Theo truyền thông Ukraine, trong khi các đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và Jared Kushner gặp Tổng thống Nga Vladimir Putin tại Nga ngày 12/11 để thảo luận về việc chấm dứt cuộc xung đột, các nhà lãnh đạo châu Âu tập trung tại Dublin (Ireland) nhưng vẫn loay hoay tìm tiếng nói chung về việc ai sẽ đại diện cho họ trong tiến trình đàm phán hòa bình.
Có mặt để tham dự Hội nghị Cộng đồng Chính trị châu Âu tại Dublin, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky nhấn mạnh châu Âu cần có vai trò trực tiếp trong các cuộc đàm phán về tương lai Ukraine và cấu trúc an ninh của toàn châu lục.
Đề cập đến việc các nhà lãnh đạo châu Âu đã được thông báo về diễn biến trong hai ngày đàm phán do Mỹ làm trung gian giữa các phái đoàn Ukraine và Nga tại Abu Dhabi, ông Zelensky nhận định: “Việc các nước châu Âu hiện tham gia vào những cuộc đàm phán này là rất tốt”.
Phát biểu ngày 12/11, ông Zelensky cho biết: “Khi Mỹ và Nga thảo luận về vấn đề này, đó không chỉ là những đảm bảo an ninh dành cho Ukraine. Vấn đề còn liên quan nhiều hơn đến khuôn khổ an ninh mới giữa châu Âu và Nga”.
Ông nhấn mạnh: “Chúng ta cần bảo đảm rằng châu Âu trở thành bên thường xuyên tham gia các cuộc đàm phán này”.
Tuy nhiên, dù các nhà lãnh đạo châu Âu đều nhất trí rằng lợi ích an ninh của toàn châu lục cần được đại diện, nhưng họ vẫn chia rẽ về việc ai sẽ đóng vai trò dẫn dắt.
Liên minh châu Âu (EU), gồm 27 quốc gia thành viên, đến nay vẫn chưa thể thống nhất đại diện duy nhất thay mặt khối tham gia đàm phán. Bất đồng này cho thấy sự chia rẽ giữa các bên ủng hộ vai trò của các thể chế EU và những nước muốn các cường quốc châu Âu giữ vai trò chủ đạo trong nỗ lực ngoại giao.
Tại các cuộc thảo luận ở Abu Dhabi, đại diện châu Âu (trong đó có các cố vấn an ninh quốc gia của Pháp, Đức, Anh và Italy cùng các quan chức NATO và EU) đã tham dự những cuộc gặp riêng với đại diện Mỹ và Ukraine.
Tuy nhiên, Nga không muốn trực tiếp đưa các nước châu Âu vào tiến trình đàm phán. Trưởng đoàn đàm phán Nga Vladimir Medinsky cho biết phái đoàn nước này không có cuộc tiếp xúc nào với các quan chức châu Âu trong thời gian diễn ra đàm phán.
Vấn đề ai sẽ đại diện cho châu Âu vì thế đã trở thành điểm bất đồng giữa các nhà lãnh đạo khu vực.
Thủ tướng Estonia Kristen Michal đề xuất: “Châu Âu đã lựa chọn những người đại diện của mình: Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa và đại diện cấp cao EU phụ trách chính sách đối ngoại và an ninh Kaja Kallas. Cả hai đều chịu trách nhiệm giải trình rõ ràng trước các nước thành viên EU”.
Phát biểu với báo giới trước thềm hội nghị tại Dublin, bà Kallas ủng hộ đề xuất trên, cho rằng khuôn khổ thể chế hiện hành của EU đã trao thẩm quyền cho các nhà lãnh đạo khối đại diện cho châu Âu trong các vấn đề đối ngoại và an ninh. Bà Kallas nêu rõ: “Khi nói đến an ninh châu Âu, các hiệp ước đã quy định rất cụ thể. Đó là ông Antonio Costa và Đại diện cấp cao kiêm Phó Chủ tịch, những người đại diện cho châu Âu trong các vấn đề an ninh”.
Bà nói thêm: “Tất nhiên, các nhà lãnh đạo có thể lựa chọn phương án khác và tiếp tục thảo luận về vấn đề này, điều vốn luôn khó khăn, hoặc chúng ta nên tuân thủ những thỏa thuận đã đạt được vào năm 2024”, đề cập đến việc sắp xếp bộ máy lãnh đạo EU sau cuộc bầu cử Nghị viện châu Âu.
Trong khi đó, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron và Thủ tướng Đức Friedrich Merz không công khai ủng hộ phương án chọn bộ đôi Costa - Kallas, mà cho rằng các cường quốc châu Âu cần giữ vai trò dẫn dắt.
Tổng thống Macron cho rằng trước khi quyết định ai sẽ đại diện cho châu Âu trong các cuộc đàm phán, các nước trong khu vực cần thống nhất lập trường đối với Nga. Ông nhấn mạnh: “Châu Âu cần giành lại thế chủ động trong các cuộc thảo luận với Nga và chỉ sau đó mới xác định hình thức đại diện”.
Trong khi đó, Thủ tướng Đức Merz đề cập đến các cơ chế hợp tác hiện có giữa những cường quốc châu Âu, trong đó có nhóm E3 gồm Đức, Pháp và Anh. Ông Merz cho biết: “Chúng ta cũng đang phối hợp một phần trong khuôn khổ nhóm 5 nước gồm Đức, Anh, Pháp, Italy và Ba Lan để thực hiện nhiệm vụ này”.
Trước đó, cả ông Macron và ông Merz đều từng ủng hộ các chính phủ quốc gia giữ vai trò nổi bật trong hoạt động ngoại giao của châu Âu, thay vì đặt các thể chế siêu quốc gia của EU vào vị trí trung tâm trong tiến trình đàm phán.
Tuy nhiên, hiện cả Washington và Moskva dường như đều chưa thực sự quan tâm đến việc thiết lập một vị trí chính thức cho đại diện châu Âu tại bàn đàm phán. Trong tiến trình này, Ukraine đôi khi cũng bị gạt ra ngoài.
Dù tiến trình ngoại giao đang bế tắc, Thủ tướng Merz cho rằng Tổng thống Putin sẵn sàng tiến hành đàm phán với châu Âu. Ông Merz nói: “Vấn đề không nằm ở những người có mặt tại đây, mà là liệu ông Putin có đồng ý đàm phán hay không”.
Sau cuộc gặp tại Moskva, đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff cho biết vòng đàm phán tiếp theo với Nga sẽ có sự tham gia của các quan chức châu Âu. Ông nhấn mạnh: “Họ là những đối tác của chúng tôi và việc họ tham gia là rất quan trọng”.
