Vì sao Tổng thống Zelensky trao ghế Bộ trưởng Quốc phòng cho một ‘kiến trúc sư công nghệ’?

Ông Fedorov là một trong số rất ít quan chức theo sát ông Zelensky từ khi nhà lãnh đạo này bước vào chính trường năm 2019, đồng thời là bộ trưởng duy nhất trụ lại sau tất cả các đợt cải tổ nội các.

Quyết định được công bố ngày 2/1 trong khuôn khổ một cuộc xáo trộn chính trị lớn. Theo đó, Kyrylo Budanov, Cục trưởng Tình báo Quân đội, được bổ nhiệm làm Chánh Văn phòng Tổng thống, còn Oleh Ivashchenko, người đứng đầu Cơ quan Tình báo Đối ngoại, tiếp quản vị trí của Budanov.

“Mykhailo tham gia rất sâu vào các vấn đề liên quan đến Drone Line và làm việc cực kỳ hiệu quả trong việc số hóa dịch vụ và quy trình công”, Tổng thống Zelensky nói. “Cùng với quân đội, bộ chỉ huy, các nhà sản xuất vũ khí trong nước và các đối tác, chúng ta phải triển khai những thay đổi trong lĩnh vực quốc phòng thực sự mang lại hiệu quả".

Theo Hiến pháp Ukraine, Quốc hội sẽ phê chuẩn Bộ trưởng Quốc phòng theo đề xuất của Tổng thống.

Ông Fedorov dự kiến thay thế ông Denys Shmyhal, người chỉ giữ chức vụ này chưa đầy 6 tháng kể từ khi được bổ nhiệm vào tháng 7. Tổng thống Zelensky cho biết ông Shmyhal sẽ đảm nhiệm một vai trò “không kém phần quan trọng” khác trong chính phủ.

Đồng minh thân cận của Tổng thống

Năm 2019, Fedorov – khi đó là một doanh nhân đến từ thành phố Zaporizhzhia ở miền nam Ukraine – gia nhập đội ngũ của Tổng thống Zelensky và trở thành kiến trúc sư chiến lược số cho chiến dịch tranh cử tổng thống mang tính đột phá trên không gian mạng.

Cuối năm đó, ông trở thành cố vấn cho Tổng thống, sau đó đắc cử vào Quốc hội trong màu áo đảng Người Phục vụ Nhân dân. Chỉ vài tháng sau, Fedorov được bổ nhiệm làm Phó Thủ tướng, trở thành bộ trưởng trẻ nhất trong lịch sử Ukraine, đứng đầu Bộ Chuyển đổi số vừa được thành lập.

Trong nhiều năm, ông là người hiện thực hóa tầm nhìn “nhà nước trong một chiếc điện thoại thông minh” của Zelensky nhằm chống lại bộ máy quan liêu. Việc ra mắt ứng dụng Diia năm 2020 cho phép người dân tiếp cận hàng loạt dịch vụ công ngay trên điện thoại.

Dưới sự lãnh đạo của ông Fedorov, bộ này còn thúc đẩy nhiều dự án quan trọng, từ sản xuất drone, cải cách giáo dục, đến việc đồng sáng lập Brave1 – sáng kiến kết nối Bộ Chuyển đổi số với Bộ Quốc phòng nhằm phát triển công nghệ quân sự.

Trong các đợt cải tổ chính phủ, Fedorov từng được đồn đoán là ứng viên thủ tướng, nhưng trong một cuộc phỏng vấn năm 2023, ông nói rằng mình không mong muốn vai trò này và hy vọng “điều đó sẽ không bao giờ xảy ra”.

Một khảo sát của Trung tâm Razumkov cuối năm 2024 cho thấy Fedorov là bộ trưởng duy nhất có mức độ tín nhiệm cao hơn bất tín nhiệm, với 31% người dân tin tưởng ông.

Những căng thẳng hậu trường

Truyền thông và một số nghị sĩ cho rằng từng tồn tại căng thẳng giữa Fedorov và Andriy Yermak, cựu Chánh Văn phòng Tổng thống, người bị cáo buộc tìm cách loại bỏ các quan chức được lòng công chúng khỏi vòng trong của ông Zelensky.

Cuối năm 2024, chính phủ tước quyền giám sát bán chính thức của Fedorov đối với Cơ quan Thông tin Liên lạc Đặc biệt (SSCS) – đơn vị phụ trách mua sắm drone. Dù SSCS từng dính bê bối tham nhũng, giới quan sát coi động thái này là hệ quả của cuộc đấu quyền lực với Văn phòng Tổng thống.

Trong khi đó, ông Fedorov đã bác bỏ các đồn đoán về mâu thuẫn nội bộ.

Khi chính quyền Tổng thống Zelensky tìm cách hạn chế tính độc lập của các cơ quan chống tham nhũng vào tháng 7 – động thái gây ra các cuộc biểu tình lớn, ông Fedorov được cho là đã đóng vai trò giúp đảo ngược quyết định này.

“Nhà đàm phán công nghệ” của Ukraine

Những thay đổi chính trị diễn ra trong bối cảnh tình hình chiến trường ngày càng khó khăn và các cuộc đàm phán then chốt với Mỹ về chấm dứt chiến tranh đang diễn ra.

Khác với nhiều lãnh đạo chính trị – quân sự khác, ông Fedorov chưa từng tham gia các cuộc đàm phán hòa bình. Thay vào đó, ông nổi lên như đầu mối làm việc với các tập đoàn công nghệ lớn.

Mykhailo Fedorov cũng là đối tác liên lạc chính của Ukraine với tỷ phú Elon Musk, chủ sở hữu SpaceX và từng có thời gian ngắn phục vụ trong chính quyền Tổng thống Trump nhiệm kỳ hai.

Ngay sau khi Nga phát động chiến dịch quân sự toàn diện năm 2022, Musk đã phản hồi nhanh chóng trên mạng xã hội trước đề nghị của Fedorov về thiết bị internet vệ tinh Starlink – yếu tố sống còn đối với nỗ lực chiến tranh của Ukraine. Bất chấp những phát ngôn gây tranh cãi của Musk, ông Fedorov vẫn duy trì đối thoại, nhấn mạnh quan điểm của Kiev.

“Tôi xử lý mối quan hệ này rất thận trọng, cố gắng cho thấy rằng chúng tôi hoạt động cực kỳ hiệu quả", ông nói vào năm 2023.