Đây là cảnh báo của Liên minh Bảo tồn thiên nhiên quốc tế (IUCN) trong đánh giá toàn cầu đầu tiên về mức độ đe dọa đối với các hệ sinh thái rạn san hô, công bố ngày 22/10 tại Hội nghị lần thứ 17 các bên tham gia Công ước về Đa dạng sinh học (COP17) ở thủ đô Yerevan của Armenia.
Đánh giá dựa trên 127 hệ thống rạn san hô nhiệt đới và cận nhiệt đới, với tổng diện tích 188.362 km², trong đó 96% được xếp vào mức cảnh báo cao nhất “cực kỳ nguy cấp”. Danh sách này bao gồm cả những hệ thống rạn san hô lớn nhất và có mức độ đa dạng sinh học cao nhất thế giới, như rạn Great Barrier của Australia, Tam giác San hô ở Đông Nam Á và Tây Thái Bình Dương, hệ thống rạn Mesoamerica ở Caribe và các rạn san hô Biển Đỏ.
San hô đặc biệt nhạy cảm với nhiệt độ. Khi đại dương ấm lên, các đợt tẩy trắng san hô xảy ra thường xuyên và nghiêm trọng hơn, làm suy yếu khả năng phục hồi của các rạn. Theo IUCN, tình trạng căng thẳng do nhiệt bắt nguồn từ biến đổi khí hậu là tác nhân phổ biến nhất thúc đẩy sự suy giảm của rạn san hô trên toàn cầu.
Ông Mishal Gudka, phụ trách khoa học của đánh giá, cho biết biến đổi khí hậu đặt ra mối đe dọa nghiêm trọng đối với sự tồn tại của các hệ sinh thái này. Hiện tượng “siêu El Nino” xuất hiện trong năm nay cũng làm gia tăng rủi ro đối với san hô.
Để đánh giá nguy cơ trong tương lai, IUCN đã sử dụng kịch bản phát thải ở mức trung bình của Ủy ban liên chính phủ về biến đổi khí hậu (IPCC), theo đó nhiệt độ toàn cầu có thể tăng 2,7 độ C vào năm 2100 so với thời kỳ tiền công nghiệp. Trong khi đó, Liên hợp quốc ngày 21/10 cảnh báo các cam kết cắt giảm khí thải hiện nay vẫn khiến thế giới hướng tới mức tăng nhiệt 2,6 độ C trong thế kỷ này.
Bên cạnh biến đổi khí hậu, hoạt động đánh bắt quá mức cũng làm suy yếu các rạn san hô. Một số loài cá ăn thực vật và cá săn mồi giúp kiểm soát tảo, duy trì cân bằng sinh thái tại các rạn san hô. Việc khai thác quá mức cá mó và một số loài cá mú đang đe dọa 63% hệ sinh thái rạn san hô. Phát triển ven biển, ô nhiễm, du lịch và bão xuất hiện thường xuyên hơn tiếp tục tạo thêm sức ép.
Một hệ sinh thái rạn san hô được coi là sụp đổ khi san hô cứng - thành phần tạo nên cấu trúc nền tảng của rạn - phần lớn biến mất, nhường chỗ cho tảo, vụn san hô và bọt biển. Khi đó, rạn có thể chuyển thành một hệ sinh thái khác, với giá trị đối với thiên nhiên và con người suy giảm.
Dù vậy, IUCN nhấn mạnh phần lớn các rạn san hô trên thế giới chưa mất đi. Nếu chỉ xem xét những biến đổi đã xảy ra trong 50 năm qua, không tính các dự báo khí hậu tương lai, tỷ lệ hệ sinh thái rạn san hô thuộc mức “cực kỳ nguy cấp” là 24%, thay vì 96%. Sự chênh lệch này cho thấy các biện pháp ứng phó hiện nay vẫn có thể tác động đáng kể đến tương lai của các rạn san hô.
Theo ông Gudka, hành động trong vài năm tới sẽ quyết định liệu các rạn san hô có duy trì được đặc điểm hiện nay đến cuối thế kỷ hay chuyển sang trạng thái suy thoái. Tổng Giám đốc IUCN Grethel Aguilar kêu gọi cắt giảm mạnh khí thải, tăng cường bảo vệ và phục hồi các rạn san hô, đồng thời duy trì đầu tư cho các hệ sinh thái ven biển và những cộng đồng sống dựa vào nguồn tài nguyên này.
