Một nghiên cứu cho thấy nhiều tài khoản "bác sĩ ảo" trên TikTok thu hút hàng triệu lượt xem bằng những lời khuyên y tế không có cơ sở khoa học.
Theo báo chí Anh, nghiên cứu do công ty tiếp thị số Hallam công bố trong tháng này cho thấy nội dung do AI tạo ra xuất hiện trong khoảng 40% các video sức khỏe phổ biến nhất trên TikTok. Phần lớn các video này được đăng bởi các tài khoản sử dụng công nghệ deepfake để tạo hình ảnh giống bác sĩ thật.
Đối với một số từ khóa như "mẹo sức khỏe", có tới 84% video được xác định là do AI tạo ra hoặc có sự hỗ trợ của AI. Theo Hallam, các video về sức khỏe do AI đứng đầu kết quả tìm kiếm thu hút trung bình khoảng 2,5 triệu lượt xem.
Tiến sĩ Emma Runswick, Phó Chủ tịch Hội đồng Hiệp hội Y khoa Anh (BMA), cho rằng các tài khoản này đang lan truyền thông tin y tế sai lệch và quảng bá những phương pháp chữa bệnh thiếu căn cứ.
Bà nhấn mạnh các nền tảng mạng xã hội như TikTok cần tăng cường kiểm soát nội dung y tế giả mạo, nếu không người dùng có thể phải đối mặt với những hậu quả nghiêm trọng về sức khỏe.
Nghiên cứu phát hiện nhiều "bác sĩ ảo" lan truyền các thông tin sai sự thật về ung thư, như cho rằng hâm nóng thức ăn trong hộp nhựa bằng lò vi sóng, sử dụng chất khử mùi hoặc để điện thoại cạnh giường khi ngủ có thể gây ung thư. Tổ chức Nghiên cứu Ung thư Anh khẳng định không có bằng chứng khoa học chứng minh các nhận định này.
Một số tài khoản còn quảng bá các "phương pháp chữa bệnh" không được kiểm chứng, như trộn nước ngọt với hành tây để giảm đau hoặc giới thiệu sản phẩm chống lão hóa có tên "Hyalethinap Plus Pro Max". Không có bằng chứng cho thấy sản phẩm này tồn tại trên thị trường.
Kết quả nghiên cứu được công bố trong bối cảnh Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS) trước đó đã cảnh báo thông tin sai lệch về sức khỏe trên mạng xã hội là "mối đe dọa thực sự đối với sức khỏe cộng đồng".
Giáo sư Frankie Swords, Giám đốc Y tế quốc gia của NHS Anh, cho biết các bác sĩ ngày càng gặp nhiều bệnh nhân lo lắng hoặc hoang mang do tin vào những lời khuyên sai lệch được lan truyền trên mạng chỉ nhằm thu hút lượt xem.
Hallam đã phân tích 1.198 video trên TikTok với các từ khóa như "mẹo sức khỏe" và "lời khuyên của bác sĩ", đồng thời mở rộng khảo sát sang các nội dung tư vấn về tài chính cá nhân và giáo dục.
Theo bà Alex Ruani, nhà nghiên cứu về thông tin sai lệch trong lĩnh vực y tế tại Đại học University College London (UCL), xu hướng gia tăng các video "bác sĩ AI" cho thấy người dùng đang phải tiếp xúc với lượng lớn nội dung y tế giả mạo. Bà cho rằng lòng tin của công chúng đang bị khai thác một cách có hệ thống.
Một khảo sát do Savanta thực hiện năm ngoái đối với hơn 7.400 người trưởng thành tại Anh, theo yêu cầu của tổ chức Healthwatch England, cho thấy khoảng 20% số người được hỏi sử dụng mạng xã hội để tìm kiếm thông tin về sức khỏe.
Ông William Pett, Giám đốc tạm quyền phụ trách chính sách và các vấn đề công tại Healthwatch England, cảnh báo rằng nếu không có khả năng phân biệt thông tin đáng tin cậy với nội dung sai lệch hoặc quảng cáo thổi phồng, người dân có thể đưa ra những quyết định ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe của mình.
Phản hồi về nghiên cứu, TikTok cho rằng kết quả do Hallam công bố không phản ánh chính xác thực trạng của nền tảng. Đại diện TikTok khẳng định công ty vẫn liên tục gỡ bỏ các nội dung sai lệch về sức khỏe, bao gồm cả nội dung do AI tạo ra, đồng thời hợp tác với Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và NHS để cung cấp thông tin y tế đáng tin cậy cũng như tăng cường các biện pháp nhận diện và gắn nhãn nội dung AI.
| Những “bác sĩ ảo” cho thấy một thách thức mới của AI không chỉ nằm ở khả năng tạo ra nội dung, mà còn ở việc nội dung đó có thể được khoác lên vẻ ngoài đáng tin cậy và tiếp cận hàng triệu người trong thời`gian ngắn. Với Việt Nam, đây là vấn đề cần được tính đến trong quá trình phát triển xã hội số và triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW. Bên cạnh xây dựng năng lực phát triển và ứng dụng AI, cần chú trọng hình thành các cơ chế giúp người dùng nhận biết nguồn gốc, mức độ tin cậy và mục đích của nội dung do AI tạo ra, đặc biệt đối với những lĩnh vực có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và đời sống. Các nền tảng cũng cần có công cụ phát hiện, gắn nhãn và xử lý nội dung giả mạo, trong khi người dùng cần được trang bị kỹ năng kiểm chứng thông tin trước khi đưa ra quyết định. Điều này cho thấy xây dựng xã hội số không chỉ là đưa thêm AI vào đời sống, mà còn phải xây dựng được “hạ tầng niềm tin” để người dân có thể sử dụng công nghệ một cách an toàn và có trách nhiệm. |
