Theo Báo cáo Nợ Quốc tế thường niên do Ngân hàng Thế giới (WB) công bố ngày 5/11, động lực chính thúc đẩy nợ gia tăng là các khoản vay từ khu vực tư nhân, trong đó khối lượng vay từ các chủ nợ tư nhân và phát hành trái phiếu của các doanh nghiệp nhà nước tăng gần 35%. WB cảnh báo dù khả năng tiếp cận vốn quốc tế đã cải thiện, song chi phí vay vốn vẫn rất đắt đỏ, đe dọa trực tiếp đến các khoản đầu tư thiết yếu cho con người và an sinh xã hội.
Chuyên gia thống kê trưởng của WB, bà Haishan Fu cho biết sự trở lại của các chủ nợ tư nhân là tín hiệu tích cực đối với nhóm quốc gia thu nhập thấp và trung bình. Tuy nhiên, thực tế là các nước này đang phải vay nhiều hơn, gánh mức lãi suất cao hơn, dẫn tới nguồn lực dành cho phát triển dài hạn bị thu hẹp đáng kể.
Báo cáo của WB chỉ ra rằng nhiều chính phủ đã phát hành trái phiếu mới để mua lại các khoản nợ sắp đáo hạn. Động thái đảo nợ này thực chất chỉ giúp trì hoãn nghĩa vụ tài chính trong ngắn hạn, nhưng lại khiến các quốc gia phải chịu mức lãi suất cao hơn nhiều so với trước đây.
Các chủ nợ tư nhân thường áp mức lãi suất cho vay cao hơn đáng kể so với các định chế tài chính đa phương như WB hay Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF). Số liệu thống kê cho thấy các nước nghèo nhất thế giới phải trả mức lãi suất trung bình lên tới 8,2% cho các khoản vay mới hoặc trái phiếu phát hành cho khu vực tư nhân, đánh dấu mức cao nhất từng được ghi nhận kể từ năm 1989.
Trong năm 2025, các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình đã phải chi tới 1.400 tỷ USD để trả nợ gốc và lãi, tăng 1,9% so với năm trước và đánh dấu năm tăng thứ năm liên tiếp. Đáng chú ý, trong giai đoạn từ năm 2022 - 2025, số tiền trả nợ của các nước đang phát triển đã vượt lượng vốn vay mới nhận được tới 436 tỷ USD.
Bà Fu cảnh báo nền kinh tế toàn cầu ngày càng dễ tổn thương trước các cú sốc từ dịch bệnh, lạm phát do xung đột cùng tình trạng gián đoạn thương mại quốc tế vì thuế quan của Mỹ. Trong bối cảnh đó, mức nợ cao kỷ lục sẽ khiến các nước đang phát triển gần như không còn dư địa chính sách để ứng phó với khủng hoảng.
