Theo báo Thổ Nhĩ Kỳ Hôm nay tối 1/5, các nguồn thạo tin nói với báo The Wall Street Journal rằng Tehran đã từ bỏ điều kiện tiên quyết quan trọng nhất để quay lại bàn đàm phán, đó là yêu cầu Washington chấm dứt phong tỏa các cảng của Iran trước khi nối lại đối thoại, và đã bày tỏ sẵn sàng gặp mặt tại thủ đô Islamabad của Pakistan sớm nhất vào ngày 4/5.
Thay vì yêu cầu dỡ bỏ hoàn toàn lệnh phong tỏa, Tehran hiện chấp nhận các bảo đảm từ Mỹ - một sự thay đổi đáng kể, giúp tháo gỡ một trong những trở ngại cứng rắn nhất đối với việc khởi động lại ngoại giao.
Trong một phát biểu với báo chí hôm 1/5, Tổng thống Mỹ Donald Trump, tỏ ra hoài nghi thận trọng: “Họ muốn đạt được thỏa thuận, nhưng tôi không hài lòng với nó. Chúng ta sẽ xem điều gì xảy ra”.
Hai bên vẫn còn bất đồng sâu sắc về các vấn đề cốt lõi, dù cả hai vẫn tiếp tục trao đổi thông điệp thông qua các bên trung gian, bao gồm Pakistan, Qatar, Ai Cập và Thổ Nhĩ Kỳ, và chưa bên nào loại trừ khả năng đàm phán.
Sự thay đổi về trình tự có thể mở đường cho đàm phán
Đề xuất sửa đổi của Iran đánh dấu một bước lùi mang tính chiến thuật đáng kể so với lập trường trước đó của Tehran. Trước đây, Iran kiên quyết yêu cầu Mỹ phải dỡ bỏ phong tỏa các cảng của mình như một điều kiện tiên quyết cứng rắn trước khi bất kỳ cuộc thảo luận nào có thể bắt đầu, đồng thời yêu cầu phải đạt được thỏa thuận chấm dứt chiến tranh trước khi đề cập đến các vấn đề về eo biển Hormuz và hạt nhân.
Theo khuôn khổ mới, Iran được cho là sẵn sàng thảo luận về các điều kiện để mở lại eo biển Hormuz đồng thời với các bảo đảm của Mỹ về việc chấm dứt xung đột, thay vì yêu cầu hành động cụ thể trước. Đề xuất này sau đó liên kết các cuộc thảo luận về hồ sơ hạt nhân của Iran với việc Mỹ nới lỏng trừng phạt.
Truyền thông nhà nước Iran xác nhận Tehran đã gửi đề xuất mới tới các bên trung gian và cho biết nước này sẵn sàng quay lại con đường ngoại giao nếu Washington giảm giọng điệu cứng rắn.
Hy vọng về một cuộc gặp sớm giữa Mỹ và Iran tại Pakistan trước đó đã đổ vỡ sau khi Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi hai lần tới Islamabad, nhưng Tổng thống Trump đã hủy việc cử các đặc phái viên tới Pakistan khi Tehran không xác nhận sẵn sàng gặp mặt.
Cuộc chiến tiêu hao kinh tế tại eo biển Hormuz
Nỗ lực ngoại giao diễn ra trong bối cảnh cả hai quốc gia đều đang gánh chịu chi phí ngày càng tăng của một cuộc đối đầu kéo dài trên vùng biển xung quanh Iran.
Tehran trên thực tế đã đóng eo biển Hormuz trong nhiều tuần thông qua các cuộc tấn công liên tục vào tàu chở dầu và tàu thương mại, làm gián đoạn tuyến đường mà khoảng một phần năm nguồn cung dầu mỏ toàn cầu đi qua. Sự gián đoạn này đã khiến giá dầu Brent duy trì trên mức 100 USD/thùng.
Mỹ đã đáp trả vào tháng trước bằng cách áp đặt phong tỏa đối với các cảng và tàu thuyền của Iran, nhằm bóp nghẹt nguồn ngoại tệ chính của Tehran. Theo các quan chức Mỹ, Trump đã chỉ đạo các trợ lý chuẩn bị cho một lệnh phong tỏa kéo dài. Hoạt động vận tải thương mại vẫn bị tê liệt gần eo biển Hormuz, với các tàu neo đậu tại Vịnh Oman chờ đợi giải pháp.
Vào ngày 1/5 Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) thuộc Bộ Tài chính Mỹ đã cảnh báo các chủ tàu không được trả phí cho Iran để được đi lại an toàn, dù trực tiếp hay thông qua các hình thức trao đổi không chính thức hoặc thanh toán bằng hiện vật, bao gồm cả việc quyên góp cho các tổ chức Iran như Hội Trăng lưỡi liềm đỏ Iran.
Yêu cầu hạt nhân vẫn là trở ngại trung tâm
Trong khi hai chính phủ tiến gần hơn tới khả năng gặp mặt, vấn đề hạt nhân vẫn bao trùm mọi khía cạnh của đàm phán. Washington đang tìm cách yêu cầu Iran ngừng làm giàu nhiên liệu hạt nhân trong tối đa 20 năm và từ bỏ kho dự trữ uranium làm giàu ở mức cao - những điều kiện mà Iran đã thẳng thừng bác bỏ.
Tehran cho biết họ không sẵn sàng đưa ra những nhượng bộ đáng kể đối với chương trình hạt nhân của mình và, trong một đề xuất gửi vào cuối tuần trước, nhấn mạnh rằng các vấn đề hạt nhân chỉ nên được giải quyết sau khi tất cả các vấn đề liên quan đến eo biển Hormuz và việc chấm dứt xung đột đã được giải quyết.
Nhà Trắng xác nhận các nét chính của các cuộc trao đổi nhưng không đi vào chi tiết. Người phát ngôn Anna Kelly nói: “Chúng tôi không công bố chi tiết các cuộc trao đổi ngoại giao riêng tư. Tổng thống Trump đã nói rõ rằng Iran không bao giờ được sở hữu vũ khí hạt nhân, và các cuộc đàm phán vẫn đang tiếp diễn nhằm đảm bảo an ninh quốc gia của Mỹ trong ngắn hạn và dài hạn”.
