Tuy nhiên, các phân tích lịch sử cho thấy tác động của công nghệ đối với thị trường lao động thường phức tạp hơn nhiều so với dự báo ban đầu.
Phát biểu tại một sự kiện ở Đại học Stanford (Mỹ), Giám đốc điều hành Nvidia Jensen Huang cho rằng AI không nhất thiết làm giảm việc làm, mà ngược lại có thể khiến con người “bận rộn hơn”. Theo ông, việc công nghệ giúp giảm chi phí và thời gian thực hiện nhiệm vụ, dẫn tới mở rộng quy mô thị trường, từ đó tạo thêm nhu cầu lao động thay vì thu hẹp.
Nhìn lại các giai đoạn trước, các công cụ lập trình trong thập niên 90 của thế kỷ trước từng được dự đoán sẽ làm giảm nhu cầu nhân sự ngành công nghệ. Tuy nhiên, thực tế lại cho thấy số lượng lập trình viên tăng mạnh khi chi phí phát triển phần mềm giảm, kéo theo sự bùng nổ của website, ứng dụng và dịch vụ số. Tương tự, bảng tính điện tử trong thập niên 80 của thế kỷ trước đã thay thế nhập liệu thủ công, nhưng đồng thời tạo tiền đề cho sự lên ngôi của các nhà phân tích tài chính và tư vấn chiến lược.
Các chuyên gia cho rằng tác động của AI hiện nay không đồng đều giữa các lĩnh vực. Trong ngành dịch vụ tri thức, nhu cầu có thể tăng mạnh do thông qua AI khiến dịch vụ trở nên dễ tiếp cận hơn (như văn phòng kiến trúc hay đại lý sáng tạo hiện nay). Ngược lại, ở các ngành sản xuất vốn đã bão hòa, việc nâng cao hiệu suất có thể dẫn đến tinh gọn nhân sự nhằm tối ưu chi phí cạnh tranh.
Một số thay đổi mang tính gián tiếp cũng đang diễn ra. Thương mại điện tử không chỉ thay đổi cách bán lẻ truyền thống mà còn làm dịch chuyển lao động sang lĩnh vực logistics. Trong khi đó, các công nghệ như máy ATM từng không xóa bỏ nhân viên ngân hàng như dự đoán, mà lại dẫn đến sự chuyển đổi mô hình chi nhánh, đặc biệt khi ngân hàng số phát triển mạnh.
Trong lĩnh vực y tế, dù AI ngày càng chính xác trong chẩn đoán hình ảnh, các yêu cầu pháp lý và đạo đức nghề nghiệp vẫn đòi hỏi vai trò của bác sĩ, thậm chí làm gia tăng nhu cầu xét nghiệm và dịch vụ y tế liên quan.
Giới phân tích nhận định câu hỏi “AI có thể thay thế công việc nào” là cần thiết nhưng chưa đủ. Tác động thực sự của AI đối với việc làm sẽ phụ thuộc vào bối cảnh kinh tế, chính sách và khả năng thích ứng của các thể chế xã hội. Dù không dẫn đến “tận thế việc làm”, AI được dự báo sẽ thúc đẩy một quá trình tái cấu trúc sâu rộng thị trường lao động. Thay vì lo ngại bị thay thế, thách thức lớn nhất hiện nay là xác định lại vai trò của con người trong hệ sinh thái mới, nơi các nhiệm vụ mang tính “tự động hóa thông minh” ngày càng chiếm ưu thế.
