Trường hợp Sudan cho thấy rõ chỉ cần một mắt xích vận tải quốc tế bị gián đoạn, hàng trăm nghìn bệnh nhân có thể đối mặt nguy cơ thiếu thuốc điều trị.
Theo phóng viên TTXVN tại châu Phi, cảnh báo từ Save the Children cho biết khoảng 90 cơ sở y tế công cộng tại Sudan, phục vụ khoảng 400.000 bệnh nhân, có thể cạn thuốc thiết yếu chỉ trong vòng 2 tuần nếu các lô hàng viện trợ không được chuyển hướng kịp thời. Những mặt hàng bị ảnh hưởng gồm kháng sinh, thuốc chống sốt rét, thuốc hạ sốt, giảm đau và thuốc tiêm cho trẻ em, đều là các loại thuốc tối cần thiết với hệ thống y tế tuyến đầu. Theo các thông tin được công bố, khoảng 600.000 USD thuốc men và vật tư y tế dành cho Sudan đang bị mắc kẹt tại Dubai do xung đột Trung Đông làm gián đoạn các tuyến hàng hải và hàng không quan trọng.
Sudan là trường hợp điển hình vì đang chịu tác động kép từ xung đột bên ngoài và khủng hoảng bên trong. Xung đột kéo dài đã làm suy yếu nghiêm trọng hệ thống y tế, khiến nhiều bệnh viện và cơ sở khám chữa bệnh không thể hoạt động bình thường. Trong bối cảnh đó, sự phụ thuộc lớn vào nguồn cung nhập khẩu khiến nước này gần như không có dư địa ứng phó khi chuỗi logistics khu vực gặp trục trặc.
Từ Sudan có thể nhìn rộng ra toàn châu Phi. Nhiều quốc gia tại lục địa này vẫn phụ thuộc nặng vào thuốc nhập khẩu, trong khi năng lực sản xuất dược phẩm trong nước còn hạn chế và thiếu kho dự trữ chiến lược đủ lớn. Điều này khiến hệ thống cung ứng thuốc của châu Phi rất dễ bị tổn thương trước các cú sốc từ bên ngoài, từ xung đột địa chính trị đến gián đoạn vận tải quốc tế.
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã nhiều lần cảnh báo tình trạng thiếu hụt sản phẩm y tế thiết yếu tại châu Phi. Nếu các điểm nghẽn hiện nay kéo dài, tác động sẽ không chỉ dừng ở thiếu thuốc cấp cứu mà còn ảnh hưởng đến điều trị sốt rét, lao, HIV/AIDS, suy dinh dưỡng và chăm sóc sức khỏe bà mẹ, trẻ em.
Cuộc khủng hoảng tại Sudan cho thấy an ninh y tế của châu Phi không thể tiếp tục phụ thuộc vào một số ít hành lang vận tải dễ đứt gãy. Việc đa dạng hóa tuyến nhập khẩu, tăng dự trữ khu vực và thúc đẩy sản xuất dược phẩm tại châu Phi đang trở thành yêu cầu cấp bách. Nếu không có giải pháp căn cơ, nguy cơ thiếu thuốc thiết yếu sẽ không chỉ là câu chuyện của Sudan mà có thể lan rộng ra nhiều quốc gia khác trên lục địa này.
Trong khi đó, việc hạ tầng năng lượng và công nghiệp tại khu vực Vùng Vịnh bị phá hủy do chiến sự cũng đang làm gián đoạn nguồn cung phân bón toàn cầu, dự báo sẽ đẩy giá rau quả và hàng tiêu dùng thiết yếu tiếp tục tăng cao trong thời gian tới.
Theo phóng viên TTXVN tại Trung Đông, tại Israel, giá phân bón đã tăng tới 180%, tạo áp lực trực tiếp lên chi phí sản xuất nông nghiệp, trong bối cảnh phân bón chiếm khoảng 10% tổng chi phí đầu vào. Điều này đồng nghĩa với việc chi phí sẽ nhanh chóng được chuyển sang giá bán lẻ, làm gia tăng gánh nặng đối với người tiêu dùng.
Bên cạnh đó, giá dầu tăng mạnh do xung đột cũng kéo theo chi phí sản xuất bao bì tăng cao. Các doanh nghiệp sản xuất bao bì tại Israel đã thông báo tăng giá tới 35%, ảnh hưởng không chỉ đến đóng gói sản phẩm mà còn đến chi phí vật tư nông nghiệp như màng phủ nhà kính và hệ thống tưới tiêu. Tuy Israel đã tìm kiếm được một số nguồn cung thay thế từ Đông Âu, Ai Cập và khu vực Balkan, đồng thời duy trì sản xuất một phần phân bón trong nước (như kali từ Biển Chết), song nhiều nguyên liệu vẫn phụ thuộc hoàn toàn vào nhập khẩu, khiến rủi ro thiếu hụt có thể xuất hiện ngay từ tháng 5/2026 nếu chuỗi cung ứng không được khôi phục.
Các doanh nghiệp trong ngành nhận định mức độ nghiêm trọng của cuộc khủng hoảng hiện nay vượt cả giai đoạn đại dịch COVID-19 và xung đột Nga - Ukraine, do lần đầu tiên kể từ sau Chiến tranh Thế giới thứ hai, các cơ sở sản xuất và hạ tầng năng lượng tại Trung Đông bị tấn công trên diện rộng.
Bức tranh ở Israel cũng đang lan rộng trên khắp thế giới khi mà khoảng 30% lượng phân bón kali nitrat và phốt pho cung cấp cho thế giới đang bị mắc kẹt tại Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE). Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế, khoảng 40 cơ sở năng lượng trong khu vực đã bị phá hủy hoặc hư hại, khiến nguồn cung dầu toàn cầu giảm khoảng 11 triệu thùng/ngày, gây xáo trộn nghiêm trọng thị trường năng lượng và kéo theo hiệu ứng dây chuyền sang các ngành sản xuất. Giới phân tích nhận định sự kết hợp giữa gián đoạn nguồn cung, chi phí vận tải tăng và biến động giá năng lượng đang tạo ra một “cú sốc chi phí kép”, có thể đẩy giá thực phẩm toàn cầu bước vào chu kỳ tăng mới trong ngắn hạn, đồng thời làm gia tăng áp lực lạm phát tại nhiều nền kinh tế.
