Tại kỳ họp, các đại biểu tập trung nghe trình bày tóm tắt, thảo luận và góp ý vào các nội dung lớn: Báo cáo kết quả hoạt động giữa hai kỳ họp; Báo cáo tình hình triển khai thực hiện 2 Đề án: Tổng kết 100 năm Đảng lãnh đạo cách mạng Việt Nam giai đoạn 1930 - 2030, định hướng lãnh đạo phát triển đất nước trong 100 năm tiếp theo từ năm 2030 đến năm 2130 và Tổng kết 40 năm thực hiện Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội; Báo cáo tư vấn về hệ sinh thái phát triển Việt Nam; Kế hoạch tổ chức Hội nghị công tác lý luận toàn quốc lần thứ nhất và Đề án xây dựng và phát triển mạng lưới nghiên cứu khoa học lý luận chính trị toàn quốc trong kỷ nguyên mới.
Dự và đồng chủ trì kỳ họp có Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đoàn Minh Huấn, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh; Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Thắng, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương; Giáo sư, Tiến sĩ Lê Văn Lợi, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương.
Chỉ đạo tại kỳ họp, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đoàn Minh Huấn nhấn mạnh tính cấp thiết của việc đổi mới tư duy và phương pháp nghiên cứu lý luận trước những đòi hỏi nhanh chóng của thực tiễn. Công tác lý luận chính trị hiện nay cần kịp thời bổ sung, phát triển các khái niệm mới nhằm phản ánh chính xác sự vận động của thực tiễn, bám sát các nghị quyết của Đảng và chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm; đồng thời tạo sự chuyển biến mạnh mẽ trong phương thức làm lý luận, chuyển dịch từ tư duy quản lý thuần túy sang quản trị phát triển hiện đại.
Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh cũng lưu ý việc gắn kết chặt chẽ giữa nghiên cứu lý luận với đổi mới căn bản công tác đào tạo cán bộ, chuyển từ truyền thụ kiến thức thụ động sang phát triển tư duy, kỹ năng giải quyết các bài toán thực tiễn và rèn luyện bản lĩnh chính trị.
Phân tích về chủ đề "Hệ sinh thái phát triển Việt Nam", Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đoàn Minh Huấn khẳng định trong bối cảnh hiện nay, cạnh tranh quốc gia không còn đơn thuần dựa vào lợi thế tự nhiên nổi trội mà là sự cạnh tranh bằng cả một hệ sinh thái tổng thể. Việc xây dựng hệ sinh thái phát triển quốc gia đòi hỏi phải tạo dựng các lợi thế nhân tạo, lấy chất lượng thể chế kiến tạo làm trung tâm, từ đó củng cố niềm tin thị trường, giải phóng các nguồn lực xã hội và tạo động lực tăng trưởng bền vững theo chiều sâu.
Tại kỳ họp, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương Nguyễn Xuân Thắng nhấn mạnh Kỳ họp thứ ba diễn ra ngay sau thành công của Hội nghị Trung ương 4 khóa XIV và vào thời điểm cả nước đang tăng tốc về đích nhằm hoàn thành các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội năm 2026, với kết quả tăng trưởng GDP 9 tháng năm đạt 9,01%, riêng quý III đạt gần 10%.
Phân tích bối cảnh tình hình thế giới, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương chỉ ra những biến động phức tạp, nhanh chóng với nhiều biến số gắn liền với sự điều chỉnh trật tự kinh tế, trật tự chính trị, cạnh tranh chiến lược, xung đột chính trị, chủ nghĩa bảo hộ, phân mảnh kinh tế cùng sự phát triển bùng nổ của khoa học - công nghệ. Trong nước, bên cạnh những kết quả tích cực, nền kinh tế vẫn đang đối mặt với không ít điểm nghẽn về hạ tầng, chất lượng tăng trưởng, nguồn nhân lực và năng lực đổi mới sáng tạo, đòi hỏi công tác nghiên cứu lý luận của Đảng đứng trước nhiều yêu cầu mới mang tính cấp thiết.
Quán triệt tinh thần chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Thắng đề nghị Hội đồng tập trung đóng góp ý kiến hoàn thiện dự thảo đề cương chi tiết của hai đề án tổng kết lịch sử gồm: Tổng kết 100 năm Đảng lãnh đạo cách mạng Việt Nam giai đoạn 1930 - 2030, định hướng lãnh đạo phát triển đất nước trong 100 năm tiếp theo từ năm 2030 đến năm 2130 và Tổng kết 40 năm thực hiện Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội. Đây là những công việc mang tầm vóc lịch sử vĩ đại, đòi hỏi phải phát huy tinh thần đổi mới, nhìn thẳng vào sự thật như từng vượt qua cơ chế quan liêu bao cấp trước đây. Việc tổng kết cần đặt trong yêu cầu chuẩn bị nền tảng cho sự phát triển lâu dài của đất nước với tầm nhìn chiến lược từ năm 2030 đến 2130; lý giải rõ những thành công, hạn chế, rút ra các bài học kinh nghiệm mang tầm lý luận dẫn dắt, đồng thời xác định các giá trị cốt lõi phải giữ vững và những năng lực cần tích lũy cho thế hệ mai sau.
Gợi mở thảo luận về Báo cáo tư vấn Hệ sinh thái phát triển Việt Nam, Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Thắng đề nghị Hội đồng làm rõ mối quan hệ giữa việc xác lập mô hình tăng trưởng mới hướng vào năng suất, chất lượng, hiệu quả, sức cạnh tranh với mô hình phát triển hiện đại, bao trùm, bền vững, nhân văn. Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương khẳng định mô hình phát triển được thực hiện dựa trên 3 trụ cột cơ bản của chủ nghĩa xã hội Việt Nam: nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và nền dân chủ xã hội chủ nghĩa.
Đánh giá chặng đường 40 năm Đổi mới, Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Thắng nêu rõ 3 chuyển đổi căn bản mang tính bước ngoặt lịch sử: chuyển từ cơ chế kế hoạch hóa tập trung quan liêu bao cấp sang kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; chuyển từ nhà nước chuyên chính sang nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa; chuyển từ một quốc gia khép kín, bị cấm vận sang hội nhập quốc tế toàn diện, chủ động tham gia và định hình luật chơi chung. Từ đó, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương Nguyễn Xuân Thắng khẳng định lý luận đường lối đổi mới cùng với chủ nghĩa Marx - Lenin và tư tưởng Hồ Chí Minh chính là nền tảng tư tưởng dẫn dắt sự phát triển của đất nước. Trong hệ sinh thái phát triển mới, tư duy quản lý nhà nước phải chuyển đổi mạnh mẽ từ "không quản được thì cấm" sang xây dựng Nhà nước kiến tạo phục vụ phát triển, phát huy tối đa vai trò chủ thể của nhân dân và cộng đồng doanh nghiệp.
Thảo luận tại kỳ họp, các đại biểu nhấn mạnh, các đề án tổng kết là nhiệm vụ chính trị, khoa học đặc biệt có ý nghĩa chiến lược, đòi hỏi phải được triển khai đồng bộ, đúng tiến độ, bảo đảm chất lượng, làm cơ sở lý luận và thực tiễn cho việc bổ sung, phát triển đường lối của Đảng. Báo cáo tư vấn về hệ sinh thái phát triển Việt Nam cần bám sát yêu cầu phát triển nhanh, bền vững đất nước, có luận cứ khoa học vững chắc, có tính dự báo và khả thi để cung cấp cho Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư tham khảo trong hoạch định chủ trương, đường lối.
Đối với Hội nghị công tác lý luận toàn quốc lần thứ nhất và việc xây dựng mạng lưới nghiên cứu khoa học lý luận chính trị toàn quốc, các đại biểu xác định đây là những nhiệm vụ nhằm tăng cường sự gắn kết giữa các cơ quan nghiên cứu, đào tạo, các nhà khoa học và các cấp, các ngành, địa phương; huy động, phát huy trí tuệ của đội ngũ cán bộ lý luận, chuyên gia, nhà khoa học trong và ngoài nước; nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác nghiên cứu lý luận, tổng kết thực tiễn và công tác tư vấn chiến lược của Hội đồng.
Phát biểu kết luận, Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Thắng, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương ghi nhận, đánh giá cao các báo cáo, tham luận và ý kiến thảo luận của các đại biểu; các ý kiến sẽ được tiếp thu, nghiên cứu để xây dựng định hướng, giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của Hội đồng trong thời gian tới.
