AI thay đổi bán lẻ: Từ trải nghiệm mua sắm đến năng lực công nghệ của Việt Nam

Khi AI đi vào từng bước mua sắm

Tương lai của ngành bán lẻ đang được định hình bởi trí tuệ nhân tạo, với AI hiện diện ở ngày càng nhiều điểm chạm trong hành trình mua sắm. Tại một hội chợ thương mại lớn của ngành bán lẻ ở New York, hơn 1.000 doanh nghiệp công nghệ và bán lẻ giới thiệu những cách thức đưa AI vào cửa hàng, nền tảng thương mại điện tử và hoạt động tương tác với khách hàng.

Một trong những hình ảnh gây chú ý là “Mike” - hình chiếu hologram do công ty Hypervsn phát triển, vận hành bằng ChatGPT. Nhân vật này có thể trò chuyện với khách tham quan và được thiết kế chủ yếu để thu hút người dùng tương tác với thương hiệu, thay vì thay thế nhân viên bán hàng.

Đằng sau những màn trình diễn như vậy là một xu hướng rộng hơn: AI đang được tích hợp vào gần như toàn bộ chuỗi bán lẻ, từ thiết kế sản phẩm, phân tích hành vi khách hàng, tìm kiếm và so sánh sản phẩm đến thử đồ và thanh toán.

Google giới thiệu Universal Commerce Protocol, cho phép người dùng thực hiện hoạt động mua sắm ngay trong môi trường AI mà không nhất thiết phải truy cập trực tiếp website của nhà bán lẻ. Các chatbot thương mại cũng được phát triển để hiểu nhu cầu, gợi ý sản phẩm và hỗ trợ hoàn tất đơn hàng.

Chuỗi pizza Papa Johns đang thử nghiệm chatbot cho phép khách hàng đặt món, tự động điền lại đơn hàng cũ, đề xuất lựa chọn phù hợp và thậm chí sử dụng hình ảnh để xác định số lượng người ăn.

Điều đó cho thấy cạnh tranh trong bán lẻ đang dần dịch chuyển. Doanh nghiệp không chỉ cần có sản phẩm tốt hoặc một website thuận tiện, mà còn phải hiện diện được trong các hệ thống AI mà khách hàng sử dụng để tìm kiếm và ra quyết định.

Dữ liệu trở thành một phần của trải nghiệm

AI càng tham gia sâu vào bán lẻ, dữ liệu càng trở thành yếu tố quan trọng. Hệ thống có thể ghi nhận lịch sử mua hàng, sở thích, cách khách hàng tìm kiếm sản phẩm và phản ứng trước các đề xuất để tạo ra trải nghiệm cá nhân hóa hơn.

Một số công nghệ thậm chí đưa việc thu thập dữ liệu từ môi trường trực tuyến vào bên trong cửa hàng. Hệ thống do Solum phối hợp với SpaceVision phát triển có thể theo dõi chuyển động của khách hàng, chẳng hạn thời gian họ dừng trước một quảng cáo hoặc có cầm một sản phẩm lên hay không. Những dữ liệu này sau đó có thể được sử dụng để phân tích hành vi và điều chỉnh ưu đãi.

Các nhà phát triển cho biết dữ liệu hình ảnh có thể được xử lý theo hướng không lưu giữ video, nhưng cách thức công nghệ theo dõi hành vi trong không gian mua sắm vẫn đặt ra câu hỏi về quyền riêng tư và mức độ kiểm soát mà người tiêu dùng thực sự có đối với dữ liệu của mình.

Đây cũng là điểm cho thấy AI trong bán lẻ không đơn thuần là câu chuyện về một công cụ mới. Khi thuật toán tham gia ngày càng sâu vào việc khách hàng nhìn thấy sản phẩm nào, nhận được đề xuất nào và lựa chọn ra sao, dữ liệu trở thành một phần của chính trải nghiệm mua sắm.

Ở chiều ngược lại, một số doanh nghiệp vẫn nhấn mạnh giá trị của những trải nghiệm không phụ thuộc vào công nghệ. Equapack, chẳng hạn, tập trung vào thiết kế bao bì có tính thực dụng và khả năng tái sử dụng, cho thấy trải nghiệm trực tiếp với sản phẩm vẫn có vị trí trong một thị trường ngày càng số hóa.

Từ ứng dụng AI đến năng lực công nghệ

Câu chuyện bán lẻ cho thấy một xu hướng rộng hơn của kinh tế số: giá trị của AI không chỉ nằm ở bản thân thuật toán mà ở khả năng kết hợp AI với dữ liệu, hạ tầng số và hoạt động kinh doanh để tạo ra sản phẩm, dịch vụ cụ thể.

Đây cũng là hướng được Nghị quyết 57-NQ/TW đặt trọng tâm khi xác định thể chế, nhân lực, hạ tầng, dữ liệu và công nghệ chiến lược là những nội dung cốt lõi của phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Nghị quyết đồng thời nhấn mạnh vai trò của doanh nghiệp trong chuyển đổi số, nghiên cứu và ứng dụng công nghệ.

Với doanh nghiệp Việt Nam, bán lẻ là một trong những lĩnh vực có điều kiện thuận lợi để AI được đưa vào các hoạt động cụ thể như tìm kiếm, chăm sóc khách hàng, quản lý hàng hóa, dự báo nhu cầu hay tối ưu vận hành. Nhưng việc sử dụng các công cụ AI có sẵn mới chỉ là bước đầu. Xa hơn là khả năng xây dựng dữ liệu chất lượng, phát triển năng lực kỹ thuật và tạo ra những sản phẩm, giải pháp phù hợp với thị trường trong nước.

Điều này đặc biệt quan trọng khi Luật Công nghiệp công nghệ số đã có hiệu lực từ ngày 1/1/2026, tạo khung pháp lý cho phát triển công nghiệp công nghệ số tại Việt Nam.

Câu chuyện AI trong bán lẻ vì thế không chỉ đặt ra câu hỏi người tiêu dùng có được mua sắm thuận tiện hơn hay không. Nó còn cho thấy một cuộc chuyển dịch sâu hơn, trong đó dữ liệu, AI và khả năng tích hợp công nghệ vào hoạt động kinh doanh đang trở thành một phần của năng lực cạnh tranh.

Với Việt Nam, mục tiêu không dừng ở việc đưa AI vào nhiều lĩnh vực hơn, mà là từng bước hình thành năng lực để công nghệ được nghiên cứu, thử nghiệm, ứng dụng và phát triển thành sản phẩm. Khi đó, AI mới thực sự trở thành một động lực của đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, thay vì chỉ là lớp công nghệ được đặt lên trên những hoạt động kinh doanh sẵn có.