Theo The New Arab ngày 25/9, những sự kiện gần đây cho thấy lực lượng Houthi đã đạt được những bước tiến đáng kể ở Yemen. Phong trào này đã chiếm cảng Mocha trên Biển Đỏ kể từ ngày 10/9. Sau đó, Houthi áp sát thị trấn ven biển Dhubab ngày 11/9, rồi tấn công các đảo chiến lược gần eo biển Bab al-Mandeb như Mayun (Perim) và quần đảo Hanish. Những thắng lợi này giúp Houthi kiểm soát chặt hơn bờ biển phía Tây Yemen và đe dọa tuyến Suez - Biển Đỏ. Tuyến đường này chiếm khoảng 12% thương mại toàn cầu và một phần đáng kể lượng dầu mỏ và khí hóa lỏng (LNG) của thế giới.
Đây là một phần của chiến dịch bắt đầu từ tháng 7/2026 và lên đến đỉnh điểm vào tháng 9 năm nay. Trong chiến dịch, Houthi phong tỏa các tàu có liên hệ với Saudi Arabia và tấn công các cơ sở dầu mỏ của nước này. Đường ống dẫn dầu Đông - Tây của Saudi Arabia cũng bị thiết bị bay không người lái (UAV) tấn công. Không quân Saudi Arabia đã yểm trợ, nhưng lực lượng chính phủ Yemen và các đồng minh vẫn chật vật ngăn bước tiến của Houthi.
Theo tờ The New Arab, cuộc tấn công cho thấy nhóm vũ trang trên đã hoàn thiện dần năng lực quân sự và chiến thuật để mở rộng ảnh hưởng về lãnh thổ và chính trị. Houthi là phong trào Hồi giáo Shia Zaydi, hình thành ở miền Bắc Yemen trong thập niên 1990. Tháng 9/2014, Houthi chiếm thủ đô Sanaa, châm ngòi cho cuộc nội chiến. Năm 2015, liên minh do Saudi Arabia dẫn đầu can thiệp quân sự. Lệnh ngừng bắn do Liên hợp quốc làm trung gian vào tháng 4/2022 đã tạm thời làm giảm các cuộc giao tranh lớn.
Ban đầu, Houthi dựa vào chiến thuật du kích, địa hình núi non, mạng lưới bộ lạc, liên minh địa phương và vũ khí thu được. Nhờ Iran huấn luyện và hỗ trợ kỹ thuật, cùng sự trợ giúp của Hezbollah, Houthi phát triển tên lửa đạn đạo, tên lửa hành trình, UAV và năng lực chống hạm ngày càng tinh vi. Nhờ đó, lực lượng này có thể tấn công mục tiêu ở Saudi Arabia, UAE và trên Biển Đỏ.
Với số chiến binh ước tính lên tới 350.000 người, Houthi thường tấn công phối hợp bằng tên lửa, UAV, pháo binh và bộ binh cơ động. Ông Mohammed al-Basha, người sáng lập công ty tư vấn rủi ro Basha Report, cho biết Houthi đã chuyển sang triển khai các đơn vị nhỏ tấn công từ nhiều hướng. Theo ông, cách này "khiến họ khó bị không kích hơn và duy trì được áp lực lên lực lượng chính phủ". Ông al-Basha cho rằng điều đó cũng cho thấy hỏa lực và lượng đạn dược dự trữ của Houthi ngày càng tăng.
Liên minh rời rạc
Ngoài ra, Houthi có cơ cấu chỉ huy thống nhất hơn, trong khi liên minh chống Houthi lại chia rẽ: Saudi Arabia và UAE ủng hộ các phe đối địch nhau. Tháng 12/2025, lực lượng do Saudi Arabia dẫn đầu tấn công một chuyến hàng có liên hệ với UAE tại Mukalla của Yemen. Riyadh cho rằng chuyến hàng này được chuyển cho phe ly khai do UAE hậu thuẫn. Sau đó, chính quyền Yemen thân Riyadh yêu cầu UAE rút quân.
Ahmed Nagi, chuyên gia về Yemen tại Nhóm Khủng hoảng Quốc tế, nhận định: "Không thể khiến họ hợp tác vì mỗi nhóm có chương trình nghị sự chính trị khác nhau", lưu ý rằng việc phối hợp quân sự yếu kém khiến chính phủ không thể kháng cự mạnh mẽ khi Houthi tiến quân. Hệ quả là Saudi Arabia thiếu một đối tác trên bộ thống nhất và hiệu quả.
Nhà phân tích an ninh toàn cầu Freddy Khoueiry tại công ty công nghệ và cung cấp dịch vụ tình báo rủi ro toàn cầu RANE cho rằng không quân Saudi Arabia có thể phá hủy hạ tầng và làm chậm bước tiến của đối phương. Tuy nhiên, theo ông, không quân khó mang lại thắng lợi lãnh thổ bền vững nếu thiếu lực lượng trên bộ đủ mạnh. Ông Khoueiry cho rằng điều này, cùng với những điểm yếu trong chỉ huy và việc tình báo không phát hiện Houthi tăng quân, "có thể đã góp phần vào sự sụp đổ nhanh chóng dọc bờ Biển Đỏ".
Bên cạnh đó, địa hình đồi núi cũng giúp Houthi hạn chế tác động của các cuộc không kích. Tuy nhiên, lực lượng địa phương cũng tận dụng địa hình này để chống trả. Tuần này, lực lượng thân chính phủ ở Taiz được cho là đã giữ vững vị trí và làm chậm bước tiến của Houthi.
Một thách thức khác là Saudi Arabia khó tìm được sự hỗ trợ quân sự trực tiếp. Mỹ cho biết chưa tham gia vào lúc này. Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan, các đối tác của Saudi Arabia trong thỏa thuận Mecca, cũng chưa viện trợ quân sự. Riyadh đã đề nghị Ai Cập hỗ trợ phòng không, còn Anh đồng ý tiếp nhiên liệu trên không cho mục đích quân sự.
Theo ông al-Basha, Washington lưỡng lự vì đang tham gia cuộc chiến với Iran. Ông cho rằng chiến lược của Houthi "được tính toán kỹ để tránh đe dọa trực tiếp lợi ích Mỹ". Đầu tháng này, Tổng thống Donald Trump nói Houthi đã liên lạc với Mỹ và "không muốn chiến đấu với chúng tôi". Ông Trump cho biết Houthi cho hầu hết tàu thuyền đi qua, trừ các tàu có liên hệ với Saudi Arabia.
Việc kiểm soát Bab al-Mandeb còn giúp Houthi nắm một điểm nút chiến lược và làm cuộc chiến Mỹ - Iran thêm phức tạp. Đây có thể trở thành một điểm gây sức ép, bên cạnh eo biển Hormuz. Fatima Abo Alasrar, người sáng lập ấn phẩm The Ideology Machine và là chuyên gia tại Viện Các nước Arab Vùng Vịnh (AGSI), cho rằng chiến dịch của Houthi có thể phục vụ chiến lược của Iran. Mục tiêu là làm gián đoạn nguồn cung dầu và thương mại để tăng chi phí kinh tế cho Saudi Arabia và Mỹ.
"Chiến lược của Houthi là chia rẽ Washington và Saudi Arabia, khiến Saudi Arabia dễ bị tổn thương trong khi vẫn cam kết không tấn công Mỹ", chuyên gia Alasrar nhận định, đồng thời nhắc lại rằng năm 2018, cựu Tổng thống Iran Hassan Rouhani từng cảnh báo: nếu Iran không xuất khẩu được dầu thì "không ai khác" trong khu vực làm được. Theo bà, nếu Saudi Arabia bị suy yếu và lòng tin vào Washington bị xói mòn, "cấu trúc an ninh vùng Vịnh sẽ bắt đầu lung lay".
