Chỉ trong một cuối tuần, giá dầu thế giới đã tăng vọt với tốc độ chưa từng thấy trong nhiều năm, làm dấy lên lo ngại về một cuộc khủng hoảng năng lượng mới. Các chuyên gia cảnh báo nếu tình hình kéo dài, hậu quả có thể đặc biệt nghiêm trọng đối với nhiều quốc gia châu Á phụ thuộc vào nguồn khí đốt từ khu vực Vịnh Ba Tư.
Ngay khi phiên giao dịch đầu tuần mở cửa, giá dầu Brent Biển Bắc – chuẩn tham chiếu của thị trường toàn cầu – đã tăng hơn 28%. Trong khi đó, dầu WTI của Mỹ cũng tăng hơn 31%, đánh dấu mức tăng trong một ngày mạnh nhất từng được ghi nhận. Mức biến động này thậm chí còn lớn hơn phản ứng của thị trường khi xảy ra xung đột Nga- Ukraine năm 2022, thời điểm giá dầu từng đạt hơn 130 USD/thùng.
Theo các chuyên gia năng lượng, nguyên nhân chính của đợt tăng giá này là do căng thẳng giữa Iran và liên minh Mỹ – Israel, đặc biệt là nguy cơ phong tỏa eo biển Hormuz. Đây là một trong những tuyến vận chuyển năng lượng quan trọng nhất thế giới, nơi phần lớn dầu mỏ và khí đốt từ khu vực Vịnh Ba Tư phải đi qua để đến các thị trường quốc tế. Bất kỳ sự gián đoạn nào tại khu vực này đều khiến thị trường lập tức phản ứng mạnh.
Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng vẫn còn quá sớm để nói đến một cú sốc dầu mỏ mới. Một cuộc khủng hoảng thực sự chỉ xảy ra khi giá năng lượng duy trì ở mức cao trong thời gian dài, có thể kéo dài nhiều tháng. Vì vậy, yếu tố quyết định lúc này là thời gian kéo dài của cuộc xung đột. Nếu các bên sớm đạt được thỏa thuận hoặc giảm căng thẳng, thị trường có thể nhanh chóng ổn định trở lại.
Ngoài dầu mỏ, eo biển Hormuz còn đóng vai trò then chốt đối với thị trường khí tự nhiên hóa lỏng (LNG). Khoảng 25% lượng LNG của thế giới được vận chuyển qua khu vực này. Hai nhà xuất khẩu lớn trong khu vực là Qatar và Các Tiểu vương quốc Arập thống nhất (UAE) đều phải đưa toàn bộ khí đốt ra thị trường quốc tế thông qua tuyến đường biển này. Trong khi dầu mỏ vẫn có một số tuyến đường ống thay thế, LNG gần như không có lựa chọn vận chuyển khác, khiến việc phong tỏa eo biển trở thành vấn đề nghiêm trọng hơn nhiều.
Tác động của tình hình này không chỉ giới hạn ở Trung Đông. Châu Âu hiện nhập khẩu khoảng 14% LNG từ khu vực Vịnh Ba Tư, vì vậy giá khí đốt tại châu lục này đã tăng đáng kể trong những ngày gần đây. Do giá điện ở nhiều nước châu Âu phụ thuộc trực tiếp vào giá khí đốt, chi phí năng lượng của người dân và doanh nghiệp có nguy cơ tiếp tục tăng.
Tuy nhiên, khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất có thể là châu Á. Nhiều nền kinh tế tại đây phụ thuộc lớn vào nguồn khí đốt nhập khẩu từ các nước vùng Vịnh. Đặc biệt, những quốc gia có thu nhập thấp như Ấn Độ, Pakistan và Bangladesh nhập tới 2/3 lượng LNG từ khu vực này. Nếu nguồn cung bị gián đoạn trong thời gian dài, hậu quả có thể rất nghiêm trọng. Tại một số nơi, việc thiếu khí đốt có thể khiến các nhà máy điện ngừng hoạt động, dẫn tới tình trạng mất điện trên diện rộng.
Trong bối cảnh đó, thị trường năng lượng toàn cầu đang theo dõi sát diễn biến của cuộc xung đột. Nếu eo biển Hormuz sớm được mở lại, giá dầu và khí đốt có thể hạ nhiệt nhanh chóng. Ngược lại, nếu khủng hoảng kéo dài trong nhiều tháng, thế giới có thể phải đối mặt với một giai đoạn biến động năng lượng nghiêm trọng, với tác động đặc biệt lớn đối với các quốc gia đang phát triển.
