Vì sao Mỹ chưa lo khủng hoảng dù nợ công vượt 100% GDP? 

Nợ công của Mỹ hiện đã vượt 100% Tổng sản phẩm quốc nội (GDP), đánh dấu một cột mốc đáng lo ngại đối với nền tài chính công lớn nhất thế giới.
Chú thích ảnh
Người dân mua sắm tại một khu chợ đồ cũ cuối tuần ở trung tâm thủ đô Washington D.C. 

Tuy nhiên, thay vì tạo ra phản ứng mạnh mẽ tại Washington, diễn biến này hầu như chỉ được nhắc đến trong các bài phát biểu và bình luận của giới chuyên gia tài khóa.

Trong nhiều năm, các nhóm ủng hộ kỷ luật ngân sách đã tìm cách cảnh báo công chúng và giới chính trị về tốc độ gia tăng chóng mặt của nợ liên bang. Khi tỷ lệ nợ công vượt tổng sản lượng kinh tế quốc gia, nhiều tổ chức coi đây là tín hiệu báo động nghiêm trọng. Ủy ban Ngân sách Liên bang có trách nhiệm cho rằng đây là hồi chuông cảnh báo đặc biệt lớn, trong khi Quỹ Peterson gọi đây là một cột mốc tài khóa đáng báo động.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy cột mốc này không làm thay đổi đáng kể cách vận hành của chính phủ Mỹ. Chỉ ít ngày sau khi số liệu được công bố, Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth vẫn bảo vệ đề xuất ngân sách quốc phòng lớn nhất lịch sử Mỹ trước Quốc hội. Thượng viện cũng tiếp tục thúc đẩy gói chi tiêu 72 tỷ USD cho thực thi nhập cư, bất chấp nguy cơ làm tăng thâm hụt ngân sách.

Các chuyên gia cho rằng vấn đề không nằm ở việc nợ vượt 100% GDP, mà ở việc chưa có dấu hiệu nào cho thấy xu hướng này sẽ dừng lại. Nợ công Mỹ tăng mạnh do chi phí khổng lồ từ cuộc khủng hoảng tài chính 2007-2008, đại dịch COVID-19, gánh nặng an sinh xã hội cho dân số già hóa, các đợt cắt giảm thuế không đi kèm giảm chi tiêu và chi phí trả lãi vay ngày càng lớn.

Lần gần nhất nợ công Mỹ vượt GDP là sau Chiến tranh Thế giới thứ hai, nhưng khi đó tỷ lệ này nhanh chóng giảm nhờ tăng trưởng mạnh, thặng dư ngân sách và lạm phát làm giảm giá trị thực của nợ. Hiện nay, bối cảnh đã khác khi lãi suất tăng mạnh. Lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 30 năm đã lên hơn 5%, mức cao nhất kể từ năm 2007. Chi phí trả lãi nợ hiện đã vượt cả ngân sách quốc phòng, buộc chính phủ phải vay mới để trả lãi cho các khoản nợ cũ.

Một số chuyên gia cho rằng Mỹ vẫn chưa rơi vào khủng hoảng vì nền kinh tế còn sức chống chịu và đồng USD giữ vai trò trung tâm toàn cầu. Tuy nhiên, nhiều người cảnh báo tình hình hiện nay không bền vững. Nhà kinh tế Ellen Zentner của Morgan Stanley nhận định Mỹ không còn đi trên con đường tài khóa bền vững.

Dù Nhật Bản có tỷ lệ nợ công cao hơn Mỹ, các chuyên gia lưu ý phần lớn nợ của Tokyo do nhà đầu tư trong nước nắm giữ, trong khi Mỹ phụ thuộc đáng kể vào nguồn vốn nước ngoài. Một số nhà kinh tế còn cho rằng nếu tính cả nghĩa vụ với các chương trình như An sinh xã hội và chương trình bảo hiểm y tế quốc gia (Medicare), tình hình tài khóa Mỹ còn tệ hơn nhiều so với số liệu chính thức.

Trong khi đó, các kế hoạch chi tiêu tiếp tục mở rộng. Nhà Trắng đang đề xuất ngân sách quốc phòng 1.500 tỷ USD cho năm 2027, tăng 44%, nhưng hầu như không đề cập cải cách các chương trình phúc lợi vốn là động lực chính làm tăng chi tiêu dài hạn.

Dù ngày càng nhiều người Mỹ lo ngại về thâm hụt và nợ công do lãi suất tăng kéo theo chi phí vay mua nhà cao hơn, song giới phân tích cho rằng những con số như 100% GDP đã mất dần khả năng gây sốc. Theo khảo sát Gallup, người dân hiện lo ngại về chăm sóc y tế và lạm phát nhiều hơn vấn đề nợ công.

Nhà kinh tế Jason Furman của Đại học Harvard cho rằng nếu vào năm 2000 có ai dự báo Mỹ sẽ có mức nợ bằng 100% GDP và thâm hụt tương đương 6% GDP, nhiều người khi đó có lẽ sẽ nghĩ nước này phải đối mặt với lãi suất cực cao hoặc một cuộc khủng hoảng kinh tế nghiêm trọng. Tuy nhiên, cho tới nay, những hậu quả đó vẫn chưa xuất hiện rõ rệt, khiến áp lực cải cách tài khóa tại Washington tiếp tục bị trì hoãn.

Bài và ảnh: Ngọc Quang - P/v TTXVN tại Washington

Dành cho bạn

Giảm nghĩa vụ thuế giúp doanh nghiệp phục hồi và mở rộng sản xuất

Giảm nghĩa vụ thuế giúp doanh nghiệp phục hồi và mở rộng sản xuất

Mục tiêu duy trì tăng trưởng ở mức hai con số năm nay và trong những năm tới đặt ra yêu cầu tiếp tục tháo gỡ các điểm nghẽn về chi phí, thủ tục và tiếp cận nguồn lực, tạo điều kiện để doanh nghiệp mở rộng sản xuất, kinh doanh. Các chính sách thuế, hải quan, gia hạn nghĩa vụ tài chính, cắt giảm điều kiện kinh doanh, đơn giản hóa thủ tục hành chính… là những giải pháp đang được Chính phủ cùng các bộ ngành quyết liệt triển khai nhằm giảm chi phí tuân thủ, hỗ trợ dòng tiền và tạo thêm dư địa để doanh nghiệp phục hồi, đầu tư, mở rộng sản xuất, kinh doanh.

Giá dầu giảm sau quyết định mở kho dự trữ khẩn cấp G7

Giá dầu giảm sau quyết định mở kho dự trữ khẩn cấp G7

Thị trường năng lượng toàn cầu trong phiên giao dịch ngày 3/10 đã chính thức hạ nhiệt sau khi các nhà lãnh đạo Nhóm các nước công nghiệp phát triển hàng đầu thế giới (G7) đạt được thỏa thuận lịch sử, giải phóng 100 triệu thùng dầu thô và dầu diesel từ các kho dự trữ chiến lược. Quyết định can thiệp mạnh mẽ này đã giải tỏa tâm lý hoang mang, tạm thời chặn đứng chuỗi ngày tăng phi mã của giá nhiên liệu toàn cầu.

9 tháng, vốn FDI thực hiện cao nhất cùng kỳ 5 năm qua

9 tháng, vốn FDI thực hiện cao nhất cùng kỳ 5 năm qua

Theo báo cáo số liệu kinh tế - xã hội quý III và 9 tháng năm 2026 của Cục Thống kê, Bộ Tài chính vừa công bố sáng 3/10, từ đầu năm đến nay, tổng vốn đầu tư nước ngoài (FDI) đăng ký vào Việt Nam đạt 50,36 tỷ USD, tăng tới 76,4% so với cùng kỳ năm trước. Trong khi đó, vốn FDI thực hiện đạt 21,07 tỷ USD, mức cao nhất của 9 tháng trong 5 năm qua.

 Khơi thông nguồn lực, thúc đẩy tăng trưởng hai con số

Khơi thông nguồn lực, thúc đẩy tăng trưởng hai con số

Trước những quan điểm hoài nghi cho rằng mục tiêu tăng trưởng "hai con số" là quá tầm và thiếu thực tế, bức tranh kinh tế 9 tháng năm 2026 với GDP đạt 9,01% là lời khẳng định thuyết phục nhất cho năng lực tự cường và dư địa tăng trưởng mạnh mẽ của Việt Nam. Sự chuyển biến tích cực này không đến từ may mắn hay duy ý chí, mà chính là kết quả của việc Chính phủ quyết liệt bật "công tắc" thể chế, tháo gỡ triệt để các "điểm nghẽn" để khơi thông nguồn lực.