Bằng cách thúc đẩy phát triển điện hạt nhân dưới sự lãnh đạo của nhà nước, Bắc Kinh và Moskva đang mở rộng ảnh hưởng thông qua việc phát triển các nguồn năng lượng và xuất khẩu công nghệ sang các nước đang phát triển.
Dẫn số liệu do Hiệp hội Hạt nhân Thế giới và Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế công bố, Nikkei Asia cho biết trong số 9 nhà máy điện hạt nhân quy mô lớn được khởi công xây dựng trong năm ngoái, có tới 7 nhà máy ở Trung Quốc, một ở Nga và một ở Hàn Quốc.
Trong thập kỷ qua, Trung Quốc và Nga đã thống trị ngành công nghiệp điện hạt nhân. Trong số 63 nhà máy điện hạt nhân được khởi công xây dựng trên toàn cầu kể từ năm 2016, các dự án do Trung Quốc và Nga triển khai chiếm hơn 90%. Những nhà máy không do hai quốc gia này xây dựng chủ yếu nằm tại Hàn Quốc và Anh.
Theo Bộ Sinh thái và Môi trường Trung Quốc, hiện có 27 lò phản ứng đang được xây dựng trong nước. Một hiệp hội ngành công nghiệp trực thuộc chính phủ dự báo công suất phát điện hạt nhân của Trung Quốc sẽ đạt 110 gigawatt vào năm 2030, vượt Mỹ để trở thành quốc gia sản xuất điện hạt nhân lớn nhất thế giới.
Tháng 4 năm ngoái, chính phủ Trung Quốc đã phê duyệt kế hoạch xây dựng 10 lò phản ứng tại 5 địa điểm. Điện hạt nhân dự kiến sẽ chiếm 10% tổng nguồn cung năng lượng của nước này vào năm 2040, tăng từ mức dưới 5% vào năm 2024.
Theo truyền thông Trung Quốc, hiện có khoảng 60 nhà máy điện hạt nhân đang hoạt động, bao gồm cả các nhà máy đang trong quá trình bảo trì, với tổng công suất khoảng 64 gigawatt. Quy mô này tương đương với Pháp, quốc gia sản xuất điện hạt nhân lớn thứ hai thế giới. Tại nhà máy điện hạt nhân Trương Châu, tỉnh Phúc Kiến, tổ máy số 1 đã bắt đầu hoạt động thương mại vào tháng 1 năm ngoái, trong khi tổ máy số 2 bắt đầu vận hành trong tháng này.
Nhiều lò phản ứng dự kiến đi vào hoạt động trong năm 2025 thuộc loại Hualong One, công nghệ mà Trung Quốc tuyên bố tự phát triển. Trong số đó, sáu lò phản ứng đã được đưa vào vận hành tại Trung Quốc và hai lò tại Pakistan.
Các lò phản ứng hạt nhân cỡ nhỏ, với yêu cầu vốn đầu tư thấp hơn so với các lò phản ứng lớn, cũng đang được phát triển. Theo Tập đoàn Hạt nhân Quốc gia Trung Quốc (CNNC), thử nghiệm hệ thống làm mát của lò phản ứng mô-đun nhỏ Linglong One, đang được xây dựng tại tỉnh Hải Nam, đã thành công vào tháng 10/2025. Lò phản ứng này có công suất 125 megawatt và dự kiến sẽ đi vào hoạt động trong năm nay.
Trong khi đó, Nga tập trung mở rộng xuất khẩu sang các nước đang phát triển. Trong thập kỷ qua, việc xây dựng 19 nhà máy điện hạt nhân do Nga thiết kế đã được khởi động ở nước ngoài. Tập đoàn điện hạt nhân quốc doanh Rosatom đang triển khai các dự án tại Thổ Nhĩ Kỳ, Bangladesh và một số quốc gia khác. Tháng 11/2025, một bình áp suất đã được lắp đặt tại nhà máy điện hạt nhân El Dabaa của Ai Cập.
Các nhà máy điện hạt nhân đóng vai trò quan trọng trong việc củng cố mối quan hệ lâu dài với các quốc gia đối tác và thị trường xuất khẩu. Với các khâu như thiết kế, xây dựng, vận hành, bảo trì, cung cấp nhiên liệu và ngừng hoạt động, những mối quan hệ này có thể kéo dài gần 100 năm.
Tuy nhiên, việc xây dựng các nhà máy điện hạt nhân ở nước ngoài của Nga đã bị trì hoãn do các lệnh trừng phạt kinh tế liên quan đến xung đột Ukraine - Nga. Một dự án tại Thổ Nhĩ Kỳ đang gặp khó khăn về tài chính, khiến thời điểm vận hành bị chậm so với kế hoạch ban đầu là năm 2023.
Nga cũng đang phát triển các lò phản ứng hạt nhân cỡ nhỏ. Tại một hội nghị quốc tế vào tháng 11, Tổng thống Vladimir Putin cho biết các lò phản ứng loại này sẽ “được sản xuất hàng loạt”, đồng thời nhấn mạnh Nga sở hữu công nghệ điện hạt nhân độc lập.
Tại Mỹ, không có nhà máy điện hạt nhân thương mại mới nào được xây dựng kể từ năm 2013. Trong nỗ lực thúc đẩy phát triển điện hạt nhân, Tổng thống Donald Trump đã ký một sắc lệnh hành pháp hồi tháng 5 năm ngoái nhằm khởi động việc xây dựng 10 lò phản ứng lớn vào năm 2030. Chính quyền Mỹ đang xem xét hợp tác với các nhà sản xuất như Westinghouse Electric.
“Nhờ Tổng thống Trump, sự phục hưng hạt nhân của Mỹ đã bắt đầu”, Bộ trưởng Năng lượng Chris Wright viết trên mạng xã hội trong tháng này.
Mỹ cũng chú trọng phát triển các lò phản ứng hạt nhân cỡ nhỏ. Đầu tháng 12/2025, chính quyền Tổng thống Trump thông báo sẽ cung cấp 400 triệu USD tài trợ cho Cơ quan Thung lũng Tennessee (TVA) - một công ty điện lực thuộc sở hữu nhà nước - cùng các tổ chức liên quan.
TVA được thành lập trong thời kỳ Đại suy thoái với vai trò là một doanh nghiệp tiện ích quốc gia phụ trách các công trình công cộng. Cơ quan này dự kiến sử dụng lò phản ứng hạt nhân cỡ nhỏ do liên doanh giữa GE Vernova và Hitachi phát triển, với kế hoạch đưa vào vận hành sớm nhất vào năm 2032.
Tại Mỹ, nhu cầu điện năng duy trì ở mức tương đối ổn định trong suốt những năm 2010, nhưng đã bắt đầu tăng trong những năm gần đây do sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo. Các trung tâm dữ liệu yêu cầu nguồn điện liên tục 24 giờ mỗi ngày, điều mà năng lượng tái tạo hiện vẫn chưa thể đáp ứng đầy đủ.
Tại châu Âu, Mỹ và Nhật Bản, giai đoạn những năm 2000 và 2010 chứng kiến nỗ lực thúc đẩy mạnh mẽ năng lượng hạt nhân nhằm phục vụ mục tiêu khử carbon, một xu hướng được gọi là “sự phục hưng hạt nhân”. Tuy nhiên, thảm họa hạt nhân Fukushima Daiichi năm 2011 đã làm suy giảm nghiêm trọng niềm tin của công chúng vào mức độ an toàn của điện hạt nhân.
