay không phải được xem xét tùy theo từng hoàn cảnh, điều kiện và tình huống cụ thể. Đối với những quyết định quan trọng, có khả năng ảnh hưởng lớn đến tài chính và quyền lợi khách hàng, cần có sự đánh giá, kiểm soát của con người. Ngược lại, với những tác vụ đơn giản, không quá phức tạp và không tiềm ẩn nguy cơ tổn thất lớn, ngân hàng có thể xem xét giao cho AI thực hiện. Điều quan trọng là phải lựa chọn phạm vi ứng dụng phù hợp. Bên cạnh việc khai thác lợi ích của công nghệ, yêu cầu an toàn phải luôn được đặt lên hàng đầu.
Chúng tôi nhận thấy nguy cơ tấn công mạng thông qua việc sử dụng các mô hình AI đang ngày càng lớn. Đáng chú ý, các cuộc tấn công có thể xuất phát từ nhiều phía. Đối tượng xấu có thể nhắm vào người dùng, khách hàng cá nhân, doanh nghiệp, nhưng cũng có thể tấn công trực tiếp vào hệ thống của ngân hàng. Do đó, bảo đảm an ninh, an toàn hệ thống phải được xác định là một trong những ưu tiên cao nhất trong hoạt động ngân hàng hiện nay.
Cùng với đó, mỗi cá nhân và tổ chức cần có đủ kiến thức, năng lực để đánh giá, kiểm chứng những thông tin do AI cung cấp, thay vì hoàn toàn tin tưởng vào kết quả của hệ thống. AI có thể đưa ra gợi ý, hỗ trợ phân tích và tư vấn, nhưng việc ra quyết định vẫn cần có sự xem xét của con người.
Bài cuối: Chi phí hay "tấm lá chắn" sinh tồn?